Ενα νησί που έμαθε να διαβάζει

Εάν ζείτε σε μικρή πόλη ή χωριό, αγαπάτε το διάβασμα και τα βιβλία και παραπονιέστε για την έλλειψη υποδομών και δράσεων σχετικά με το βιβλίο, σας έχουμε τη λύση: Μια ευκίνητη και αυτοδιαχειριζόμενη λέσχη ανάγνωσης στο μοντέλο της Λέσχης Ανάγνωσης Σκύρου θα σας ανοίξει νέους ορίζοντες.

Τον Νοέμβριο του 2013 η ομάδα του Bookcrossing που είχε οργανώσει το 8ο Πανελλήνιο Συνέδριο Bookcrossing στο νησί βρέθηκε σε ένα αδιέξοδο. Το Bookcrossing – το κίνημα «απελευθέρωσης» βιβλίων σε δημόσιους χώρους και η ηλεκτρονική παρακολούθηση των ταξιδιών τους από αναγνώστη σε αναγνώστη – που ως κεντρική ιδέα και ως δράση είχε ενθουσιάσει το νησί, δεν τραβούσε στην πρακτική της καθημερινότητας τους κατοίκους του μικρού νησιού του κεντρικού Αιγαίου με πληθυσμό 3.000 κατοίκων. Παρ’ όλο που δύο ανοικτές βιβλιοθήκες προστέθηκαν στη μαρίνα του λιμανιού της Λιναριάς και η ανταλλαγή βιβλίων έγινε μόδα, η πρακτική καταγραφής τους στην ηλεκτρονική βάση δεδομένων του Bookcrossing ατόνησε και το ίδιο συνέβη και με τις συναντήσεις των μελών. Επειδή όμως η ενασχόληση με το βιβλίο και η προώθηση της ανάγνωσης ήταν μια σημαντική ανάγκη για το νησί, μια μικρή ομάδα βιβλιόφιλων που είχε ήδη σχηματισθεί μέσα από το Συνέδριο του Bookcrossing αποφάσισε να ξεκινήσει μια Λέσχη Ανάγνωσης.

Η πρώτη συνάντηση έγινε μια Κυριακή του Νοέμβρη που έβρεχε καταρρακτωδώς σε ένα ιδιωτικό κέντρο παιδικής απασχόλησης. Οκτώ άτομα μαζεύτηκαν για να συζητήσουν τη «Μεγάλη Χίμαιρα» του Μ. Καραγάτση που είχε ήδη προαποφασιστεί και η συζήτηση έγινε φοβερά ενδιαφέρουσα όταν δύο αναγνώστριες και φίλες μεταξύ τους, με αντιδιαμετρικά αντίθετες απόψεις για το βιβλίο, έφτασαν στα όρια του κωμικού καβγά. Εκείνο το βροχερό πρωινό δίωρο ήταν η αρχή μιας πολύ επιτυχημένης πορείας που σε λίγο κλείνει επτά πλήρη χρόνια λειτουργίας και τεράστια ανάπτυξη.

Οι κανόνες λειτουργίας που συναποφασίστηκαν από τα πρώτα μέλη σε εκείνες τις πρώτες συναντήσεις ήταν πρωτότυποι και μάλλον αντίθετοι με τον τρόπο λειτουργίας των περισσότερων λεσχών. Κυρίως γιατί το βασικό ζητούμενο ήταν η συμμετοχή, η συνεισφορά, η εξωστρέφεια και η δημοκρατικότητα στη λειτουργία. Ποιοι ήταν αυτοί οι κανόνες; Πρώτον και κύριον: Η Λέσχη δεν έχει συντονιστή, ούτε μόνιμο σημείο συνάντησης, ούτε συγκεκριμένη ημέρα και ώρα συνάντησης κάθε μήνα. Μα γίνεται να λειτουργήσει έτσι μια Λέσχη; Και όμως γίνεται. Ας δούμε πώς: Σε κάθε συνάντηση στο τέλος γίνεται μια συζήτηση για το ποιο είναι το επόμενο βιβλίο που θα ήθελαν τα μέλη να συζητήσουν. Τα μέλη προτείνουν βιβλία. Αυτός που προτείνει το βιβλίο που αποφασίζεται, αναλαμβάνει συντονιστής και παρουσιαστής του βιβλίου στην επόμενη Λέσχη. Διαλέγει το μέρος – πάντα δημόσιο μετά από εκείνη την πρώτη συνάντηση – τη μέρα και την ώρα συνάντησης και το γλυκό που θα κεράσει ως οικοδεσπότης τα υπόλοιπα μέλη. Από αυτόν ενημερώνεται ο βιβλιοπώλης του νησιού που φτιάχνει και εκτυπώνει δωρεάν καμιά δεκαριά αφίσες, ενώ ενημερώνεται και ένας από τους τρεις διαχειριστές της σελίδας στο Facebook για να ανακοινώσει την επόμενη συνάντηση από αυτήν. Ταυτόχρονα δύο μέλη ενημερώνουν με sms τα πιο «σταθερά» μέλη της Λέσχης για την επόμενη συνάντηση. Με αυτόν τον τρόπο η Λέσχη κατορθώνει να έχει σε κάθε της συνάντηση, όχι μόνο διαφορετικό βιβλίο για συζήτηση, αλλά και διαφορετικό συντονιστή-παρουσιαστή, διαφορετικό μέρος, ημέρα και ώρα συνάντησης και διαφορετικό γλυκό να συνοδεύσει τη συζήτηση. Για το είδος του βιβλίου δεν υπάρχει κανένας περιορισμός πέραν του ότι το βιβλίο δεν πρέπει να είναι καινούργιο (να έχει περάσει τουλάχιστον μια δεκαετία από την έκδοσή του) και φυσικά να μην είναι εξαντλημένο για να μπορούν τα μέλη να το προμηθευτούν και να το διαβάσουν πριν από τη συνάντηση.

80 ΒΙΒΛΙΑ. Στα επτά χρόνια λειτουργίας της λοιπόν η Λέσχη αυτή έχει συζητήσει πάνω από ογδόντα βιβλία κάθε είδους: μυθιστορήματα, διηγήματα, ποίηση, δοκίμια, παιδικά, αστυνομικά, δυστοπίες, φιλοσοφικά, χιουμοριστικά, θεατρικά έργα, ακόμα και συνταγές μαγειρικής. