Τα χιλιόμετρα του Χαρδαλιά

Μόλις 25 χρόνια έχουν περάσει από το 1995, όταν ιδρύθηκε στο υπουργείο Εσωτερικών η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας. Κρίνοντας από το έτος ίδρυσης, θα μπορούσε κάποιος να βάλει τη γνωστή σφραγίδα «Εργο ΠΑΣΟΚ» και να τελειώσει εκεί η συζήτηση. Με κριτήριο τη χρονιά που διανύουμε, κατά την οποία η Πολιτική Προστασία (του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη πλέον) αναβαθμίστηκε τόσο στα λόγια όσο και στην πράξη, με τις… δάφνες να πηγαίνουν στην παραδοσιακά αντίπαλη παράταξη, αυτή της Νέας Δημοκρατίας. Παρ’ όλα αυτά, το τεράστιο περιθώριο αξιοποίησης που είχε ο φορέας και οπτικοποιείται στον χάρτη δεν μοιάζει να είναι τόσο ένα επίτευγμα με κομματική απόχρωση όσο το παράδειγμα μιας ηγεσίας που πίστεψε στις δυνάμεις και τις δυνατότητές του και έβαλε τις μηχανές μπροστά για να τον οδηγήσει σε μια νέα εποχή.

Αν κάποιος ρίξει μια ματιά στην ιστοσελίδα της Πολιτικής Προστασίας, για ολόκληρο το έτος 2005 θα βρει μόνο οκτώ ανακοινώσεις, ούτε καν μία για κάθε μήνα. Ενα ταξίδι του τότε επικεφαλής, μια μικρή έκθεση ιδεών για τη διεθνή ημέρα μείωσης φυσικών καταστροφών, μια προκήρυξη θέσεων, μια εθιμοτυπική επίσκεψη, δύο προγραμματισμένες συσκέψεις και μία έκτακτη. Κάποτε, ο ρόλος της ΓΓΠΠ περιοριζόταν σε δύο ΣΟΠΠ (Σύσκεψη Οργάνου Πολιτικής Προστασίας) τον χρόνο, μία τον Απρίλιο και μία τον Νοέμβριο, για την αντιπυρική περίοδο και την αντιπλημμυρική αντίστοιχα, που, στην καλύτερη των περιπτώσεων, περνούσαν στα ψιλά τοπικών ιστοσελίδων. Ελάχιστοι από τους πολίτες γνώριζαν τη ζωτική, για τους ίδιους και τις περιουσίες τους, αποστολή του οργανισμού και σχεδόν κανένας το όνομα του γενικού γραμματέα, το οποίο πληροφορούνταν από τα δελτία ειδήσεων μόνο αν καθόταν κάποια «στραβή» στη βάρδια του.

Ριζικές αλλαγές. Η τραγωδία στο Μάτι με τους 102 νεκρούς και τις παλινωδίες του κρατικού μηχανισμού ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι, κάνοντας σαφές ότι η αναμόρφωση του συστήματος της Πολιτικής Προστασίας, που εκφράστηκε νομοθετικά στις 4/2/2020, ήταν μονόδρομος για την ελληνική πολιτεία. Η κάθετη δομή διοίκησης που δημιουργήθηκε τότε, με έναν επικεφαλής, έλαβε την εντολή, λίγες εβδομάδες αργότερα, να συντονίσει την επιδημία του κορωνοϊού. Ο Νίκος Χαρδαλιάς, από γενικός γραμματέας (είχε ορκιστεί στις 19/7/2019), αναβαθμίστηκε (στις 15/3/2020) σε υφυπουργό Πολιτικής Προστασίας και Διαχείρισης Κρίσεων. Παρά την όχι και τόσο ανέφελη περίοδο που μεσολάβησε, με πανδημία, κυκλώνες, σεισμούς και πυρκαγιές, η σημερινή εικόνα της Πολιτικής Προστασίας δεν θυμίζει σε τίποτα τη μίζερη δομή του πέμπτου ορόφου της οδού Ευαγγελιστρίας.

Το υπερσύγχρονο κτίριο στην Κηφισίας συγκεντρώνει για πρώτη φορά όλους όσοι εμπλέκονται την ώρα μιας κρίσης στον ίδιο χώρο, με την Πυροσβεστική να εγκαθίσταται στον δεύτερο έως το τέλος του έτους. Στο ισόγειο, το νέο Εθνικό Συντονιστικό Κέντρο Επιχειρήσεων και Διαχείρισης Κρίσεων (ΕΣΚΕΔΙΚ) λειτούργησε ήδη με αφορμή τον «Ιανό». Σε μια κατάλληλα διαμορφωμένη αίθουσα με ενεργές οθόνες, όπου μέσω του συστήματος engage υπάρχει διαθέσιμη σε πραγματικό χρόνο η πληροφορία για κάθε όχημα ή πτητικό μέσο που επιχειρεί, οι εμπλεκόμενοι φορείς είναι σε απευθείας σύνδεση με τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας και – πολύ σύντομα – με τα 64 τοπικά επιχειρησιακά κέντρα των δήμων και τα 13 περιφερειακά.

War room. Το γραφείο του υφυπουργού στον έβδομο είναι ένα τυπικό… war room. Τέσσερις τεράστιες γιγαντοοθόνες ενημερώνουν λεπτό προς λεπτό για τις μεταβολές στα νούμερα του κορωνοϊού και για όποια κρίση εξελίσσεται παράλληλα. Τον τελευταίο χρόνο άλλαξαν πολλά: το ανθρώπινο δυναμικό των σωμάτων ασφαλείας αξιοποιείται πια όπου υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη.

Η Πολιτική Προστασία απέκτησε σύγχρονα εργαλεία, οργανώθηκε διοικητικά με πρωτόκολλα ώστε να γνωρίζει ο καθένας την κρίσιμη ώρα τον ρόλο του. Ο φορέας έγινε εξωστρεφής, με διεθνείς διασυνδέσεις, διεκδικώντας κονδύλια για την αναβάθμισή του ώστε να είναι σε θέση και να ζητήσει αλλά και να προσφέρει βοήθεια σε άλλα κράτη. Το πιο σημαντικό, όμως, είναι ότι η νέα ολιστική προσέγγιση του μοντέλου της ελληνικής Πολιτικής Προστασίας έχει για σημαία την πρόληψη.

Στις περίπου 500 ημέρες που κρατά τα ηνία της Πολιτικής Προστασίας ο Νίκος Χαρδαλιάς, τα 50.756 χλμ. που έχει διανύσει εντός της ελληνικής επικράτειας (και τα 35.664 χλμ. εκτός) στο πλαίσιο των καθηκόντων του δεν αποτυπώνουν κάποιο κατόρθωμα – ακόμα κι αν έτσι μοιάζει στη χώρα που ζούμε – αλλά την αυτονόητη υποχρέωση κάθε δημόσιου αξιωματούχου να ανταποκρίνεται στον τομέα ευθύνης του. Τα αντανακλαστικά και η οργάνωση θα μπορούσαν να δείχνουν τον δρόμο προς το «νέο Δημόσιο».