Εκατό χρόνια μοναξιάς

Αύριο συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη γέννηση της Μελίνας Μερκούρη. Της γυναίκας που μας έκανε ένα πολύ σπουδαίο δώρο, το σπουδαιότερο για έναν λαό, για μια χώρα. Η Μελίνα είδε εμάς τους Ελληνες λίγο καλύτερους απ’ όσο είμαστε ή, έστω, απ’ όσο μπορούμε, απ’ όσο αντέχουμε να είμαστε. Και την Ελλάδα, μια χώρα με μεγαλύτερη αξία απ’ όση της αναγνωρίζουμε οι πολίτες της. Θα έφτανε και μόνο το ότι, σε μια δραματική στιγμή της σύγχρονης ιστορίας μας, χρησιμοποίησε το «Ελληνας» σε αντιδιαστολή με το «φασίστας». «Εγώ γεννήθηκα Ελληνίδα και θα πεθάνω Ελληνίδα. Εσύ γεννήθηκες φασίστας και θα πεθάνεις φασίστας» είχε μηνύσει στο Παττακό όταν, στη χούντα, της αφαίρεσε την ιθαγένεια. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό.

Είναι πολλά, δημόσια και ιδιωτικά, όσα με κάνουν να πιστεύω ότι η Μελίνα είδε την Ελλάδα ως έναν τόπο ιδανικό. Οπου όμως ήταν, κατά κάποιον τρόπο, καταδικασμένη να ζει μόνη της. Διότι όσο κι αν μας άπλωνε το χέρι για να μας τραβήξει προς τα επάνω, δεν νομίζω ότι καταφέραμε πολλοί να ανέβουμε μαζί της σε αυτήν την ευτοπία. Ισως κάποιες στιγμές αλλά ποτέ μόνιμα. Η ίδια μπορούσε να «κατέβει», άντεχε να οξειδωθεί «μέσ’ στη νοτιά των ανθρώπων» χωρίς να χάσει τη στιλπνότητά της. Εμείς δεν αντέξαμε να γυαλίσουμε λίγο περισσότερο τα φτερά μας. Αλλωστε βολεύει, απαλλάσσει από ευθύνες η καταφυγή στην «Ψωροκώσταινα», κάτι που την εξόργιζε όχι μόνο ως νοοτροπία αλλά ακόμη και ως λέξη.

Η Μερκούρη με το σπουδαίο επικοινωνιακό τάλαντο, η Μελίνα που έδειχνε και αισθανόταν το ίδιο άνετα όταν συζητούσε με έναν ηγέτη μεγάλου κράτους και με τα γκαρσόνια στις ταβέρνες της Επιδαύρου, πορεύτηκε μέσα στη μοναξιά της μοναδικότητάς της. Αυτής που όριζαν οι αντιφάσεις της. Μεγαλοαστή και μαγκάκι συγχρόνως, έφερε εντός της τις δύο αυτές ιδιοσυγκρασίες χωρίς να τη στενεύει καμίας το κουστούμι. Η γυναίκα που συνδιαλεγόταν με τις κορυφαίες πνευματικές προσωπικότητες της εποχής της δεν είχε κανένα πρόβλημα, καμία επίφαση σοβαροφάνειας δεν την εμπόδιζε να διαβάσει ενώπιον τρίτων ένα Βίπερ, όταν ήθελε να χαλαρώσει. Αυτή που οι μεγάλοι οίκοι μόδας σκοτώνονταν για το ποιος θα την πρωτοντύσει. Η Μελίνα του πρωτοκόλλου των επίσημων γευμάτων αγόραζε η ίδια κάθε μέρα το κουλούρι της από τον κουλουρά στην είσοδο του υπουργείου και έτρωγε πάντα σουβλάκι όταν περνούσε από τον Ισθμό. Ενας ευγενικός, αβρός άνθρωπος που κούνησε το δάχτυλο στον διευθυντή του Βρετανικού Μουσείο, σχεδόν τον τραμπούκισε, όταν της είπε ότι ο Παρθενώνας είναι, απλώς, ένα ακόμη μνημείο.

Αυτές οι αντιφάσεις της όμως, αντί να τη διαιρούν όπως συμβαίνει στους περισσότερους, την πολλαπλασίαζαν. Παρέα με τους πολλαπλούς εαυτούς της ζούσε στον ιδανικό τόπο που φαντάσθηκε ότι ήταν ή μπορούσε να γίνει η χώρα μας. Και η μεγαλύτερη τιμή στη μνήμη της είναι να προσπαθήσουμε να πλησιάσουμε λίγο την «Ελλάδα της Μελίνας».