Το έργο της Δικαιοσύνης και η ευθύνη των πολιτών

Το έργο της Δικαιοσύνης και η ευθύνη των πολιτών

Του Βασίλη Μαρκή

Μιλάμε όλοι για το άρθρο 187, δηλαδή τη διάταξη του Ποινικού Κώδικα που προβλέπει κυρώσεις για τη συγκρότηση και τη συμμετοχή σε μία εγκληματική οργάνωση.  Πρόκειται για μία διάταξη, η οποία εισήχθη στον ΠΚ το 2001, με τον λεγόμενο «τρομονόμο», όπως τον χαρακτήριζαν κάποτε κάποιοι, ο οποίος είχε ψηφιστεί με υπουργό Δικαιοσύνης τον Μ. Σταθόπουλο. Είναι μεγάλη σύμπτωση ότι ήμουν ο βασικός εισηγητής στη Νομοπαρασκευαστική Επιτροπή. Πρέπει να αναφέρω τα ονόματα, γιατί ουσιαστικά τρεις είχαμε παραμείνει: εγώ, ο Γιάννης Διώτης και ο νεαρός τότε πανεπιστημιακός Νικόλαος Λίβος. Πάρα πολλοί άλλοι με το που αντιλήφθηκαν ότι ο νόμος θα αντιμετωπίσει το οργανωμένο έγκλημα όχι μόνο με τη μορφή που έδινε η Σύμβαση του Παλέρμο, δηλαδή όταν επιδιώκεται η επίτευξη οικονομικού οφέλους, αλλά ότι θα συμπεριλάβει τη δράση τρομοκρατικών οργανώσεων, και κυρίως της «17 Νοέμβρη», λίγο – λίγο αποχώρησαν και τελικά αυτοί που σήκωσαν το βάρος ήταν τα τρία πρόσωπα που προανέφερα.

Ποτέ Επιτροπή, στα 50 χρόνια που παρακολουθώ τα πράγματα, δεν υπέστη τέτοιο bullying από τον Τύπο. Ηταν τόση η πίεση που δέχθηκαν τα μέλη της Επιτροπής ώστε ο υπουργός Δικαιοσύνης Μιχάλης Σταθόπουλος να αναφέρει στην έκθεση που συνόδευσε το σχετικό σχέδιο νόμου κατά την κατάθεσή του στη Βούλη για αυτά, τη θουκυδίδεια ρήση του Επιταφίου «κράτιστοι την ψυχήν, οι τα δεινά και ηδέα σαφέστατα γιγνώσκοντες και δια ταύτα μη αποτρεπόμενοι εκ των κινδύνων». Είναι  χαρακτηριστικό ότι πάρα πολλούς από αυτούς που επιτίθεντο στην Επιτροπή για την πρόθεσή της να εισαγάγει αυτή τη διάταξη, τους είδα μετά από ένα ή δύο χρόνια μάρτυρες υπερασπίσεως στην πρωτόδικη δίκη της «17 Νοέμβρη» στην οποία είχα την τιμή να εκπροσωπώ την Εισαγγελική Αρχή.

Εχουμε έρθει λοιπόν τώρα, 19 χρόνια μετά, η διάταξη αυτή να εξυμνείται από τους πάντες.

Στην πραγματικότητα δηλαδή ο νέος Ποινικός Κώδικας τι έκανε; Αφήρεσε έναν κατάλογο εγκλημάτων που θα έπρεπε να επιδιώκει η οργάνωση για να διαπραχθεί το αδίκημα, και είπε ότι θα πρέπει να υπάρχει το αδίκημα αυτό, οποιοδήποτε κακούργημα και αν επιδιώκεται από τη δράση της εγκληματικής οργάνωσης. Η διάταξη αυτή ήταν από τις διατάξεις που είχαν προκαλέσει διαφωνίες μεταξύ των τριών Επιτροπών. Η Επιτροπή Μανωλεδάκη, είχε πει ότι στο άρθρο 187 για να στοιχειοθετείται το έγκλημα θα πρέπει να επιδιώκεται οικονομικό όφελος. Τότε δεν υπήρχε το θέμα της «17 Νοέμβρη».

Το θέμα αυτό το βρήκε  η δική μου Επιτροπή και προσπάθησε να το επιλύσει με τον εξής τρόπο: διατήρησε τη βασική μορφή, ότι δηλαδή οποιοδήποτε έγκλημα και αν διαπράξεις συγκροτείται η αντικειμενική υπόσταση, αλλά είπαμε σαν μία ειδικότερη μορφή ότι αν επιδιώκεις και οικονομικό όφελος, τότε σου επιβάλλεται εκτός από την κάθειρξη και χρηματική ποινή. Η νέα Επιτροπή, υπό τον κ. Αργυρόπουλο, αυτό το συνένωσε, δηλαδή δεν έκανε τη διάκριση ανάμεσα στους σκοπούς αλλά προέβλεψε ότι απευθείας η ποινή είναι πρόσκαιρη κάθειρξη μέχρι δέκα ετών για τους συμμετέχοντες και χρηματική ποινή. Αυτά για την ιστορία και για να σας πω μία διάταξη που το 2001 δεχόταν πολεμική, σήμερα σχεδόν εξυμνείται από τους πάντες.

Σε σχέση με τη στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων. Ηταν μία πρόταση της Επιτροπής Μανωλεδάκη – Ελλη Συμεωνίδου – Καστανίδου, με την οποία συμφώνησε απόλυτα η Επιτροπή Μαρκή στο σύνολό της και επίσης ταυτίστηκε απόλυτα η Επιτροπή Αργυρόπουλου.

Να επισημάνω ότι πριν λειτουργήσει η δική μου Επιτροπή επίσημα, ο τότε υπουργός Δικαιοσύνης, ο Αντ. Ρουπακιώτης, είχε συστήσει μία άτυπη ομάδα εργασίας η οποία αποτελείτο αμιγώς από δικαστές και δικηγόρους μαχόμενους, ανθρώπους που ίσως ποτέ δεν είχαν ασχοληθεί με νομοπαρασκευαστικό έργο, με σκοπό να αξιολογήσει ρυθμίσεις της Επιτροπής Μανωλεδάκη. Το σύνολο αυτών των ανθρώπων είχαν δεχθεί ως ορθή την άποψη ότι θα πρέπει να καταργηθεί ο θεσμός της στέρησης των πολιτικών δικαιωμάτων, όπως τουλάχιστον λειτουργούσε όλα αυτά τα χρόνια.

Θέλω να πω με λίγα λόγια ότι η ύπαρξη ή μη του δικαιώματος του δικαστηρίου να επιβάλει τη στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων με τον παλιό Κώδικα, εάν δεν είχε μεσολαβήσει ο καινούριος, κανένα αποτέλεσμα δεν θα επέφερε, με βάση τη σκέψη ότι από τη στιγμή που ο νόμος απαιτεί αμετάκλητη καταδίκη δεν υπάρχει δυνατότητα, κατά τη δική μου άποψη, πριν περάσουν πέντε τουλάχιστον χρόνια να υπάρξει δυνατότητα απαγόρευσης συμμετοχής των μελών της Χρυσής Αυγής  στις επόμενες εκλογές.

Εχω, δε, την εντύπωση ότι ο όρος του Συντάγματος που αναφέρεται στο αμετάκλητο δεν μπορεί να ξεπεραστεί, από οποιοδήποτε δικαστικό όργανο, που θα κληθεί να αντιμετωπίσει το θέμα συμμετοχής ή όχι στις εκλογές.

Η γνώμη μου είναι ότι η υπόθεση της Χρυσής Αυγής θα μας απασχολεί τουλάχιστον μία πενταετία ακόμα, μέχρι να καθαρογραφούν τα πρακτικά. Εάν είναι σωστή η πληροφόρησή μου, ο γραμματέας κρατούσε χειρόγραφα τα πρακτικά, πρακτικά συνεδριάσεων πέντε ετών. Θα πρέπει να καθαρογραφεί η απόφαση, να προσδιοριστεί η υπόθεση και να ξαναδικαστεί πάλι από την αρχή, πράγμα που σημαίνει ότι ουσιαστικά στο δευτεροβάθμιο Δικαστήριο θα έχουμε μία επανάληψη της πρωτόδικης δίκης. Εάν τώρα τα πράγματα πιεστούν και στον δεύτερο βαθμό, αυτή η δίκη δεν μπορεί να διαρκέσει λιγότερο από τρία χρόνια.

Είναι φανερό, λοιπόν, ότι οι επόμενες εκλογές θα βρουν υποψήφιους ήδη καταδικασμένους και από εκεί και πέρα είναι ευθύνη των πολιτών να κρίνουν τους υποψηφίους τους, όταν μάλιστα θα έχουν επαπειλούμενη από το Σύνταγμα πρόβλεψη ότι σε περίπτωση που θα καταστεί αμετάκλητη η καταδίκη, θα εκπέσουν από τα αξιώματά τους.

Ο Βασίλης Μαρκής είναι επίτιμος αντεισαγγελέας ΑΠ

——————————————————————————————–

Τα διδάγματα για το μέλλον

Της Ελισάβετ Συμεωνίδου-Καστανίδου

Μετά τις αυστηρές καταδίκες και τον εγκλεισμό των μελών της Χρυσής Αυγής στη φυλακή, τρία είναι κατά τη γνώμη μου τα ειδικότερα ζητήματα που πρέπει να αναδειχθούν.

— Το πρώτο είναι ο τρόπος με τον οποίο η εφαρμογή του ποινικού νόμου περιόρισε την απήχηση του συγκεκριμένου κόμματος στον πολιτικό μας βίο. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι για πολλά χρόνια η Χρυσή Αυγή δρούσε ανενόχλητη, με την ανοχή των αρμόδιων αρχών. Είναι αποκαλυπτική η Δήλωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας (ECRI) του Συμβουλίου της Ευρώπης στις 10 Δεκεμβρίου 2012. «Αυτό το κόμμα», σημειωνόταν, «ανοικτά χρησιμοποιεί εθνικιστική και αντι-μεταναστευτική ρητορική, βασιζόμενο στην ευάλωτη κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο κόσμος, εξαιτίας της ακραίας οικονομικής κρίσης. Μέλη της Χρυσής Αυγής έχουν συστηματικά προβεί σε πράξεις βίας και εγκλήματα μίσους κατά μεταναστών, εθνικών μειονοτήτων και πολιτικών αντιπάλων, συχνά υπό την ανοχή της αστυνομίας». Η ανεκτική αυτή στάση, αλλά και η ευθεία υποστήριξη ρατσιστικών πράξεων από εκπροσώπους των αρχών επιβολής του νόμου (όπως από τα μέλη αγήματος του Λιμενικού Σώματος στην παρέλαση της 25^ης Μαρτίου πριν από κάποια χρόνια),  διόγκωσε τη δύναμη της Χρυσής Αυγής και «χρειάσθηκε» η δολοφονία Φύσσα για να κινηθεί επιτέλους ο μηχανισμός απονομής της ποινικής δικαιοσύνης και να διαμορφωθεί ισχυρή πολιτική βούληση για την απομόνωση και περιθωριοποίηση των συγκεκριμένων πρακτικών. Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει την ευθύνη του κρατικού μηχανισμού για όσα συνέβησαν και υποδεικνύει τον δρόμο που πρέπει να ακολουθείται ώστε να μην ξανασυμβούν.

— Το δεύτερο θέμα σχετίζεται με το ερώτημα αν είναι εφικτός ο αποκλεισμός της Χρυσής Αυγής, ως κομματικού σχηματισμού, από τις επόμενες εκλογικές διαδικασίες. Από το άρθρο 29 Συντ. προκύπτει ότι οι έλληνες πολίτες έχουν δικαίωμα «να ιδρύουν και να συμμετέχουν σε πολιτικά κόμματα, που η οργάνωση και η δράση τους οφείλει να εξυπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος». Με τη διάταξη αυτή δεν θεσπίζεται ασφαλώς η απαγόρευση ίδρυσης κάποιων κομμάτων. Η απαγόρευση δεν τέθηκε στο Σύνταγμα. Αλλά και δεν αναγνωρίζεται από αυτό κανένα δικαίωμα ίδρυσης κομμάτων που δεν υπηρετούν την ελεύθερη λειτουργία της Δημοκρατίας. Επομένως, δεν φαίνεται να υπάρχει κάποιο εμπόδιο να τεθεί στην εκλογική νομοθεσία αυτός ο προβλεπόμενος στο Σύνταγμα όρος, η τήρηση του οποίου, υπό τον ουσιαστικό έλεγχο του Αρείου Πάγου, θα αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση συμμετοχής του κόμματος στις εκλογές. Το περιεχόμενο του όρου θα πρέπει ασφαλώς να προσδιοριστεί. Ολα τα κόμματα εξυπηρετούν την ελεύθερη λειτουργία του πολιτεύματος όταν πλουτίζουν τον πολιτικό διάλογο με νέες ιδέες, νέες απόψεις, όποιες απόψεις και αν είναι αυτές, ακόμα και αν στο τέλος τείνουν σε μία αλλαγή του πολιτεύματος. Αλλωστε όλα τα πολιτεύματα, όπως ξέρουμε, έχουν αλλάξει σταδιακά όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν. Ομως δεν εξυπηρετείται η ελεύθερη λειτουργία του πολιτεύματος όταν ήδη στο παρόν, δηλαδή ενώ λειτουργεί η Δημοκρατία, χρησιμοποιεί ένα κόμμα ως τρόπο έκφρασης τη βία.

