Γιατί στη «συμπρωτεύουσα»

Η Θεσσαλονίκη είναι μια πόλη που ζει σαν μικρομέγαλη Αθήνα. Θέλει να συγκρίνεται σε όλα με την πρωτεύουσα, γι’ αυτό και ασμένως έχει υιοθετηθεί ο χαρακτηρισμός «συμπρωτεύουσα». Ως συμπρωτεύουσα έχει τη δυνατότητα να φαντασιώνεται ότι διαθέτει το δικό της επιδραστικό εξουσιαστικό σύστημα (το οποίο συμβολίζεται με το υπουργείο Μακεδονίας Θράκης, το περίφημο ΥΜΑΘ ή ΜΑΚΘΡΑΚ, η δραστηριότητα του οποίου δεν έχει σημασία, σημασία έχει η ύπαρξή του). Η διακυβέρνηση Τσίπρα αύξησε το συμβολικό πολιτικό κεφάλαιο της πόλης, αφού ο τέως πρωθυπουργός έφτιαξε επίσης συμβολική Γενική Γραμματεία Πρωθυπουργού στη Θεσσαλονίκη. Η Γενική Γραμματεία διατηρήθηκε και επί Κυριάκου Μητσοτάκη, διότι ως γνωστόν αξιώματα να υπάρχουν για να μπορούν να βολεύονται διάφορα πολιτικά στελέχη.

Η φαντασίωση της συμπρωτεύουσας εμπεριέχει και πολύ παραμύθι. Πιο διάσημο απ’ όλα τα παραμύθια, αυτό του μετρό – που το απαιτούσε η πόλη διότι το κέντρο της έχει μποτιλιάρισμα. Η έμφαση στο μετρό ήταν τόσο μεγάλη ώστε αργά πήραν χαμπάρι ότι κράσαρε ο οργανισμός των λεωφορείων, που όντως εξυπηρετούσαν τις λαϊκές τάξεις. Η ανάληψη εκ μέρους του Στέλιου Παππά της ευθύνης των αστικών της Θεσσαλονίκης βούλιαξε για πολύ καιρό την επιθυμία για αξιοπρεπή μετακίνηση. Και σήμερα, με την (ανερμάτιστη, όπως τεκμηριώνει η ανακοίνωση του ΚΑΣ) γκρίνια για τα αρχαία της οδού Βενιζέλου, ουδείς ξέρει πότε θα μπορεί να μετακινηθεί με δημόσιο μέσο.

Γιατί η Θεσσαλονίκη μετετράπη σε σύντομο χρονικό διάστημα σε ξενιστή του κορωνοϊού, γιατί για πρώτη φορά στο ζήτημα της πανδημίας η συμπρωτεύουσα ξεπέρασε την πρωτεύουσα; Επειδή είναι ευεπίφορη στο παραμύθι. Επειδή οι πολιτικοί της πόλης, και κατ’ αναλογία και της χώρας, συνέβαλαν στο παραμύθι αυτό. Και επειδή, παρότι η Θεσσαλονίκη είναι μια μεγάλη φοιτητούπολη, δεν έχει τη δραστηριότητα που θα περίμενε κανείς να δει σε ένα κέντρο γνώσης. Καμία πολιτιστική ανησυχία, κανένα υπόγειο ρεύμα, καμία δραστηριότητα που στον ορίζοντα δεν έχει κάποια υστεροβουλία επαγγελματικού προσανατολισμού, συνήθως σε κάτι δημόσιο. Η πόλη όπου μεγαλούργησαν ο Ζάννας, ο Μαρωνίτης, οι ποιητές της Θεσσαλονίκης, η πόλη απ’ όπου ξεκίνησε και ξαναγυρίζει συχνά ο Σαββόπουλος, η πόλη που πρώτη ανακάλυπτε και συζητούσε τον Καστοριάδη, η πόλη που έβραζε αμφισβήτηση και δημιουργία σήμερα δεν υπάρχει. Από το πανεπιστήμιο ξεκινώντας, έχει μετατραπεί σε μια μεγάλη φραπεδούπολη, που δεν επηρεάζει τίποτα – ή μάλλον επηρεάζει διάφορους αρνητικούς δείκτες.

Καμία εκτίμηση του παρελθόντος της που αξίζει να τονιστεί. Η μοντέρνα και εξωστρεφής εβραϊκή ταυτότητά της συνεχίζει να είναι ταμπού, μετά τον Μπουτάρη επέστρεψε η κρυψίνοια. Δεν έχει δυναμισμό αυτή η πόλη; Πού είναι η ηγεσία που θα την τραβήξει μπροστά; Είναι δυνατόν τα παιδιά της, όπως ο Αλμπερτ Μπουρλά, να διαπρέπουν αλλού – αλλά η ίδια η πόλη να τα διώχνει;

Ας μην κάνουμε σήμερα ότι δεν καταλαβαίνουμε πώς γιγαντώθηκε η πανδημία στην επικράτεια του φραπέ. Φαινόταν. Φάνηκε στη γιορτή του πολιούχου Αγίου Δημητρίου, φάνηκε στο νεανικό ξόδεμα στα καφέ και στα μπαρ ή στα πάρτι του πανεπιστημιακού κάμπους, στις διαδηλώσεις των διαφόρων κινημάτων, στις συγκεντρώσεις των ψεκασμένων και των αρνητών. Δεν το έβλεπε η κυβέρνηση, δεν το έβλεπε η αντιπολίτευση, δεν το έβλεπε η τοπική αυτοδιοίκηση… Η πολιτική δεν βλέπει ό,τι είναι ενοχλητικό.

Ομως φαινόταν. Οσοι αγαπάνε την πόλη το είχαν δει από χρόνια – αλλά «αφού δεν είχαν λόγια ευχάριστα να πουν» κανείς δεν ήθελε να τους ακούσει.