Οταν η Μέδουσα αποκεφάλισε τον Περσέα

Στην ελληνική μυθολογία, η Μέδουσα ήταν μία από τις τρεις Γοργόνες, μια πανέμορφη ιέρεια της Αθηνάς που βιάστηκε από έναν Ποσειδώνα μεταμορφωμένο σε άλογο μέσα στον ιερό χώρο της θεάς. Η Αθηνά εξοργίστηκε, δεν μπορούσε όμως να έρθει σε ρήξη με τον Ποσειδώνα, ξέσπασε λοιπόν πάνω στη Μέδουσα. Της έδωσε φίδια αντί για μαλλιά και ένα πρόσωπο τόσο άσχημο που όποιος την κοιτούσε πέτρωνε. Τελικά σκότωσε τη Μέδουσα ο Περσέας με τη βοήθεια της Αθηνάς. Το κεφάλι της, το περίφημο «γοργόνειο», η θεά το επέθεσε στην ασπίδα της, γιατί ακόμη και νεκρό πέτρωνε όποιον το κοίταζε.

Στη Νέα Υόρκη του 2020, ένα άγαλμα που αντιστρέφει τον μύθο και απεικονίζει τη Μέδουσα να κρατάει το κομμένο κεφάλι του Περσέα τοποθετήθηκε πρόσφατα έξω από το δικαστήριο όπου καταδικάστηκε για βιασμό και σεξουαλική επίθεση ο μεγαλοπαραγωγός του Χόλιγουντ Χάρβεϊ Γουάινστιν. Πολλοί το καλωσόρισαν ως ένα νέο «σύμβολο δικαιοσύνης» για τη σύγχρονη εποχή. Οπως σημειώνουν ωστόσο οι βρετανικοί «Times», «Η Μέδουσα με το κεφάλι του Περσέα» δέχεται και πυρά από θύματα σεξουαλικής κακοποίησης: προτείνει, επισημαίνουν, μια «φαντασίωση εκδίκησης» που παρουσιάζει άδικα τα θύματα ως θύτες.

Το άγαλμα δεν είναι καινούργιο, σμιλεύτηκε το 2008 από τον Λουτσιάνο Γκαρμπάτι, έναν Αργεντινό με ιταλικές ρίζες, ως απάντηση σε ένα άλλο γλυπτό, του Μπενβενούτο Τσελίνι, που απεικονίζει τον Περσέα με το κομμένο κεφάλι της Μέδουσας και κοσμεί την κεντρική πλατεία της Φλωρεντίας. Το 2018 ο Γκαρμπάτι πόσταρε μια φωτογραφία του δικού του αγάλματος στο Instagram και αυτή έκανε τον γύρο του κόσμου. Η Μπεκ Αντερσεν, μια φωτογράφος με έδρα τη Νέα Υόρκη, την είδε και ένιωσε την εικόνα να τη μαγνητίζει.

Γνώριζε τον μύθο: «Σε ορισμένες εκδοχές η Μέδουσα τιμωρείται επειδή είναι όμορφη» λέει. «Σε άλλες επειδή βιάστηκε μέσα στον ναό και βεβηλώθηκε ο χώρος. Σε κάθε περίπτωση, το μήνυμα είναι πως αν είσαι όμορφη είσαι καταδικασμένη και αν βιαστείς είσαι καταδικασμένη». Αλλά το άγαλμα του Γκαρμπάτι «φέρνει τα πάνω κάτω». Η Αντερσεν ήρθε λοιπόν σε επαφή μαζί του, στο Μπουένος Αϊρες, και μαζί κανόνισαν να εκτεθεί το γλυπτό στη Νέα Υόρκη. «Εκτοτε απέκτησε πραγματικά δική του ζωή. Τόσο πολλές γυναίκες το έχουν κάνει τατουάζ».

Αντερσεν και Γκαρμπάτι αιτήθηκαν την έκθεση του αγάλματος στο πάρκο που βρίσκεται απέναντι από το δικαστήριο του Μανχάταν, όπου καταδικάστηκε ο Γουάινστιν σε κάθειρξη 23 ετών, στο πλαίσιο ενός δημοτικού προγράμματος ονόματι «Τέχνη στα πάρκα». Αλλά η τοποθέτησή του ενόχλησε αρκετούς. «Είμαι επιζήσασα σεξουαλικής επίθεσης και αυτό δεν είναι “me too”. Αν είχε αποκεφαλίσει αυτόν που τη βίασε, θα ήμασταν τουλάχιστον μέσα στο θέμα» έγραψε μια χρήστρια στο Τwitter. «Ο πιο δημοφιλής και βολικός τρόπος να ασχολείται η κοινωνία μας με την πραγματικότητα του βιασμού είναι με αφηγήματα “εκδίκησης”. Το βρίσκω φρικτό που τοποθετήθηκε έξω από ένα δικαστήριο. Είμαι επιζήσασα βιασμού. Δεν θέλω κανένα ξίφος» σχολίασε από την πλευρά της η συγγραφέας Εϊνα Μάρντολ. Η Αντερσεν και περίμενε, και καλοδέχεται τη συζήτηση για το γλυπτό. Οσο για τον καλλιτέχνη, αυτός επεσήμανε πως το εμπνεύστηκε πολύ πριν γεννηθεί το κίνημα MeToo. «Με τιμά το γεγονός ότι επιλέχθηκε ως σύμβολο» δήλωσε στους «New York Times». Η όλη διαδικασία, πρόσθεσε, τον έκανε να συνειδητοποιήσει ότι είναι και αυτός «προϊόν μιας πατριαρχικής κοινωνίας».