Η βιογραφία του «Ξένου» του Αλμπέρ Καμί

Η βιογραφία ενός βιβλίου, σε συνδυασμό με τη βιογραφία του συγγραφέα του, είναι πάντα μία συναρπαστική διαδρομή. Η ιχνηλάτηση της γέννησης ενός βιβλίου στις παιδικές εμπειρίες και στα προσωπικά βιώματα του λογοτέχνη είναι δύσβατη, αλλά ευπρόσδεκτη, διότι λειτουργεί ως ψυχανάλυση του λογοτεχνικού έργου και σύνδεσής του με την κοινωνική πραγματικότητα στην οποία γεννήθηκε.

Η διαδρομή του «Ξένου» ξεκινά από την Αλγερία του Μεσοπολέμου, τότε γαλλική αποικία, όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε ο Αλμπέρ Καμί (1913 – 1960). Μεγάλωσε χωρίς πατέρα (σκοτώθηκε στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο), με μία μητέρα και έναν θείο βαρήκοους, γεγονός που τον ώθησε να μιλάει και να γράφει λιτά και συγκεκριμένα. Η γαλλική αποικιοκρατία στην Αφρική, η πρώιμη και έμπρακτη στράτευση στα ανθρωπιστικά ιδεώδη, ο πόλεμος, η γερμανική κατοχή της Γαλλίας, η απελευθέρωση, ο πρώτος μεταπολεμικός κόσμος, είναι το ιστορικό πλαίσιο στο οποίο εκτυλίσσεται η πορεία του βιβλίου.

Ο φυματικός αλλά υπερκινητικός νεαρός Καμί σπουδάζει και διδάσκει φιλοσοφία στο Αλγέρι, χαίρει της στοργής σημαντικών πνευματικών ανθρώπων, γνωρίζει τον Αντρέ Μαλρό, εργάζεται ως δημοσιογράφος, αρχίζει από νωρίς να συγγράφει, μετακινείται από την Αλγερία στην Γαλλία και τούμπαλιν. Τελικώς εγκαθίσταται στην Μονμάρτρη όπου ολοκληρώνει τον «Ξένο», ενώ αναμένεται η ναζιστική επέλαση. Στη συνέχεια, στην κατεχόμενη πλέον Γαλλία, εργάζεται στον εκδοτικό του οίκο, τον εμβληματικό Γκαλιμάρ, συμμετέχει μυστικά στην Αντίσταση. Εκδίδει τον «Ξένο» το 1942, μεσούσης  της Κατοχής, συναναστρέφεται σημαντικούς συγγραφείς, εισπράττει την επιδοκιμασία του Σαρτρ και αρχίζει να γίνεται ευρύτερα γνωστός.

Μεταπολεμικά ο «Ξένος» μεταφράζεται στα αγγλικά και ο Καμί ταξιδεύει στις ΗΠΑ πραγματοποιώντας διαλέξεις. Σε αυτό το σημείο γίνεται κάτι ενδιαφέρον: ο «Ξένος», καθώς εξελίσσεται σε παγκόσμια επιτυχία, αρχίζει να αυτονομείται από τον συγγραφέα του. Οι μεταφράσεις του διαφοροποιούνται από το πρωτότυπο, εμφανίζονται παρερμηνείες, το βιβλίο και ο συγγραφέας συνδέονται με το κίνημα του Υπαρξισμού χωρίς αυτή να ήταν η πρόθεση του Καμί. Οι μεταγενέστερες εποχές αρχίζουν να διαβάζουν τον «Ξένο» με το δικό τους πρίσμα, ως αντιαποικιοκρατικό μανιφέστο αλλά και αντιστρόφως ως στάση ουδετερότητας έναντι της αποικιοκρατικής συνθήκης, αφού ο Αραβας που δολοφονείται από τον πρωταγωνιστή δεν έχει όνομα και ταυτότητα.

Ισως το πλέον ενδιαφέρον σημείο στο βιβλίο είναι η έρευνα που έκανε η συγγραφέας Αλις Κάπλαν (καθηγήτρια της Γαλλικής Λογοτεχνίας στο Yale) για να ανακαλύψει ποιος ήταν ο ανώνυμος Αλγερινός που δολοφόνησε ο πρωταγωνιστής σε μία παραλία του Αλγερίου. Πράγματι, η Κάπλαν κατορθώνει να ανακαλύψει το πρόσωπο από το οποίο φαίνεται ότι εμπνεύστηκε ο Καμί την ιστορία του. Πέραν του προφανούς ενδιαφέροντος, το βιβλίο αποτελεί ένα λαμπρό υπόδειγμα γόνιμης φιλολογικής ανάλυσης και έρευνας των πηγών, που απομυθοποιεί καθιερωμένες αντιλήψεις και λειτουργεί ως πρότυπο λογοτεχνικής έρευνας και κριτικής.

Ο Μελέτης Η. Μελετόπουλος είναι διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Γενεύης