— Τέλος, το τρίτο θέμα αφορά στη στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων. Στον Ποινικό Κώδικα του 1950, η αποστέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων οδηγούσε σε τέσσερα αποτελέσματα. Απώλεια θέσεων και αξιωμάτων, που παραμένει και στον νέο Ποινικό Κώδικα, απαγόρευση απόκτησης δημόσιων θέσεων, απαγόρευση άσκησης του εκλογικού δικαιώματος και  αδυναμία διορισμού σε θέση πραγματογνώμονα ή ενόρκου.

Σε ό,τι αφορά την απόκτηση δημόσιας θέσης, ήδη ο Δημοσιοϋπαλληλικός Κώδικας, η νομοθεσία για τις προσλήψεις στο Δικαστικό Σώμα ή σε άλλες θέσεις του Δημοσίου ή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, προβλέπουν κωλύματα διορισμού πολύ πριν από την αμετάκλητη καταδικαστική απόφαση που θα στερούσε τα πολιτικά δικαιώματα. Μάλιστα, στον Δημοσιοϋπαλληλικό Κώδικα προβλέπεται ότι απαγορεύεται ο διορισμός στο Δημόσιο ακόμα και όταν απλώς έχει ασκηθεί ποινική δίωξη για κάποιο κακούργημα ή και πλημμέλημα, όπως είναι η κλοπή ή μία απάτη, ακόμα και εάν το αδίκημα έχει παραγραφεί. Την ίδια στιγμή, η εκλογική νομοθεσία παραπέμπει στη στέρηση του εκλογικού δικαιώματος μόνο όταν υπάρχουν αδικήματα του Ποινικού και Στρατιωτικού Κώδικα. Μένουν, έτσι, έξω μία σειρά εγκλημάτων των ειδικών ποινικών νόμων και υπάρχει ο τραγέλαφος να στερείται κάποιος το εκλογικό του δικαίωμα επειδή έχει καταδικασθεί αμετάκλητα για πλημμέλημα του Ποινικού Κώδικα,  να μην το στερείται όμως, βάσει της εκλογικής νομοθεσίας,  όταν κάνει λ.χ. εμπορία ναρκωτικών. Αυτή η εσωτερική αντίφαση αντιμετωπίστηκε στον νέο Ποινικό Κώδικα, από την Αιτιολογική Εκθεση του οποίου προκύπτει ότι οι προϋποθέσεις στέρησης του εκλογικού δικαιώματος πρέπει να ορίζονται με συγκροτημένο τρόπο στην εκλογική νομοθεσία, όπως ακριβώς γίνεται με τα κωλύματα διορισμού στη δημοσιοϋπαλληλική νομοθεσία. Βεβαίως, σε κάθε περίπτωση η στέρηση του εκλογικού δικαιώματος θα προϋποθέτει αμετάκλητη απόφαση, όρος ο οποίος τίθεται από το ίδιο το Σύνταγμα (άρθρο 51 παρ. 3 Σ.).

Η συγκεκριμένη νομοθετική παρέμβαση, στο μέτρο που δεν συνεπάγεται επιβολή ποινής, αλλά συνιστά αντίθετα θεμιτό περιορισμό του εκλογικού δικαιώματος (προκειμένου να επιτευχθούν αναγνωρισμένοι σκοποί γενικού συμφέροντος και να προστατευθούν δικαιώματα και ελευθερίες τρίτων), θα έχει άμεση ισχύ για όλους ήδη από την ημέρα της ψήφισής της και θα οδηγεί σε άμεση στέρηση του εκλογικού δικαιώματος και αυτοδίκαιη έκπτωση από το βουλευτικό αξίωμα  μόλις η καταδικαστική απόφαση για τα εγκλήματα που θα ορίζονται στον νόμο γίνει αμετάκλητη, όπως ακριβώς θα συνέβαινε και αν ίσχυε ο παλιός Ποινικός Κώδικας.

