Η Τράπεζα Θεμάτων δεν θα αλλάξει {LF}αλλά θα εμπεδώσει το αδιέξοδο

Οι σύγχρονες επιστημονικές αναζητήσεις δίνουν μεγάλη βαρύτητα στο να έχουν τα παιδιά πρωτοβουλία, να εργάζονται με ποικιλία κειμένων (έντυπων και ψηφιακών) με στόχο να είναι σε θέση να τα κρίνουν, να αντλούν τις απαραίτητες πληροφορίες για να συνθέτουν όσο το δυνατόν πρωτότυπα δικά τους κείμενα. Δίνεται μεγάλη βαρύτητα στην καλλιέργεια συνεργατικών και κριτικών ικανοτήτων. Δεν δίνεται βαρύτητα στη γραμματική ως ύλη αλλά ως οργανικό στοιχείο στη κατανόηση, ερμηνεία και κριτική των κειμένων αλλά και ως απαραίτητη γνώση, οργανικά ενταγμένη στις δικές τους δημιουργίες. Βασικός άξονας όλων των προτάσεων είναι η εστίαση στην καλλιέργεια μαθητικών ταυτοτήτων που θα ανταποκρίνονται σε έναν κόσμο απρόβλεπτο και ραγδαία μεταβαλλόμενο και όχι σε έναν κόσμο δεδομένο και γνωστό, αφού ο δεύτερος δεν υπάρχει πια. Είναι προφανές ότι μια τέτοια κατεύθυνση δεν μπορεί να εξυπηρετηθεί με τη λογική της ύλης και των σχολικών βιβλίων, όπως είναι γνωστά στον τόπο μας.

Μπορεί το σύγχρονο αυτό επιστημονικό πλαίσιο να ενταχθεί στα ελληνικά προγράμματα σπουδών και επομένως στην ελληνική πραγματικότητα; Αξίζει να πούμε ότι στοιχεία των αναζητήσεων αυτών διαπερνούν ήδη κάποιες από τις απόπειρες δημιουργίας νέων προγραμμάτων για τη διδασκαλία της νεοελληνικής γλώσσας. Δεν έχουν αγγίξει όμως την καθημερινή εκπαιδευτική πραγματικότητα.

Η δημιουργία ενός προγράμματος σπουδών θα πρέπει να είναι οργανικό μέρος μιας συνολικής προσπάθειας αλλαγής του ελληνικού σχολείου. Θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι σήμερα οι ισχύουσες σχολικές δομές δεν ευνοούν προτεραιότητες που επιδιώκει η διεθνής επιστημονική αναζήτηση. Το ερώτημα, επομένως, είναι γενικότερο: πώς μπορεί να ανασχεδιαστεί το ελληνικό σχολείο, ώστε να καλύπτονται οι προτεραιότητες αυτές, αφού όπως είναι αυτή τη στιγμή κάτι τέτοιο δεν είναι εφικτό;

Η επισήμανση αυτή μας φέρνει στο κυριότερο πρόβλημα: οι εκάστοτε πολιτικές εξουσίες δεν σκοπεύουν κατά βάθος να αλλάξουν το ελληνικό σχολείο, παρότι υπάρχει η σχετική ρητορεία, αλλά να προλάβουν να αλλάξουν ό,τι έκαναν οι προηγούμενοι. Αυτό οδηγεί σε ντε φάκτο διαβλητές διαδικασίες, όπως η εκπόνηση προγραμμάτων σπουδών σε χρόνους απαράδεκτους για τα διεθνή δεδομένα και η επιλογή συνεργατών με συζητήσιμα κριτήρια. Η σύνταξη ενός νέου προγράμματος σήμερα είναι μια πολύ απαιτητική διαδικασία, χρειάζεται την επιλογή των καλύτερων επιστημόνων, οι οποίοι θα έχουν πολύ καλή θεώρηση της διεθνούς επιστημονικής πραγματικότητας και αναγνωρισμένη μακροχρόνια έρευνα στο ελληνικό σχολείο.

Αλλά και στην περίπτωση που γίνει κάποιο θαύμα και επιλεγούν οι πιο κατάλληλοι επιστήμονες, προγράμματα με τις αρχές που περιγράψαμε στην αρχή δεν πρόκειται να ευημερήσουν, πρωτίστως επειδή έρχονται σε απόλυτη αντίφαση με το πνεύμα της ισχύουσας πραγματικότητας ως προς την αξιολόγηση των παιδιών.

Δεν έχει παρά να δει κανείς το πνεύμα των «νέων» εξετάσεων στη Νεοελληνική γλώσσα / λογοτεχνία στις πανελλήνιες εξετάσεις και να το συγκρίνει με άλλες χώρες. Στη χώρα μας ανακοινώθηκε, επίσης, η «Τράπεζα Θεμάτων», η οποία δίνει βαρύτητα σε αξιολόγηση που στηρίζεται στην εκμάθηση-εμπέδωση δεδομένης ύλης, κινείται δηλαδή σε τελείως διαφορετική λογική από τις σύγχρονες επιστημονικές αναζητήσεις, και επομένως δεν θα αλλάξει αλλά θα εμπεδώσει το αδιέξοδο.

Θα έλεγα ότι η εκπαιδευτική πολιτική που ασκείται στην Ελλάδα δεν ευνοεί σοβαρές αλλαγές. Ως τη μόνη ελπίδα θεωρώ ότι σε επιστημονικό επίπεδο, τουλάχιστον στην Ελλάδα, υπάρχει ευρείας έκτασης συναντίληψη. Θα ήταν μεγάλη προσφορά στο μέλλον της χώρας, αν τα κόμματα δημιουργούσαν τις θεσμικές προϋποθέσεις ώστε να εκπονηθεί για πρώτη φορά ένα σοβαρό σχέδιο αλλαγής της ελληνικής εκπαίδευσης.

Ο Δημήτρης Κουτσογιάννης είναι καθηγητής στο Τμήμα  Φιλολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης