Κι αν ο Τραμπ χάσει;{CR}

Τον Απρίλιο του 1965, ο πρόεδρος Λίντον Τζόνσον έστειλε 40.000 πεζοναύτες στη Δομινικανή Δημοκρατία για να βοηθήσουν στην ανατροπή ενός προέδρου που είχε εκλεγεί στις πρώτες ελεύθερες εκλογές στο νησί, μετά από 30 χρόνια δικτατορίας. Η εκλογή του ήταν απολύτως νόμιμη, αλλά η συμπάθειά του προς την Κούβα του Κάστρο ήταν μη ανεκτή. Η εισβολή συνοδεύτηκε από τη δημόσια εξαγγελία του «δόγματος Τζόνσον». Οι ΗΠΑ δεν θα επέτρεπαν ποτέ ξανά σε μια χώρα του δυτικού ημισφαιρίου να υπάρξει κυβέρνηση ύποπτη για κομμουνιστικές συμπάθειες. Εστω κι αν αυτό σήμαινε ότι θα υποστήριζαν στρατιωτικά πραξικοπήματα, βίαιες και διεφθαρμένες δικτατορίες, στη Λατινική Αμερική, την Ασία και την Ευρώπη – στην Ελλάδα, για παράδειγμα. Στο όνομα της υπεράσπισης του «Ελεύθερου Κόσμου», η Αμερική ανέχθηκε ή υποστήριξε αμέτρητα «καθάρματα», που ήταν απλώς «τα δικά μας καθάρματα».

Μα όταν ο Ψυχρός Πόλεμος τελείωσε και οι σκοπιμότητες που, κυνικά, υπαγόρευε εξέλιπαν, οι ΗΠΑ μπορούσαν να προβάλουν στον κόσμο τη φωτεινή τους, κυρίως, όψη. Ο Μπιλ Κλίντον μπορούσε να έρθει στην Αθήνα και να ζητήσει συγγνώμη για το 1967. Και η Αμερική μπορούσε να διεκδικεί να είναι ένα πρότυπο φιλελεύθερης δημοκρατίας, η εγγυήτρια της τήρησης των κανόνων στο διεθνές εμπόριο και γενικότερα στη διεθνή ζωή (έστω και με τις σκιές των πολέμων στο Αφγανιστάν και το Ιράκ) και η εγγυήτρια μιας λειτουργικής Pax Americana, που (με τις ίδιες δυο σκιές) υποσχόταν μια πιο δημοκρατική και ειρηνική τάξη πραγμάτων στον μετά τον Ψυχρό Πόλεμο κόσμο.

Η τετραετία Τραμπ σήμανε το τέλος αυτής της εποχής.

Το τέλος δεν άρχισε, βέβαια, με τον Τραμπ (και γι’ αυτό δεν θα αναιρεθεί εύκολα, απλώς με μια ήττα του). Η Αμερική που εξέλεξε τον πιο ανάξιο πρόεδρο της ιστορίας της το 2016 ήταν, όπως γράφει ο Εκόνομιστ, «μια δυστυχισμένη και διχασμένη χώρα». Κι ήταν ήδη μια χώρα που είχε αρχίσει να αποσύρεται από μερικές από τις υποχρεώσεις του εγγυτή της Pax Americana. Μα τέσσερα χρόνια αργότερα, η Αμερική δεν είναι απλώς μια πιο δυστυχισμένη και βαθύτερα, βιαιότερα διχασμένη χώρα. Είναι επίσης μια μεγάλη δύναμη που απαρνήθηκε τον ρόλο της, τίναξε στον αέρα σημαντικές διεθνείς συμφωνίες, γύρισε την πλάτη στους συμμάχους της και αθέτησε υποσχέσεις και δεσμεύσεις της, υπονομεύοντας την αξιοπιστία της. Είναι προπάντων μια χώρα που, αντί να διεκδικεί τον ρόλο του «Φάρου της Δημοκρατίας», έγινε ο μαγνήτης της συμπάθειας των αυταρχικών καθεστώτων όπου γης, μ΄ έναν πρόεδρο που γοητευόταν και γοήτευε τους εχθρούς της φιλελεύθερης δημοκρατίας ανά τον κόσμο. Στη Μόσχα, τη Μανίλα ή την Μπραζίλια, στο Ριάντ, τη Βουδαπέστη ή τη Βαρσοβία και, φυσικά, την Αγκυρα. Αν, μέχρι το 1989, οι ΗΠΑ κλωσσούσαν δικτάτορες, στο όνομα της αντιπαράθεσής τους με τη Σοβιετική Ενωση, διατηρώντας για τον εαυτό τους τα φώτα της δημοκρατίας, με τον Τραμπ ο Λευκός Οίκος βρέθηκε, για πρώτη φορά στην ιστορία, πιο κοντά στο στρατόπεδο των αντιπάλων της φιλελεύθερης δημοκρατίας, εκτός μα και εντός συνόρων.

