Υστεροφημία μέσω… Βιβλιοθήκης

Για τους προέδρους των Ηνωμένων Πολιτειών, η θητεία τους δεν τελειώνει όταν αφήσουν τον Λευκό Οίκο. Οι περισσότεροι, φροντίζοντας για τη βέλτιστη υστεροφημία τους, οικοδομούν βιβλιοθήκες ή μουσεία με το όνομά τους. Το δίκτυο των οργανισμών αυτών αναπτύσσεται σε όλες τις Πολιτείες κι εξυπηρετεί έναν διπλό στόχο. Αφενός, λειτουργούν σαν ερευνητικά κέντρα με τεκμήρια από το πέρασμά τους από το Οβάλ Γραφείο. Από την άλλη, προσπαθούν να διηγηθούν την προσωπική και πολιτική πορεία των σημαντικών αυτών ανδρών μέσα από εκθέσεις και σειρά δράσεων. Κάποια από αυτά τα κτίρια μάλιστα περιλαμβάνουν δωμάτια-μικρογραφίες του Οβάλ Γραφείου, ενώ άλλα, όπως η Βιβλιοθήκη του Αβραάμ Λίνκολν, έχουν ακριβείς αντιγραφές του Λευκού Οίκου. Η πρόσφατη προσθήκη σε αυτό το δίκτυο είναι η Προεδρική Βιβλιοθήκη Θίοντορ Ρούζβελτ στο Μεντόρα της Βόρειας Ντακότα. Στις 18 Σεπτεμβρίου ανακοινώθηκε ότι την αρχιτεκτονική μελέτη ανέλαβε το γραφείο Snøhetta από τη Νορβηγία, το οποίο κέρδισε τον σχετικό διαγωνισμό. Η ανέγερση του κτιρίου θα γίνει σε έκταση του Εθνικού Πάρκου Θίοντορ Ρούζβελτ, με υλικά τοπικής προέλευσης και συστήματα βιώσιμης ενέργειας. Το μέγεθος των Βιβλιοθηκών αλλά και η ποιότητά τους δεν συνδέονται απευθείας με τη σημασία του έργου που άφησαν πίσω τους. Για παράδειγμα, αυτή του Φραγκλίνου Ρούζβλετ που ασχολήθηκε με τέσσερις συνταγματικές μεταρρυθμίσεις, έξω από τη Νέα Υόρκη, είναι ένα κτίσμα από πέτρα και ξύλο, που θυμίζει περισσότερο αχυρώνα ολλανδικής αποικιακής τεχνοτροπίας. Ωστόσο, ο Τζέραλντ Φορντ, με μέτρια πολιτική καριέρα, έχτισε δύο κολοσσιαία κτίρια στο Μίσιγκαν.

Διεθνές Κέντρο για τις Σπουδές Τζέφερσον

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η πρώην προεδρική κατοικία του Τόμας Τζέφερσον στο Σάρλοτσβιλ της Βιρτζίνια. Στην κορυφή ενός λόφου, στο Μοντιτσέλο, έχει ανεμπόδιστη θέα σε μια φυτεία καπνού 20 στρεμμάτων που καλλιεργούσαν εκατοντάδες μαύροι σκλάβοι στην εποχή του. Στο κτίσιμό του ο συγγραφέας της Διακήρυξης της Αμερικανικής Ανεξαρτησίας το 1776 επέδειξε εξαιρετική γνώση της αρχιτεκτονικής γλώσσας και των κλασικών αναλογιών των τεχνοτροπιών της αρχαίας Ρώμης. Το Διεθνές Κέντρο για τις Σπουδές Τζέφερσον το 1987 ανακηρύχθηκε ως Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς από την UNESCO.

Λίγο μετά τη δολοφονία του Τζον Φ. Κένεντι, η οικογένειά του ξεκίνησε έναν γύρο επαφών για να βρει τον κατάλληλο αρχιτέκτονα που θα σχεδίαζε μια βιβλιοθήκη αφιερωμένη σ’ έναν από τους πιο αγαπημένους προέδρους των Ηνωμένων Πολιτειών. Κατέληξαν στον Σινοαμερικανό Ιεό Μινγκ Πέι, γνωστό για τις πυραμίδες του Λούβρου που σχεδίασε στο Παρίσι του Μιτεράν. Ο Πέι έκανε ένα εντυπωσιακό κτίριο με χαρακτηριστικό του μια μεγάλη τζαμαρία με θέα στον κόλπο της Μασαχουσέτης.

Ο Λίντον Τζόνσον ήξερε από την αρχή πως έπρεπε να δώσει τον σχεδιασμό της βιβλιοθήκης του στον καμπ του Πανεπιστημίου του Τέξας στο Οστιν, στον Γκόρντον Μπάνσαφτ. Ο ίδιος βρισκόταν στο τιμόνι μιας από τις κορυφαίες αρχιτεκτονικές εταιρείες στον κόσμο, η οποία έστηνε ουρανοξύστες χάλυβα και γυαλιού στα οικονομικά κέντρα των αμερικανικών μεγαλουπόλεων. Αγκάλιασε λοιπόν την ιδέα μιας σειράς γιγαντιαίων κτιρίων από μπετόν, στην καρδιά της οποίας μπήκε η όμορφη Βιβλιοθήκη. Απέξω μοιάζει σαν ένα κουτί, αλλά στο εσωτερικό της κλείνει δέκα κομψούς ορόφους επενδυμένους με ιταλική τραβερτίνη. Μια μεγάλη μαρμάρινη σκάλα διασχίζει τον χώρο και στέλνει το βλέμμα του επισκέπτη προς έναν τοίχο γεμάτο κουτιά με έγγραφα του Τζόνσον και χρυσές λεπτομέρειες.

