Διατροφή, μικροβίωμα του εντέρου και καρδιαγγειακές παθήσεις

Ο όρος «μικροβίωμα» χρησιμοποιείται για να περιγράψει το οικοσύστημα που αποτελείται από όλους εκείνους τους μικροοργανισμούς, που κατοικούν μέσα και πάνω στο ανθρώπινο σώμα. Για να γίνει περισσότερο αντιληπτή αυτή η συμβίωση, αναφέρεται ενδεικτικά ότι περίπου 100 τρισ. βακτήρια εντοπίζονται στο ανθρώπινο σώμα, ενώ το σύνολο των ανθρώπινων κυττάρων δεν ξεπερνά τα 37  τρισ. περίπου.

Αρκετές μελέτες υποδεικνύουν ότι υπάρχει αλληλεπίδραση μεταξύ του εντερικού μικροβιώματος, της χρόνιας φλεγμονής και του ανοσοποιητικού συστήματος. Επιπλέον, μια τροποποιημένη εντερική μικροβιακή χλωρίδα μπορεί να επηρεάσει πολλές μεταβολικές διεργασίες που σχετίζονται με την εμφάνιση της παχυσαρκίας, της αντίστασης στην ινσουλίνη, την υπέρταση και την αθηροσκλήρωση. Το εντερικό μικροβίωμα, χρησιμοποιώντας τις τροφές που καταναλώνουμε για να διατηρηθούν στη ζωή, παράγουν μέσω του μεταβολισμού τους ένα μεγάλο πλήθος χημικών ουσιών (τους μεταβολίτες) που κάποιες μπορεί να είναι ωφέλιμες ενώ άλλες επιβλαβείς για τον οργανισμό του ανθρώπου. Ετσι, π.χ. το εντερικό μικροβίωμα συμμετέχει στη ζύμωση των φυτικών ινών με αποτέλεσμα την παραγωγή των λιπαρών οξέων της βραχείας αλύσου (Short Chain Fatty Acids) που είναι το οξικό, το προπιονικό και το βουτυρικό. Η υψηλότερη παραγωγή αυτών των λιπαρών οξέων μέσω διατροφής πλούσια σε φυτικές ίνες, συσχετίζεται με χαμηλή πιθανότητα εμφάνισης παχυσαρκίας. Μια ακόμη ωφέλιμη ουσία είναι η ουρολιθίνη Α, η οποία παράγεται από το μικροβίωμα κατά το μεταβολισμό του ελλαγικού οξέος, που περιέχεται στα φρούτα και τα λαχανικά. Μία από τις επιβλαβείς ουσίες είναι η τριμεθυλαμίνη, η οποία σχηματίζεται όταν τα μικρόβια του εντέρου καταναλώνουν χολίνη, η οποία περιέχεται κυρίως στο κόκκινο κρέας και τα πουλερικά. Στο ήπαρ, η τριμεθυλαμίνη μετατρέπεται σε Ν-οξείδιο της τριμεθυλαμίνης μία ουσία που συνδέεται έντονα με τον σχηματισμό αθηροσκληρωτικών πλακών στα αγγεία. Φαίνεται ότι ο ευεργετικός ρόλος της μεσογειακής διατροφής στην πρόληψη και θεραπεία των καρδιαγγειακών παθήσεων μπορεί να εξηγηθεί και μέσω της τροποποίηση από το εντερικό μικροβίωμα των υγιεινών τροφών που καταναλώνουμε.

Αν και είμαστε ακόμα στα αρχικά στάδια της χαρτογράφησης του μικροβιώματος και του τρόπου λειτουργίας του, μία μεγαλύτερη κατανόηση των αλληλεπιδράσεων του μικροβιώματος του εντέρου και της ανταπόκρισης σε θεραπευτικές παρεμβάσεις στοχεύοντας εκλεκτικά στο εντερικό μικροβίωμα μπορεί να είναι θεμελιώδους σημασίας για τη θεραπεία των καρδιακών παθήσεων.

Ο Κώστας Τσιούφης είναι καθηγητής Καρδιολογίας του ΕΚΠΑ, διευθυντής της Α’ Πανεπιστημιακής Καρδιολογικής Κλινικής