Επιδιώξεις που έγιναν αμετάκλητο γεγονός

Η άρνηση των ένθερμων υποστηρικτών της παλινόρθωσης να συμμετάσχουν στις συζητήσεις για το ελληνικό ζήτημα, ήδη από το 1826, άφηνε την επίσημη διαχείριση αυτού στις τρεις Μεγάλες Δυνάμεις της Ευρώπης. Στις 6 Ιουλίου 1827, η Αγγλία, η Γαλλία και η Ρωσία, υπέγραψαν τη Συνθήκη του Λονδίνου, η οποία αφενός κατοχύρωνε την αυτονομία των Ελλήνων, αφετέρου έθετε τους όρους για την παύση των εχθροπραξιών μεταξύ Επαναστατών και Πύλης. Στο τέλος της Συνθήκης επισυναπτόταν «Αρθρον Συμπληρωματικόν» και μυστικό, σύμφωνα με το οποίο οι υπογράφουσες Δυνάμεις, σε περίπτωση που οποιαδήποτε από τις δύο πλευρές αρνούνταν την εκτέλεση των σχετικών όρων, είχαν δικαίωμα να μεταχειρισθούν από κοινού όσα μέσα ήταν απαραίτητα για την ειρήνευση της περιοχής, χωρίς όμως και να λάβουν μέρος στις μεταξύ τους συγκρούσεις.

Με την εκτέλεση των όρων της συνθήκης επιφορτίστηκαν οι στόλοι των Μεγάλων Δυνάμεων στη Μεσόγειο. Εκείνη την περίοδο στις κατά την Ελλάδα προσκείμενες θάλασσες στάθμευε μικρή μοίρα του αγγλικού στόλου της Μεσογείου, επικεφαλής του οποίου ήταν ο ναύαρχος Εδουάρδος Κόδριγκτον, λίγα πλοία τού, υπό ανασυγκρότηση, γαλλικού στόλου, υπό τον ναύαρχο Δεριγνύ (Ανρί ντε Ρινί), ενώ, με την υπογραφή της Συνθήκης, είχε αναχωρήσει από την Κρονστάνδη και ο ρώσος ναύαρχος Σινιάβιν με εντολή να στείλει μικρή μοίρα στη Μεσόγειο, επικεφαλής της οποίας τέθηκε ο υποναύαρχος Λογγίνος Χέυδεν. Αν και οι Ελληνες δέχτηκαν τους όρους της Συνθήκης, ο Σουλτάνος αρνήθηκε τη διαμεσολάβηση των Μεγάλων Δυνάμεων, επιθυμώντας να καταπνίξει οριστικά την Επανάσταση.

Ηδη, από τον Αύγουστο του 1827, ο διοικητής της Αιγύπτου Μοχάμετ Αλι είχε λάβει την εντολή να αποστείλει ισχυρό στόλο από την Αλεξάνδρεια προς ενίσχυση των δυνάμεων του γιου του, Ιμπραήμ. Μετά την αδυναμία του γάλλου ναύαρχου Δεριγνύ να τον εμποδίσει, ο τουρκοαιγυπτιακός στόλος, υπό τους Ταχίρ Πασά, Μουχαρέμ Μπέη και Μουσταφά Μπέη, προσορμίσθηκε στη λιμνοθάλασσα του Ναυαρίνου.