Σειρά μικρών κατασκευών

Ακολουθώντας το παράδειγμα του Τζέφερσον, ο Ρόναλντ Ρίγκαν επέλεξε μια προνομιακή περιοχή στον λόφο του Λος Αντζελες για την προεδρική Βιβλιοθήκη του. Εκεί ανέπτυξε μια σειρά μικρών κατασκευών από ροζ στόκο και αραβικά πλακάκια, γύρω από τους πλούσιους κήπους, με θέα στην κοιλάδα, στο στυλ των παλαιών ισπανικών haciendas. Στην είσοδο της Βιβλιοθήκης στέκει ένα χάλκινο άγαλμα του πρώην προέδρου με τζιν και καουμπόικες μπότες, αναφορά στο χολιγουντιανό παρελθόν του. Στο εσωτερικό της εκτίθενται από την ακτινογραφία με τη σφαίρα στο στήθος του από την απόπειρα δολοφονίας του, το 1981, έως την σπαρακτική επιστολή με την οποία ενημερώθηκε ότι πάσχει από Αλτσχάιμερ το 1994. Ενα μεγάλο μέρος της Βιβλιοθήκης είναι αφιερωμένο στο Τείχος του Βερολίνου, αλλά το πιο εντυπωσιακό κομμάτι της, ωστόσο, είναι το υπόστεγο 8.400 μέτρων όπου φιλοξενούνται προεδρικά αεροσκάφη, η λιμουζίνα του κι αστυνομικά οχήματα.

Ο Μπιλ Κλίντον, από την πλευρά του, επιθυμούσε ένα υπέροχο κέντρο για την ανάδειξη της προεδρικής του δουλειάς, πέραν του σκανδάλου Λεβίνσκι. Ο Τζέιμς Πολσέκ και η ομάδα του, χρησιμοποιώντας ως βάση την προεκλογική δέσμευσή του «να χτίσει μια γέφυρα προς τον 21ο αιώνα», πρότειναν μια κατασκευή που να φαίνεται πως διασχίζει τον ποταμό Αρκανσο εξ ολοκλήρου από γυαλί.

Το έργο συνέβαλε καθοριστικά στην αναβάθμιση της εγκαταλελειμμένης βιομηχανικής περιοχής στα περίχωρα του Λιτλ Ροκ ,που πλέον έχει μεταμορφωθεί σ’ ένα όμορφο πάρκο. Η Βιβλιοθήκη απλώνεται σε 11.000 τ.μ. μαζί με σχετικό μουσείο και περιλαμβάνει αίθουσα εκδηλώσεων αλλά και γραφεία για τους εργαζομένους του Ιδρύματος Κλίντον.

Επανασχεδιασμός του δημόσιου πάρκου

«Ενα μικρό ταξίδι στο εγώ» βάφτισε ο Μπαράκ Ομπάμα τον Μάιο του 2017 το προτεινόμενο δικό του προεδρικό συγκρότημα. Βρίσκεται στο Τζάκσον Παρκ του Σικάγο και το σχέδιο προβλέπει έναν φιλόδοξο επανασχεδιασμό του δημόσιου πάρκου. Οι κτιριακές εγκαταστάσεις θα αποτελούνται από τέσσερα οικοδομήματα. Εναν πύργο ύψους 70 μέτρων – το μουσείο, ένα πολυλειτουργικό κτίριο με την ονομασία Φόρουμ, ένα αθλητικό κέντρο και μια Βιβλιοθήκη που θα ενσωματωθεί στο δίκτυο δημόσιων βιβλιοθηκών της πόλης. Το Ιδρυμα Ομπάμα θα ψηφιοποιήσει τα έγγραφα του πρώην προέδρου και θα είναι προσβάσιμα σε όλους μέσω Διαδικτύου, χτίζοντας την πρώτη ψηφιακή βιβλιοθήκη. Ωστόσο, κάποιες νομικές επιπλοκές έχουν εμποδίσει τα έργα από το να ξεκινήσουν.

Σε αυτό το σημείο, δεν μπορεί κάποιος παρά να αναρωτηθεί τι έχει ο Ντόναλντ Τραμπ κατά νου για προεδρική Βιβλιοθήκη. Θα είναι μια πολυτελή ανακτορική κατασκευή, ένας πύργος όπως αυτός που έχει στο Μανχάταν, ή ένα χρυσό κτίσμα σαν αυτό του ξενοδοχείου του στο Λας Βέγκας; Η απάντηση μετά τις 20 Ιανουαρίου 2021, οπότε αναμένεται η αλλαγή της εξουσίας.