Η Ελισάβετ Συμεωνίδου-Καστανίδου είναι καθηγήτρια Ποινικού Δικαίου, κοσμήτορας της Νομικής Σχολής, ΑΠΘ

———————————————————————–

Η στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων εντός και εκτός της τρέχουσας ιστορικής συγκυρίας

Του Σπύρου Βλαχόπουλου

Η κρίσιμη συνταγματική ύλη οριοθετείται από δύο διατάξεις: Το άρθρο 29 παράγραφος 1 του Συντάγματος που προβλέπει ότι η οργάνωση και η δράση των κομμάτων οφείλει να εξυπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος, και το άρθρο 51 παράγραφος 3 που προβλέπει ότι κάποιος μπορεί να στερηθεί το εκλογικό του δικαίωμα ως συνέπεια αμετάκλητης ποινικής καταδίκης.

Είναι γνωστό ότι ο νέος Ποινικός Κώδικας κατήργησε τη στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων αξιολογώντας την ως «απαρχαιωμένη». Παρά ταύτα, υπάρχουν κάποια αδικήματα τα οποία έχουν τέτοια ηθική απαξία, ώστε κάποιος να μην πρέπει να έχει το δικαίωμα να συμμετέχει στις δημόσιες υποθέσεις. Και ναι μεν ο νομοθέτης του νέου Ποινικού Κώδικα θεώρησε ότι η στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων δεν διευκολύνει την κοινωνική επανένταξη των καταδικασθέντων, το σκεπτικό όμως αυτό αποδυναμώνεται εάν αναλογισθεί κανείς ότι ο Υπαλληλικός Κώδικας στερεί τη δυνατότητα των ελλήνων πολιτών να διορισθούν ως δημόσιοι υπάλληλοι, ακόμα και με πρωτόδικη καταδικαστική απόφαση, ακόμα και με την παραπομπή στο ακροατήριο με αμετάκλητο βούλευμα, για μια σειρά από ποινικά αδικήματα, μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνεται λ.χ. η παράβαση καθήκοντος και η καθ’ υποτροπήν συκοφαντική δυσφήμηση. Ωστόσο, το Σύνταγμα δεν ορίζει ρητά ότι  μοναδικός τρόπος στέρησης των πολιτικών δικαιωμάτων είναι η επιβολή της εν λόγω κύρωσης ως «παρεπόμενης ποινής» του Ποινικού Κώδικα. Ετσι, η στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων μπορεί να γίνει και μέσω της εκλογικής νομοθεσίας, αρκεί το κώλυμα του εκλογικού νόμου να συνιστά το επακόλουθο αμετάκλητης καταδικαστικής απόφασης ποινικού δικαστηρίου.

Το πιο «ακανθώδες» ζήτημα παραμένει η απαγόρευση καθόδου πολιτικών σχηματισμών στις βουλευτικές εκλογές. Γιατί, στο σημείο αυτό συγκρούονται δύο μοντέλα: Η «μαχόμενη» και η «ανεκτική» Δημοκρατία. Το Σύνταγμά μας (ορθώς ή εσφαλμένως, αυτό είναι μια άλλη συζήτηση) υιοθέτησε το μοντέλο της «ανεκτικής» Δημοκρατίας. Οταν το κυβερνητικό σχέδιο Συντάγματος του 1975 προέβλεψε την απαγόρευση πολιτικών κομμάτων, τότε σύσσωμη η αντιπολίτευση αντέδρασε και, τελικά, στο ισχύον Σύνταγμα δεν συμπεριελήφθη στο άρθρο 29 η δυνατότητα απαγόρευσης πολιτικών κομμάτων. Επομένως, και όπως προκύπτει από την ιστορική ερμηνεία του Συντάγματος (ίσως μία από τις λίγες περιπτώσεις που καθίσταται τόσο σημαντική και καθοριστική η ιστορική ερμηνεία), το Σύνταγμα δεν  σιώπησε, αλλά «μίλησε» διά της απαλοιφής της προταθείσας ρύθμισης.

