«Εχουμε φτάσει σε αδιέξοδο»

«Η Ευρώπη θα σφυρηλατηθεί μέσα από κρίσεις» είχε διαβεβαιώσει το μακρινό 1976 ο Ζαν Μονέ, και για μία ακόμα φορά, η διάσημη αυτή ρήση επιστρατεύεται ως παρηγοριά. Γιατί η ΕΕ καλείται να αντιμετωπίσει εκ νέου πολλαπλά προβλήματα – και αν το βέτο που άσκησε η Βουλγαρία στην έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων της ΕΕ με τη Βόρεια Μακεδονία, λόγω των γλωσσικών και ιστορικών διαφορών που παραμένουν άλυτες ανάμεσα στις δύο χώρες, μπορεί να θεωρηθεί ως δευτερεύον εν μέσω πανδημίας, το βέτο της Ουγγαρίας και της Πολωνίας στο πακέτο των 1,82 τρισεκατομμυρίων ευρώ που συμφωνήθηκε τον Ιούλιο για την ανάκαμψη της ευρωπαϊκής οικονομίας και τον μακροπρόθεσμο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό περιγράφηκε από έναν ευρωπαίο αξιωματούχο με τον εξής χαρακτηριστικό τρόπο: «Εχουμε μπλέξει άσχημα».

Το θέμα αναμένεται να βρεθεί στην κορυφή της ατζέντας κατά την αυριανή τηλεσύνοδο κορυφής των «27», ανώτεροι ευρωπαίοι αξιωματούχοι ωστόσο προειδοποιούν πως δεν αναμένεται ιδιαίτερη πρόοδος και εκφράζουν φόβους για μία επ’ αόριστο καθυστέρηση του πακέτου προϋπολογισμού – και – ανάκαμψης τη στιγμή που τα ευρωπαϊκά κράτη βρίσκονται αντιμέτωπα με το δεύτερο κύμα του νέου κορωνοϊού. «Εχουμε φτάσει σε αδιέξοδο. Το μόνο που γνωρίζουμε είναι πως το πακέτο συνολικά δεν μπορεί να εγκριθεί όσο δεν έχουμε τους Ούγγρους στο πλευρό μας» δήλωσε ένας από αυτούς στο Politico. Πολλοί διπλωμάτες και αξιωματούχοι επέρριψαν, πράγματι, το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης στον ούγγρο πρωθυπουργό Βίκτορ Ορμπαν, παρότι βέτο άσκησαν και η Βουδαπέστη και η Βαρσοβία.

Ουγγαρία και Πολωνία μπλόκαραν το πακέτο στη διάρκεια συνόδου των πρεσβευτών των ευρωπαϊκών κρατών στις Βρυξέλλες, επικαλούμενες την εναντίωσή τους σε έναν νέο μηχανισμό που επιτρέπει στην ΕΕ να διακόπτει τη χρηματοδότηση μιας χώρας εφόσον διαπιστώνεται ότι παραβιάζει το κράτος δικαίου. Οι ευρωπαίοι πρεσβευτές βέβαια κατάφεραν να εγκρίνουν τον επίμαχο μηχανισμό, διότι απαιτούνταν μόνο ειδική πλειοψηφία. Ουγγαρία και Πολωνία ωστόσο χρησιμοποίησαν κατόπιν το βέτο τους προκειμένου να μπλοκάρουν το επόμενο βήμα προς την οριστικοποίηση της επονομαζόμενης Απόφασης Ιδίων Πόρων – απαραίτητης προϋπόθεσης ώστε να δανειστεί η ΕΕ χρήματα για το νέο ταμείο ανάκαμψης των 750 δισεκατομμυρίων ευρώ. Οι δύο χώρες κατέστησαν επίσης σαφές πως αρνούνται την πολιτική τους στήριξη στον επταετή ευρωπαϊκό προϋπολογισμό του 1,074 τρισεκατομμυρίου ευρώ, που πρέπει κανονικά να ξεκινήσει την 1η Ιανουαρίου.

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι έσπευσαν να σημειώσουν πως το πακέτο προϋπολογισμού και ανάκαμψης περιλαμβάνει δεκάδες δισεκατομμύρια για την Ουγγαρία και την Πολωνία, κατηγορώντας τες ουσιαστικά πως κάνουν κακό στους ίδιους τους τούς πολίτες. Οι δύο χώρες είναι σημαντικοί αποδέκτες ευρωπαϊκών κεφαλαίων – και έχουν πληγεί σκληρά από το δεύτερο κύμα του κορωνοϊού. Ο Ορμπαν, ωστόσο, αρνήθηκε να υποχωρήσει ακόμα και ύστερα από μία σειρά συναντήσεων και προσωπικών εκκλήσεων, μεταξύ άλλων από την Ανγκελα Μέρκελ, τον επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ καθώς και αξιωματούχους της Γαλλίας, της Ιταλίας, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας.

Κάποιοι διπλωμάτες, βέβαια, επισημαίνουν πως η ΕΕ πληρώνει τώρα το αναπόφευκτο τίμημα της ασάφειας και αοριστολογίας που χρησιμοποίησε στα συμπεράσματα της συνόδου του Ιουλίου, μιλώντας τότε απλώς για «ένα καθεστώς αιρεσιμότητας για την προστασία του προϋπολογισμού και του Next Generation EU». Σε κάθε περίπτωση, οι εναλλακτικές επιλογές για τη συνέχεια είναι περιορισμένες. Ακόμα και αν οι υπόλοιποι «25» ήταν πρόθυμοι να συνθηκολογήσουν, ο επταετής προϋπολογισμός χρειάζεται την έγκριση του Ευρωκοινοβουλίου, που έδωσε σκληρή μάχη, στη διάρκεια παρατεταμένων διαπραγματεύσεων, για την τελική διαμόρφωση του μηχανισμού που συναρτά την παροχή χρηματοδότησης με τον σεβασμό του κράτους δικαίου. Κι ενώ, θεωρητικά, το σχέδιο ανάκαμψης μπορεί να υιοθετηθεί εκτός του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού – ως «διακυβερνητική συμφωνία» -, η Κομισιόν είχε απορρίψει αυτόν τον δρόμο την άνοιξη ως υπερβολικά περίπλοκο και χρονοβόρο.