Σταυροδρόμι

Τα ομόφωνα συμπεράσματα για την Ανατολική Μεσόγειο του τελευταίου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου χαρακτηρίζονται από ρεαλισμό, δίνουν προτεραιότητα στον διάλογο και αποθαρρύνουν την περαιτέρω στρατιωτικοποίηση της περιοχής. Είναι, δε, «θετικού αθροίσματος» (win-win) για τα ευρωπαϊκά (συμπεριλαμβανομένων της Ελλάδας και της Κύπρου) και για τα τουρκικά συμφέροντα. Εδράζονται στις βασικές ευρωπαϊκές αρχές και θέτουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο η Τουρκία οφείλει να συμπεριφερθεί.

Ποια είναι τα κύρια σημεία που αναδεικνύονται από τα όσα διαδραματίστηκαν;

• Για ακόμα μια φορά επικράτησε ο πραγματισμός, με αποτέλεσμα ένα ουσιαστικό κείμενο συμπερασμάτων, το οποίο ανοίγει προοπτικές για μια ευρύτερη συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο, η οποία θα περιλαμβάνει και την Τουρκία, αντί να την αποκλείει.

• Επαναβεβαιώθηκε ο ρόλος – κλειδί της Γερμανίας και της Ανγκελα Μέρκελ. Το Βερολίνο αποτελεί αυτή τη στιγμή την «ήρεμη δύναμη» που καταφέρνει, όχι πάντα εύκολα, να δίνει τις λύσεις και τις αναγκαίες διεξόδους. Η μεθοδικότητα, οι προσεκτικοί χειρισμοί και τα μετρημένα λόγια, που βασίζονται σε μια στρατηγική ενίσχυσης της Ευρώπης ως αξιόπιστου παίχτη στο διεθνές πεδίο, φέρνουν και έφεραν αποτέλεσμα.

• Ανοίγει ένα παράθυρο ευκαιρίας για επανεκκίνηση (restart) των ευρω-τουρκικών σχέσεων. Είναι προς το συμφέρον της Ευρώπης (και ακόμα περισσότερο της Ελλάδας και της Κύπρου) η Τουρκία να παραμείνει προσδεμένη στο ευρωπαϊκό άρμα. Στρατηγικός στόχος είναι να σταματήσει η διολίσθηση της Τουρκίας μακριά από τη Δύση και να αποτραπεί ο εναγκαλισμός με τη Ρωσία. Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να συζητηθούν με ειλικρίνεια και ρεαλισμό από τις δύο πλευρές οι τρόποι διεύρυνσης και εμβάθυνσης των ευρωτουρκικών σχέσεων.

• Δίνεται προτεραιότητα και ώθηση στον ελληνοτουρκικό διάλογο. Ομόφωνα το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στηρίζει την επανέναρξη ενός διαλόγου Ελλάδας – Τουρκίας, όχι ως τακτική αλλά ως ουσιαστική πολιτική. Κανένας δεν υποτιμά τις δυσκολίες του εγχειρήματος και τα ενδεχόμενα πισωγυρίσματα. Ωστόσο, ο διάλογος είναι μονόδρομος. Αθήνα και Αγκυρα έχουν τώρα την κύρια ευθύνη να αδράξουν την ευκαιρία και να αξιοποιήσουν εποικοδομητικά το ενισχυμένο ευρωπαϊκό ενδιαφέρον.

• Δικαιώθηκε η ψύχραιμη πολιτική της ελληνικής κυβέρνησης κατά τη διάρκεια της κρίσης και ο διεκδικητικός ρεαλισμός του έλληνα Πρωθυπουργού. Η Αθήνα κατάφερε να τοποθετήσει τους δικούς της στόχους και επιδιώξεις στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών στόχων. Πέτυχε, έτσι, να διασφαλίσει και να οχυρώσει τα ελληνικά συμφέροντα.

• Δίνεται προτεραιότητα στην επανέναρξη ουσιαστικών συνομιλιών για συνολική λύση του Κυπριακού, αμέσως μετά τις εκλογές για ανάδειξη νέου τουρκοκύπριου ηγέτη. Αναγνωρίζεται έτσι ότι η λύση του προβλήματος είναι κλειδί για τη συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Αγκυρα έχει ήδη ξεκαθαρίσει ότι η λύση του Κυπριακού αποτελεί προϋπόθεση για την οριστική διευθέτηση των θαλασσίων ζωνών μεταξύ Κύπρου και Τουρκίας. Η ευρωπαϊκή στήριξη και συμμετοχή σε μια νέα προσπάθεια επίλυσης του Κυπριακού δίνει μια μοναδική ευκαιρία στη Λευκωσία να προχωρήσει, χωρίς καθυστερήσεις και τακτικισμούς, σε πρωτοβουλίες που θα οδηγήσουν σε θετική κατάληξη. Αγκυρα και Λευκωσία είναι, λοιπόν, υπό επιτήρηση σε ό,τι αφορά στις προθέσεις τους να προχωρήσουν με ειλικρίνεια σε λύση του Κυπριακού.

• Οι κυπριακοί τακτικισμοί με το «βέτο» απέτυχαν παταγωδώς. Η Λευκωσία οδηγήθηκε σε απομόνωση, χωρίς κανένα αντίκρισμα ή κέρδος, και υποχρεώθηκε στο τέλος να προσγειωθεί ανώμαλα, κάνοντας αναπόφευκτα «κωλοτούμπα». Αυτό, δυστυχώς, χειροτέρευσε ακόμα περισσότερο την αναξιοπιστία της κυπριακής κυβέρνησης και θα έχει σοβαρό μακροπρόθεσμο κόστος για τα συμφέροντα της Κύπρου, ειδικά εάν δεν υπάρξει ουσιαστική αλλαγή συμπεριφοράς.

Τα πράγματα βρίσκονται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Οι στιγμές απαιτούν στρατηγική σκέψη, πολιτική τόλμη, διορατικότητα και υπέρβαση. Ελλάδα και Κύπρος έχουν μόνο να κερδίσουν από την επίλυση των προβλημάτων τους με την Τουρκία. Αυτό σε συνάρτηση με τον δρόμο που η καθεμιά θα επιλέξει να ακολουθήσει, αναλαμβάνοντας και τις ανάλογες ευθύνες.

Ο Φίλιππος Σαββίδης είναι πολιτικός επιστήμονας – διεθνολόγος