Τι καινούργιο βάζει η Τουρκία στο τραπέζι;

Η Τουρκία συνεχίζει την εφαρμογή του θεωρήματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» που έχει προαναγγείλει. Παρά ταύτα παραμένει ζητούμενο η διαμόρφωση ενός πλαισίου διαλόγου, στη βάση του διεθνούς δικαίου και του δικαίου της θάλασσας. Προς το παρόν όμως:

Πρωτίστως συνεχίζει την έρευνα υφαλοκρηπίδας στην περιοχή ανάμεσα στον 28^ο και 30^ό μεσημβρινό. Με τη νεότερη NAVTEX, με ημερομηνία λήξης την 27^η Οκτωβρίου, ολοκληρώνει τον σχεδιασμό να σαρώσει τον βυθό της υφαλοκρηπίδας, στην περιοχή μεταξύ Ρόδου και Καστελλόριζου. Οι έρευνες στην περιοχή αυτή βασίζονται σε μονομερή οριοθέτηση που επεξεργάστηκε το υπουργείο Εξωτερικών της Τουρκίας, κατατεθειμένη στον γενικό γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών. Η Ελλάδα έχει αντιδράσει επίσημα διότι στην περιοχή διεκδικεί δικαιώματα υφαλοκρηπίδας.

Ταυτοχρόνως η Τουρκία σχεδιάζει έρευνες υφαλοκρηπίδας στην περιοχή όπου επικαλείται δικαιώματα, βάσει της παράνομης οριοθέτησης – υπό οιανδήποτε έννοια δικαίου θάλασσας – με το τουρκολιβυκό μνημόνιο της 27^ης Νοεμβρίου 2019. Πρόκειται για την περιοχή μεταξύ 26^ου και 28^ου μεσημβρινού, όπου η Ελλάδα με τη συμφωνία οριοθέτησης με την Αίγυπτο ασκεί αδιαμφισβήτητα κυριαρχικά δικαιώματα.

Η διαφορετική κίνηση της Τουρκίας αυτή τη φορά είναι η μονομερής οριοθέτηση των περιοχών έρευνας και διάσωσης τόσο στο Αιγαίο όσο και στην Αν. Μεσόγειο. Τέτοια οριοθέτηση συνεπάγεται ότι σε μια περιοχή δράσης θα υπάρξει τουλάχιστον σύγχυση, αν όχι σύγκρουση, διότι την πτήση των εναέριων σωστικών μέσων ελέγχει το FIR Αθηνών. Πρόκειται για μια οριοθέτηση η οποία δεν έγινε ποτέ με συμφωνία και η περιοχή ελέγχου από το FIR κάλυπτε και την έρευνα και διάσωση. Η Τουρκία θέλει διά της οριοθέτησης αυτής να ελέγχει τη διάσωση σε σχέση με τα σκάφη που πλέουν στη «Γαλάζια Πατρίδα».

Η δημόσια τάξη στις θαλάσσιες ζώνες.

1. Οσον αφορά την έρευνα υφαλοκρηπίδας στη μη οριοθετημένη περιοχή 28^ου – 30^ού μεσημβρινού.

Σύμφωνα με το άρθρο 83 παρ. 1 της Σύμβασης Δικαίου Θάλασσας ’82, υπάρχει υποχρέωση για συμφωνία οριοθέτησης. Δεν επιτρέπεται μονομερής οριοθέτηση σε περιοχές γεωγραφικής στενότητας, όπου επικαλύπτονται οι διεκδικήσεις επί της υφαλοκρηπίδας. Η υποχρέωση αυτή αφορά έρευνα – εκμετάλλευση υφαλοκρηπίδας των γειτονικών κρατών. Η οριοθέτηση με συμφωνία συνεπάγεται ότι τα γειτονικά παράκτια κράτη θα διαπραγματευτούν με καλή πίστη προς αυτόν τον στόχο. Τυχόν μονομερείς ενέργειες σε μη οριοθετημένες (disputed/διαφιλονικούμενες) περιοχές συνιστούν παραβίαση της υποχρέωσης για διαπραγμάτευση με καλή πίστη. Ετσι έχει ερμηνευτεί νομολογιακά η παρ. 1 του άρθρου 83. Μάλιστα μπορεί η έρευνα να μην εγείρει ζήτημα διεθνούς ευθύνης, επειδή δεν συνεπάγεται ανεπανόρθωτη βλάβη – όπως συμβαίνει με τη γεώτρηση – εντούτοις, επειδή η περιοχή αμφισβητείται από άλλη χώρα – εν προκειμένω από την Ελλάδα -, δεν συνιστά καλόπιστη ενέργεια ούτε καλόπιστη αξίωση.

Προς άρση του αδιεξόδου, στόχος είναι μέσω διπλωματίας η αναζήτηση της ειρηνικής επίλυσης και η αποφυγή στρατιωτικής λύσης. Εφόσον υπάρξει αποκλιμάκωση, με συμφωνία οριοθέτησης ή δικαστικά, θα κατοχυρωθούν διά παντός τα κυριαρχικά δικαιώματα, δείχνοντας ότι η Ελλάδα όχι μόνο σέβεται το δίκαιο της θάλασσας, αλλά το γνωρίζει κιόλας και το εφαρμόζει.

2. Οσον αφορά ενδεχόμενη έρευνα εκ μέρους της Τουρκίας στην οριοθετημένη με τη συμφωνία Ελλάδας – Αιγύπτου περιοχή υφαλοκρηπίδας.

Σύμφωνα με το άρθρο 77 παρ. 1 της Σύμβασης Δικαίου Θάλασσας, η Ελλάδα ασκεί στην υφαλοκρηπίδα αποκλειστικά δικαιώματα προς τον σκοπό της εξερεύνησης και εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων αυτής. Σύμφωνα δε με την παρ. 2 του άρθρου 77, ουδείς μπορεί να προβεί σε αυτές τις ενέργειες χωρίς ρητή συναίνεση της Ελλάδας, διαφορετικά παραβιάζονται τα κυριαρχικά δικαιώματά της και εγείρεται διεθνής ευθύνη. Τυχόν δε παρεμπόδιση από τρίτο κράτος στην άσκηση συνιστά παραβίαση.

Με τη συμφωνία οριοθέτησης αναμφισβήτητα έχει ενισχυθεί η θέση της Ελλάδας, απαιτώντας τη διακοπή των παράνομων τουρκικών ενεργειών εις βάρος των κυριαρχικών δικαιωμάτων της.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και διευθυντής του Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές» στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς