Νομπέλ στη θεωρία με {LF}τα μυστικά δημοπρασιών

Οι αμερικανοί οικονομολόγοι Πολ Μίλγκρομ και Ρόμπερτ Γουίλσον κέρδισαν το βραβείο Νομπέλ Οικονομίας για την έρευνά τους στη θεωρία των δημοπρασιών και για τη δημιουργία νέων προτύπων δημοπρασιών, όπως ανακοίνωσε η Βασιλική Σουηδική Ακαδημία των Επιστημών.

Πρόκειται για έρευνα με τεράστια αξία ιδιαίτερα σήμερα που πωλούνται μέσω συνηθισμένων δημοπρασιών αντικείμενα και υπηρεσίες τεράστιας αξίας ανά τον κόσμο και εντάσσεται στη γενικότερη θεωρία των παιγνίων. Από οικιακά αντικείμενα, τέχνη και αρχαιότητες, μέχρι άλλα καταναλωτικά προϊόντα, ορυκτά, ακόμη και ενέργεια. Ακόμη και οι δημόσιες προμήθειες μπορούν να θεωρηθούν και να κατηγοροποιηθούν ως δημοπρασίες, αναφέρει στο σκεπτικό της η Ακαδημία. Με τις θεωρίες τους οι οικονομολόγοι θέλησαν να κατανοήσουν το πώς διαφορετικοί κανόνες δημοπρασιών αλλάζουν τα δεδομένα στην υποβολή προσφορών, στις τελικές τιμές και στη γενικότερη μορφή της δημοπρασίας. Κι αυτό καθώς όλοι θέλουν να πουλήσουν σε όποιον δίνει τα περισσότερα αλλά και να αγοράσουν από όποιον κάνει τη χαμηλότερη προσφορά.

Το βραβείο περιλαμβάνει μεταξύ άλλων ποσό 10 εκατ. σουηδικών κορονών ή 1,14 εκατ. δολαρίων που θα μοιραστεί ισόποσα ανάμεσα στους δύο οικονομολόγους. Το Νομπέλ Οικονομίας δεν είναι ένα από αυτά που δημιουργήθηκαν το 1895 στη μνήμη του βιομήχανου και εφευρέτη του δυναμίτη Αλφρεντ Νομπέλ αλλά υιοθετήθηκε το 1969 από την κεντρική τράπεζα της Σουηδίας. Και οι δύο νικητές είναι καθηγητές του Πανεπιστημίου Στάνφορντ των ΗΠΑ.

Οπως αναφέρει στην ανακοίνωσή της η Βασιλική Σουηδική Ακαδημία των Επιστημών, οι δύο νομπελίστες μελέτησαν με αποτελεσματικό τρόπο το πώς λειτουργούν οι δημοπρασίες. Επίσης χρησιμοποίησαν τις γνώσεις τους για να σχεδιάσουν νέες μορφές δημοπρασίας για προϊόντα και υπηρεσίες που είναι δύσκολο να πουληθούν με παραδοσιακό τρόπο, όπως οι ραδιοσυχνότητες. Η έρευνά τους ωφέλησε τους πωλητές, τους αγοραστές και τους φορολογούμενους σε όλο τον κόσμο, όπως ανέφερε η Ακαδημία εξηγώντας το σκεπτικό για το βραβείο.

Ο Ρόμπερτ Γουίλσον, που γεννήθηκε το 1937, ανέπτυξε τη θεωρία για δημοπρασίες αντικειμένων που έχουν την επονομαζόμενη «κοινή αξία» – μια τιμή που είναι αβέβαιη εκ των προτέρων, αλλά τελικά καταλήγει να γίνει ίδια για όλους. Τέτοια παραδείγματα τιμών είναι οι τιμές των ραδιοσυχνοτήτων ή των ορυκτών σε μια συγκεκριμένη περιοχή. Ο Γουίλσον με την έρευνά του έδειξε γιατί οι πλειοδότες τείνουν να υποβάλλουν προσφορές που είναι χαμηλότερες από τη δική τους καλύτερη εκτίμηση της κοινής αξίας. Εδειξε ότι αυτό το κάνουν επειδή ανησυχούν για τη λεγόμενη «κατάρα του νικητή» – ότι θα φτάσουν τελικά με την προσφορά τους να πληρώσουν υπερβολική τιμή για το αγαθό που ήθελαν να αποκτήσουν, βγαίνοντας τελικά εκείνοι χαμένοι.

Ο Πολ Μίλγκρομ, που γεννήθηκε το 1948, διατύπωσε μια πιο γενική θεωρία δημοπρασιών που όχι μόνο αφορά την «κοινή αξία» αλλά και τη λεγόμενη «ιδιωτική αξία», που διαφέρει από πλειοδότη σε πλειοδότη. Ουσιαστικά μελέτησε το πώς κάθε ένας βάζει τη δική του αξία σε ένα προϊόν. Ανέλυσε τις στρατηγικές υποβολής προσφορών σε μια σειρά από γνωστές μορφές δημοπρασίας, αποδεικνύοντας ότι μια μορφή δημοπρασία θα δώσει στον πωλητή υψηλότερα αναμενόμενα έσοδα, όταν εκείνοι που υποβάλλουν προσφορές είναι ταυτόχρονα ενήμεροι για τις εκτιμώμενες τιμές των άλλων προσώπων που συμμετέχουν στη δημοπρασία, όσο αυτή διαρκεί.

Η Ακαδημία αναφέρει ότι με την πάροδο των χρόνων, οι εταιρείες έχουν βάλει σε δημοπρασία ακόμη πιο σύνθετες αξίες όπως είναι δικαιώματα προσγείωσης (slots) σε αεροδρόμια και τιμές για ραδιοσυχνότητες. Επειδή δημιουργήθηκαν ανάγκες για τέτοιες δημοπρασίες οι Μίλγκρομ και Γουίλσον ανέπτυξαν νέες μορφές δημοπρασιών για να πωλούνται ταυτόχρονα αντικείμενα που συνδέονται μεταξύ τους. Οι νέες αυτές μορφές δημοπρασιών δεν είχαν ως αποκλειστικό στόχο να πετύχει ένας πωλητής τα μεγαλύτερα δυνατά κέρδη αλλά να υπάρξει το μεγαλύτερο δυνατό κοινωνικό όφελος, σύμφωνα με την Ακαδημία. Για παράδειγμα το 1994 οι αμερικανικές αρχές – κι αργότερα άλλα κράτη – χρησιμοποίησαν μοντέλο δημοπρασιών που ανέπτυξαν οι δύο άνδρες για να πουλήσουν ραδιοσυχνότητες σε εταιρείες τηλεπικοινωνιών.