Σαν αύριο…

Με τη συμπλήρωση αύριο 80 ακριβώς χρόνων από την αποφράδα της 28ης Οκτωβρίου του 1940 τι θα μπορούσε να πει ή μάλλον να γράψει κανείς που να μην είναι γνωστό και τετριμμένο, μια απλά επετειακή αφορμή για να ξαναακουστούν κάποιοι κοινοί τόποι καθώς έχουν φύγει πια σχεδόν όλοι οι άνθρωποι που όσα θα έλεγαν θα ανάδιναν τον αυθεντικό και αναντικατάστατο τόνο της προσωπικής μαρτυρίας; Αν υπάρχει όμως ένας χώρος που δεν γνωρίζει από αδιέξοδα είναι ο χώρος της λογοτεχνίας. Σε κάθε τι που θα πήγαινε να βαλτώσει και να γίνει ρουτίνα, αρκεί συχνά ένα κείμενο ή μια φωνή από το παρελθόν για να ξαναφρεσκαριστεί ένα γεγονός – και στη συγκεκριμένη περίπτωση ΤΟ γεγονός – ώστε να μεταλάβουμε κάτι λίγο από τις συνθήκες οι οποίες το εξέθρεψαν και το μετέβαλαν σε μία ακόμα αν και διαρκώς κινδυνεύουσα, πάντα όμως διασωζώμενη παρακαταθήκη. Μ’ αυτό ακριβώς το σκεπτικό λογαριάζουμε ως μια ανακάλυψη ένα κείμενο που όταν πρωτοδημοσιεύτηκε και πρωτοακούστηκε έκανε πάταγο, σήμερα όμως είναι σίγουρο πως ελάχιστοι θα το θυμούνται, αν το θυμάται βέβαια και κανείς. Πρόκειται για την έκκληση που έκανε μια ομάδα πνευματικών ανθρώπων δύο εβδομάδες μετά την κήρυξη του ελληνοϊταλικού πολέμου κάτι που θα μπορούσε να θεωρηθεί και ως μια «προεγγραφή» για τον τρόπο με τον οποίο θα οργάνωνε ο καθένας στα μεταγενέστερα χρόνια την αντίστασή του. Αυτό που εντυπωσιάζει είναι η συνύπαρξη ανθρώπων με εντελώς διαφορετική ανάμεσά τους ιδεολογική σκευή από τον «ακροδεξιό» Σπύρο Μελά ως τον «αριστερό» Αγγελο Σικελιανό (η εφημερίδα «Βραδυνή» τον είχε κατηγορήσει ως συνοδοιπόρο των κομμουνιστών) και από τον συντηρητικό Στρατή Μυριβήλη ως τον μάλλον αδιάφορο για τα πολιτικά Κώστα Ουράνη.

«Είναι δύο εβδομάδες τώρα που μ’ ένα τελεσίγραφο, μοναδικό στα διπλωματικά χρονικά των εθνών, για το περιεχόμενο, την ώρα, και τον τρόπο που το παρουσίασαν, η Ιταλία κάλεσε την Ελλάδα να της παραδώσει τα εδάφη της, ν’ αρνηθεί την ελευθερία της και να κατασπιλώσει την τιμή της.

Οι Ελληνες δώσαμε, στην ιταμή αυτή αξίωση της φασιστικής βίας, την απάντηση που επέβαλαν τριών χιλιάδων ετών παραδόσεις, χαραγμένες στην τελευταία γωνιά της ιερής μας γης, με το αίμα των μεγαλύτερων ηρώων της ανθρώπινης ιστορίας. Κι αυτή τη στιγμή, κοντά στο ρεύμα του Θυάμιδος και στις χιονισμένες πλαγιές της Πίνδου και των μακεδονικών βουνών, πολεμούμε, τις περισσότερες φορές με τη λόγχη, αποφασισμένοι να νικήσουμε ή να πεθάνουμε μέχρις ενός.

Σ’ αυτόν τον άνισο και σκληρότατο, αλλά και πεισματώδη αγώνα, που κάνει το λυσσασμένο επιδρομέα να ξεσπάζει κατά των γυναικών, των γερόντων και των παιδιών, να καίει, να σκοτώνει, ν’ ακρωτηριάζει, να διαμελίζει τους πληθυσμούς στις ανοχύρωτες κι άμαχες πόλεις μας και στα ειρηνικά χωριά μας, έχουμε το αίσθημα, ότι δεν υπερασπιζόμαστε δική μας μόνον υπόθεση: «Οτι αγωνιζόμαστε για τη σωτηρία όλων εκείνων των υψηλών αξιών που αποτελούν τον πνευματικό και ηθικό πολιτισμό, την πολύτιμη παρακαταθήκη που κληροδότησαν στην ανθρωπότητα οι δοξασμένοι μας πρόγονοι και που σήμερα βλέπουμε να απειλούνται από το κύμα της βαρβαρότητος και της βίας. Ακριβώς αυτό το αίσθημα εμπνέει το θάρρος σ’ εμάς τους έλληνες διανοούμενους, τους ανθρώπους του πνεύματος και της τέχνης, ν’ απευθυνθούμε στους αδελφούς μας όλου του κόσμου, για να ζητήσουμε, όχι την υλική, αλλά την ηθική βοήθεια: Ζητούμε την εισφορά των ψυχών, την επανάσταση των συνειδήσεων, την εργασία, το κήρυγμα, την άμεση επίδραση, παντού όπου είναι δυνατόν, την άγρυπνη παρακολούθηση και την ενέργεια για έναν καινούριο πνευματικό Μαραθώνα, που θ’ απαλλάξει τα δυναστευόμενα έθνη από τη φοβέρα της πιο μαύρης σκλαβιάς που είδε ποτέ ο κόσμος. Οταν μια τέτοια επανάσταση συντελεσθεί, η Νίκη θα στεφανώσει το μέτωπο και του τελευταίου, του πιο ταπεινού εργάτη.

Με τη μεγάλη και σταθερή αυτή ελπίδα, σας στέλνουμε τον αδελφικό μας χαιρετισμό:

Κωστής Παλαμάς, Σπύρος Μελάς, Αγγελος Σικελιανός, Σωτήριος Σκίπης, Δημήτριος Μητρόπουλος, Νίκος Βέης, Κ. Δημητριάδης, Κ. Παρθένης, Ιωάννης Γρυπάρης, Γιάννης Βλαχογιάννης, Στρατής Μυριβήλης, Κώστας Ουράνης, Μιλτ. Μαλακάσης, Γρηγ. Ξενόπουλος, Αλεξ. Φιλαδελφεύς, Αρίστος Καμπάνης».