Η συμμαχική δύναμη υστερούσε αριθμητικά. Αυτή ανερχόταν στα 27 πλοία (12 βρετανικά, 7 γαλλικά και 8 ρωσικά), τη στιγμή που ο τουρκοαιγυπτιακός στόλος αριθμούσε συνολικά περί τα 120 πλοία, εκ των οποίων 8 αυστριακά. Παρά την αριθμητική υπεροχή του τουρκοαιγυπτιακού στόλου, ο ναύαρχος Κόδριγκτον, ο οποίος είχε τεθεί επικεφαλής των συμμαχικών δυνάμεων, στις αρχές Σεπτεμβρίου, διεμήνυσε στην αντίθετη πλευρά πως ο στόλος του βρισκόταν εκεί, προκειμένου να εφαρμόσει τους όρους της Συνθήκης, εν ανάγκη και διά της βίας. Αλλωστε, τόσο στο μυστικό άρθρο της Συνθήκης του Λονδίνου, όσο και στις επιπρόσθετες οδηγίες προς τους ναυάρχους γινόταν σαφές πως οι ναυτικές μοίρες της Μεσογείου και όχι η διπλωματία συνιστούσαν το απώτερο μέσο για την επιβολή της βούλησης των Μεγάλων Δυνάμεων στην περιοχή.

Παρά τις διαμηνύσεις του Κόδριγκτον, η αιματοχυσία στην Πελοπόννησο συνεχιζόταν, ενώ, μέσα στις επόμενες ημέρες, δύο μοίρες του τουρκοαιγυπτιακού στόλου εξήλθαν από τον κόλπο του Ναυαρίνου, με αποτέλεσμα ο συμμαχικός στόλος να τις αναγκάσει να επιστρέψουν. Οι συνεχιζόμενες προκλήσεις από την πλευρά του Ιμπραήμ, στις 8/20 Οκτωβρίου, προέτρεψαν την αγγλική και τη γαλλική μοίρα τελικά να εισπλεύσουν εντός του κόλπου του Ναυαρίνου, ώστε να επιβλέπουν καλύτερα τις κινήσεις του τουρκοαιγυπτιακού στόλου. Επιπρόσθετα, η κίνηση αυτή, κατά την εκτίμηση του Κόδριγκτον, θα ήταν άσκηση ψυχολογικής πίεσης προς τον Ιμπραήμ προκειμένου να δεχτεί την ανακωχή.

Οι ελπίδες του Κόδριγκτον έπεσαν στο κενό. Οι Τουρκοαιγύπτιοι, αμέσως, άνοιξαν πυρ κατά της λέμβου που είχε αποσταλεί με λευκή σημαία για την έναρξη των διαπραγματεύσεων, ενώ και η αγγλική και η γαλλική ναυαρχίδα βλήθηκαν με κανονιές. Ο Κόδριγκτον απάντησε με γενική επίθεση. Συγχρόνως, στον κόλπο εισήλθε και η ρωσική μοίρα.

Η αριθμητική υπεροχή δεν στάθηκε ικανή να κρίνει το αποτέλεσμα. Η ναυτική πειθαρχία και η ανωτερότητα των όπλων του συμμαχικού στόλου, τελικά, επικράτησαν. Το απόγευμα της ίδιας ημέρας, το μεγαλύτερο μέρος του τουρκοαιγυπτιακού στόλου είχε καταστραφεί ή παραδοθεί. Ο απόηχος της ναυμαχίας έγινε αντιληπτός διαφορετικά για κάθε εμπλεκόμενο. Χαρακτηριστικά, για τη Γαλλία συνιστούσε ένδειξη της επανόδου του γαλλικού στόλου μετά τις ήττες των Ναπολεόντειων πολέμων. Αντιθέτως, η κυβέρνηση του Γουέλινγκτον στη Μεγάλη Βρετανία, επιχείρησε να πάρει αποστάσεις, καταγράφοντας τη ναυμαχία ως ένα «απρόοπτο συμβάν» (untoward event) και βρίσκοντας αφορμή να παύσει τον ναύαρχο Κόδριγκτον από τα καθήκοντά του.

Παρά τις ποικίλες αντιδράσεις, για τους Ελληνες, οι μέχρι τότε κυμαινόμενες επιδιώξεις των Μεγάλων Δυνάμεων στο ελληνικό ζήτημα είχαν τελικά μετουσιωθεί σε ένα αμετάκλητο γεγονός.

Ο Αγγελος Κουτσολαμπρόπουλος είναι Μ.Α. Ιστορίας και Διδακτικής της Ιστορίας