Πού «φουντώνει» ο κορωνοϊός

Ποιοι είναι οι κλειστοί χώροι που ευνοούν την υπερμετάδοση; Στο κρίσιμο αυτό ερώτημα, εν μέσω της πανδημίας, επιχειρεί να δώσει απαντήσεις μια νέα μελέτη που έχει ως οδηγό τα… κινητά τηλέφωνα 98 εκατομμυρίων Αμερικανών. Και τα συμπεράσματα που προκύπτουν είναι αποκαλυπτικά: τα εστιατόρια, τα γυμναστήρια και τα ξενοδοχεία έχουν συμβάλει δυσανάλογα στη μετάδοση των λοιμώξεων. Οι ιατροί της θεραπευτικής κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Ιωάννης Ντάνασης, Μαρία Γαβριατοπούλου και Θάνος Δημόπουλος (πρύτανης ΕΚΠΑ) συνοψίζουν τα δεδομένα από την πρόσφατη αυτή δημοσίευση στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό Nature, που χαρτογραφούν τις εστίες υπερμετάδοσης.

Ειδικότερα και σύμφωνα με τους ειδικούς, η μελέτη βασίστηκε σε δεδομένα από 98 εκατομμύρια Αμερικανούς που συλλέχθησαν μέσω κινητών τηλεφώνων κατά τη διάρκεια του πρώτου κύματος της πανδημίας σε Σικάγο, Ουάσιγκτον, Νέα Υόρκη και άλλες εφτά μεγάλες πόλεις των ΗΠΑ.

Από τις αναλύσεις τους και με βάση επιδημιολογικά μοντέλα προσομοίωσης, οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι ο περιορισμός των ατόμων στο 20% της χωρητικότητας θα επιτρέψει τη συνέχιση λειτουργίας των εσωτερικών χώρων με ασφάλεια.

Πώς, όμως, έφτασαν στο συμπέρασμα αυτό; Χρειάστηκε να αναλύσουν την κινητικότητα των χρηστών κινητών τηλεφώνων με βάση το σήμα της κινητής τηλεφωνίας σε 550.000 καφετέριες, ξενοδοχεία και άλλους χώρους. Επιπρόσθετα, τοποπεριοχικά δεδομένα κατέδειξαν πόση χρονική διάρκεια παρέμενε το κάθε άτομο σε ένα χώρο, πόσο συχνά το επισκεπτόταν και πόσο κόσμο είχε κάθε χώρος σε κάθε χρονική στιγμή. Αξίζει δε, να σημειωθεί ότι το μοντέλο προσομοίωσης συμβάδισε με τα πραγματικά επιδημιολογικά δεδομένα.

Οι εστίες μετάδοσης. Οι χώροι θρησκευτικής λατρείας, τα εστιατόρια, τα γυμναστήρια και τα ξενοδοχεία συνέβαλαν δυσανάλογα στη μετάδοση των λοιμώξεων, υπογραμμίζουν οι έλληνες ειδικοί που συνοψίζουν τα νέα αυτά δεδομένα.

Για παράδειγμα στο Σικάγο το 10% των χώρων που ήταν υπό επιτήρηση ήταν υπεύθυνα για το 85% των λοιμώξεων. Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι οι πολίτες χαμηλής κοινωνικο-οικονομικής στάθμης, που πολλοί από αυτούς ήταν εργάτες, ήταν λιγότερο πιθανό να μπορούν να μειώσουν τις μετακινήσεις τους κατά τη διάρκεια της καραντίνας, καθώς πολλές χειρωνακτικές εργασίες αφενός δεν μπορούν να αντικατασταθούν από τηλεργασία και αφετέρου είναι απαραίτητο να συνεχίσουν και κατά τη διάρκεια της καραντίνας.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των οπωροπωλείων, στα οποία ο κίνδυνος της μετάδοσης υπολογίστηκε διπλάσιος στις περιοχές με χαμηλό εισόδημα συγκριτικά με τις περιοχές με υψηλό εισόδημα. Οι ερευνητές απέδωσαν αυτή την παρατήρηση στο γεγονός ότι στις περιοχές με χαμηλό εισόδημα υπήρχαν σχεδόν 60% περισσότερα άτομα στα οπωροπωλεία, τα οποία μάλιστα παρέμεναν για μακρύτερο χρονικό διάστημα συγκριτικά με τις περιοχές με υψηλό εισόδημα.

Ωστόσο, υπάρχουν μερικά σημεία στην ανάλυση της μελέτης που χρήζουν προσοχής. Το μοντέλο των ερευνητών δεν μπορεί να καθορίσει με βεβαιότητα πού συνέβη η έκθεση. Ούτε ήταν σε θέση να συμπεριλάβει πληροφορίες σχετικά με τα γηροκομεία ή τα σχολεία, κυρίως επειδή τα δεδομένα τοποθεσίας μέσω τηλεφώνου δεν ήταν διαθέσιμα. Επιπλέον, δεν λαμβάνει υπόψη περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως ο εξαερισμός ή μέτρα πρόληψης της εξάπλωσης του SARS-CoV-2 που είναι πλέον πιο διαδεδομένα συγκριτικά με την έναρξη της πανδημίας.

Ο ρόλος των υπερμεταδοτών

Απαραίτητη προϋπόθεση για να προκληθεί μία αλυσίδα μεταδόσεων είναι η ύπαρξη του μεταδότη «0», του ανθρώπου δηλαδή που φέρει τον ιό και συνεπακόλουθα μολύνει τους γύρω του. Οι εκτιμήσεις από τις ιχνηλατήσεις που διεξάγονται σε διάφορες χώρες συνηγορούν ότι μόνον το 10% έως 20% των κρουσμάτων ευθύνονται για το 80% περίπου των νέων λοιμώξεων. Πιο συγκεκριμένα μια ακόμη μελέτη αμερικανών επιστημόνων, με επικεφαλής τον ειδικό στη μαθηματική-επιδημιολογική μοντελοποίηση Dr. Joshua Schiffer καταλήγει ότι για να συμβεί ένα περιστατικό υπερμετάδοσης θα πρέπει κατά κανόνα να δημιουργηθεί η κατάλληλη συνθήκη που συνδυάζεται από δύο τυχαία γεγονότα: ένας άνθρωπος που βρίσκεται σε φάση κορύφωσης της λοίμωξης Covid-19 και άρα είναι μεταδοτικός να βρεθεί σε ένα χώρο όπου συνωστίζονται πολλοί άνθρωποι, ιδίως χωρίς μάσκα.