Παρόλα ταύτα: μήπως θα έπρεπε να δοθεί η δυνατότητα στον Αρειο Πάγο, κατά την ανακήρυξη των συνδυασμών στις βουλευτικές εκλογές, να μην ανακηρύσσει τους συνδυασμούς που κρίνει ότι δεν συνάδουν με το άρθρο 29 παρ. 1 του Συντάγματος; Νομίζω ότι η απάντηση στο ερώτημα αυτό θα πρέπει να είναι αρνητική. Τα πολιτικά κόμματα δεν είναι «πολιτικές λέσχες». Αντιθέτως, ανήκει στο DNA των πολιτικών κομμάτων η προσπάθεια κατάκτησης της εξουσίας μέσω των βουλευτικών εκλογών ή, έστω, η εκλογή κάποιων βουλευτών. Συνεπώς, συνιστά κατά την άποψή μου μια συνταγματολογική αντίφαση, να λέμε ότι ναι μεν δεν απαγορεύουμε τα πολιτικά κόμματα, αλλά απαγορεύουμε την κάθοδό τους στις εκλογές.

Ακόμη και εάν, de constitutione ferenda, υποστηριζόταν ότι, υπό αυστηρές δικαιοκρατικές εγγυήσεις και σε ακραίες περιπτώσεις, θα έπρεπε να υπάρχει η δυνατότητα απαγόρευσης πολιτικών κομμάτων ή καθόδου τους στις εκλογές,  αυτό θα έπρεπε να συμβεί συντεταγμένα και στο πλαίσιο μίας συνταγματικής αναθεώρησης. Σε κάθε περίπτωση, είναι εξαιρετικά επισφαλές να δίνεται στον εφαρμοστή του δικαίου, στα πλαίσιο μίας πολύ συγκεκριμένης ιστορικής συγκυρίας, η δυνατότητα να τροποποιεί, ουσιαστικά, την εκπεφρασμένη βούληση του συντακτικού νομοθέτη, χωρίς να έχει ιστορική επίγνωση για το πού μπορεί να εφαρμοσθεί αυτή η συνταγματική αλλαγή.  Και όλα αυτά, ανεξάρτητα από  δυσεπίλυτα ζητήματα, όπως: Οταν το Σύνταγμα ορίζει ότι κανείς δεν στερείται τα πολιτικά του δικαιώματα παρά μόνο ως συνέπεια αμετάκλητης ποινικής καταδίκης, ο Αρειος Πάγος θα αρκεσθεί στην πρωτόδικη καταδικαστική απόφαση για να απαγορεύσει την κάθοδο στις εκλογές ενός σχηματισμού ή θα απαιτήσει αμετάκλητη ποινική καταδίκη; Πώς θα εμποδισθεί η ανακήρυξη συνδυασμών που θα συμπεριλαμβάνουν «συγγενείς» και «φίλους» των καταδικασθέντων; Παρότι θα ήταν πολύ επώδυνο συναίσθημα να μας μοιρασθούν ψηφοδέλτια της Χρυσής Αυγής στις επόμενες βουλευτικές εκλογές, θα πρέπει να αναρωτηθούμε – για να μην το «βρούμε μπροστά μας» στο μέλλον με άλλη αφορμή – εάν ανταποκρίνεται στην αρχή του κράτους δικαίου να απαγορεύεται η κάθοδος υποψηφίων συνδυασμών χωρίς δημόσια διαδικασία και χωρίς δυνατότητα δικαστικής ακρόασης των θιγομένων.

Συμπερασματικά: Θα ήταν προτιμότερο να αναδείξουμε τη συνταγματική διάσταση της καταδικαστικής απόφασης του Εφετείου Αθηνών. Η απόφαση αυτή, μετά την πολιτική καταδίκη από τον ελληνικό λαό της Χρυσής Αυγής το 2019, σηματοδότησε και τη θεσμική απάντηση της έννομης τάξης στη διάπραξη εγκληματικών πράξεων που δεν μπορούν πλέον να καλύπτονται πίσω από τον μανδύα της πολιτικής δράσης.

Ο Σπύρος Βλαχόπουλος είναι καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου ΕΚΠΑ