Στο Βερολίνο περιμένουν να ανοίξουν σαμπάνιες

Εάν ψήφιζαν οι Γερμανοί, ο επόμενος πρόεδρος των ΗΠΑ θα ήταν χωρίς αμφιβολία ο Τζο Μπάιντεν. Στο Βερολίνο περιμένουν να ανοίξουν σαμπάνιες με το τέλος ενός «εφιάλτη που κράτησε τέσσερα χρόνια», όπως σχολίασε η εφημερίδα «Ταγκεσπίγκελ». Η γερμανίδα καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ υπέμενε στωικά τις επιθέσεις του Ντόναλντ Τραμπ, που συνεννοείται καλύτερα με αυταρχικούς ηγέτες όπως ο Πούτιν, ο Ερντογάν και δικτάτορες όπως ο Κιμ Γιονγκ Ουν, παρά με τους παραδοσιακούς εταίρους στην Ευρώπη. Η Μέρκελ στην πρώτη συνάντηση που είχε με τον Τραμπ διέγνωσε ότι «παρήλθε πλέον η εποχή που η Ευρώπη μπορούσε να αφεθεί στη στήριξη της Αμερικής». Η ιδέα της ευρωπαϊκής κυριαρχίας κερδίζει και στη Γερμανία συνεχώς έδαφος.

Η πολιτική του «America first» που ακολουθεί ο Τραμπ οδήγησε στην αποστασιοποίηση των Ευρωπαίων από την Αμερική. Ενώ η Ρωσία είναι στη θέση 8 στη λίστα των προτεραιοτήτων των Ευρωπαίων, οι ΗΠΑ υποχώρησαν στη θέση 13, πίσω και από την Κίνα που είναι στη 12η θέση, σύμφωνα με έρευνα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Διεθνών Σχέσεων (European Council on Foreign Relations, ECFR). Μόνον για τις βαλτικές χώρες και τη Ρουμανία και την Πολωνία είναι η Αμερική πρώτη προτεραιότητα της κυβερνητικής πολιτικής για τα επόμενα πέντε χρόνια. «Αυτό μας αιφνιδίασε και εμάς», λέει η διευθύντρια του ECFR Γιάνα Πούλιεριν στους ξένους ανταποκριτές στο Βερολίνο.

Σημαντικές διαφορές υπάρχουν και μεταξύ των χωρών της ΕΕ για το επίπεδο στο οποίο θέλουν τη διαμόρφωση των σχέσεών τους με την Αμερική. Το 60% των εκπροσώπων των ευρωπαϊκών χωρών που συμμετείχαν στην έρευνα (845 άτομα, μισοί πολιτικά πρόσωπα και μισοί ακαδημαϊκοί) θεωρούν ότι η διαμόρφωση των ατλαντικών σχέσεων με τις ΗΠΑ είναι ζήτημα κοινής εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ και επιθυμούν μία συντονισμένη και ενιαία στάση των 27 χωρών-μελών της ΕΕ. Μία ομάδα 14% προτιμούν μια συμμαχία χωρών εντός της ΕΕ που θα έχουν κοινή εξωτερική πολιτική έναντι της Αμερικής.

Σε ένα ποσοστό 11% θεωρούν ότι οι ατλαντικές σχέσεις είναι υπόθεση εθνικής εξωτερικής πολιτικής, διότι εκεί βλέπουν την επίτευξη των εθνικών τους στόχων. Στην κατηγορία αυτήν κατατάσσονται η Ελλάδα, η Ουγγαρία και η Πολωνία. Στις χώρες αυτές, οι ειδικοί που συμμετείχαν στην έρευνα του ECFR  εκτιμούν ότι οι κυβερνήσεις τους επιθυμούν τη συνεργασία με τις ΗΠΑ σε εθνικό επίπεδο και όχι σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ειδικά στην περίπτωση της Ελλάδας, σημαντική παράμετρος για τις σχέσεις με τις ΗΠΑ είναι το ΝΑΤΟ. Το ίδιο ισχύει και για τις βαλτικές χώρες Εσθονία, Λετονία.

Μια δεύτερη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ μπορεί να διαφέρει από την πρώτη, όπως και στις περιπτώσεις άλλων προέδρων, Ρόναλντ Ρίγκαν, Τζορτζ Μπους. Αλλά όχι προς μια χαλαρότερη αντιμετώπιση της Ευρώπης, λέει η Πούλιεριν. Το αντίθετο, με τις αλλαγές που έκανε ο Τραμπ στο επιτελείο του, εκτιμά η Πούλιεριν, παραπέμποντας στην αναβάθμιση του πρώην πρεσβευτή των ΗΠΑ στο Βερολίνο, Ρίτσαρντ Γκρενέλ, που είναι «εφιάλτης» για τους Ευρωπαίους. «Θα αρκούσε να αποφασίσει η Ουάσιγκτον ότι δεν δεσμεύεται πλέον από το άρθρο 5 και αμέσως το ΝΑΤΟ θα είναι νεκρό», λέει η Πούλιεριν.

Η επικράτηση του Μπάιντεν θα σημάνει επιστροφή των ΗΠΑ σε μία πολυπολική αντίληψη του πλανήτη. Αλλά επιστροφή στις παλιές καλές εποχές δεν υπάρχει ούτε με τον Μπάιντεν στον Λευκό Οίκο. Και ο Μπάιντεν θα κινηθεί «μέσα στο πλαίσιο δομικών δεσμεύσεων της αμερικανικής πολιτικής», λέει η Πούλιεριν. Η ελίτ του Βερολίνου έχει αρχίσει να συμφιλιώνεται με αυτήν την προοπτική.