Αν χάσει ο Τραμπ τις εκλογές της ερχόμενης Τρίτης, λοιπόν, έγραφε ένας αρθρογράφος στη Μοντ, σε μερικές από αυτές τις πρωτεύουσες θα πέσει πένθος. Κι ακριβώς γι’ αυτό, ο κόσμος όλος θα παρακολουθεί αυτές τις αμερικανικές εκλογές με μεγαλύτερη παρά ποτέ αγωνία. Μέχρι να ανοίξει η τελευταία επιστολική ψήφος στην Πενσυλβάνια, μέχρι να μετρηθεί η τελευταία ψήφος στο Ουισκόνσιν, μέχρι να εκδικαστεί η τελευταία ένσταση στη Φλόριντα. Με τη συνείδηση ότι αυτές – όπως έγραφε ο Μάρτιν Γουλφ στους Φαϊνάνσιαλ Τάιμς – είναι οι κρισιμότερες εκλογές από εκείνες του 1932.

Η αναλογία είναι ενδιαφέρουσα.

Το 1932 ο κόσμος βυθιζόταν στην άβυσσο του μεγάλου κραχ, η φιλελεύθερη δημοκρατία ήταν σε υποχώρηση παντού, διασωζόταν σε ελάχιστες νησίδες, δικτατορίες ξεφύτρωναν παντού, η φασιστική Ιταλία έβρισκε οπαδούς ανά τον κόσμο, ο Χίτλερ είχε κερδίσει τις πρώτες του εκλογές, η Ιαπωνία είχε γλιστρήσει στον μιλιταρισμό, οι θύρες του πολέμου ήταν πια ορθάνοιχτες. Η εκλογή του Ρούσβελτ, τον Νοέμβριο του 1932, ήταν το γεγονός που έγειρε την πλάστιγγα. Η αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης έγινε, μετά από πολλές αποτυχίες και παλινωδίες, με μια συνταγή, που έδωσε στις μεταπολεμικές δεκαετίες της ευημερίας το χρώμα ενός σοσιαλδημοκρατικού κοινωνικού συμβολαίου. Και οι ΗΠΑ ανέλαβαν, όπως έλεγε ο Ρούσβελτ τον Δεκέμβριο του 1940, τον ρόλο ενός «οπλοστασίου της Δημοκρατίας».

Εναν σχεδόν αιώνα αργότερα, το 2020, ο κόσμος βυθίζεται ακυβέρνητος, με διαλυμένους τους μηχανισμούς διεθνούς συνεργασίας, σε μια κρίση – υγειονομική και οικονομική. Μα προπάντων μια επιδημία αμφισβήτησης της φιλελεύθερης δημοκρατίας απλώνεται με ρυθμούς που θυμίζουν τη δεκαετία του 1930. Αυτό είναι που δίνει στις εκλογές της ερχόμενης Τρίτης την οικουμενική σημασία, που όλοι συναισθανόμαστε ότι έχουν.

Αν ο Τραμπ παραμείνει στον Λευκό Οίκο, νόμιμα ή (τι παράξενο που το διανοούμαστε καν!) με νοθεία, η επόμενη μέρα θα είναι σκοτεινή. Ο κόσμος θα πρέπει να μάθει να ζει χωρίς την Αμερική ως πρότυπο φιλεύθερης δημοκρατίας, ως ηγέτιδα μιας κοινοπολιτείας δημοκρατιών ή ως μέτοχο μιας προσπάθειας να αντιμετωπιστούν με οικουμενική ποσπάθεια οι οικουμενικών διαστάσεων κρίσεις – η πανδημία ή η κλιματική αλλαγή. Αν χάσει, όμως; Τι θα αλλάξει;

Οχι πολλά, όχι εύκολα – συμφωνούν οι περισσότεροι αναλυτές. Μα η πορεία προς την άβυσσο θα έχει ανακοπεί. Οσο για εμάς, για εκείνα που αφορούν τον δικό μας, άμεσο περίγυρο και τις δικές μας άμεσες αγωνίες, η επίπτωση μιας ενδεχόμενης ήττας Τραμπ, μετριέται ήδη στις κινήσεις ενός από τα «ορφανά» που θα αφήσει απερχόμενος ο Τραμπ στην περιοχή μας: Του Ταγίπ Ερντογάν.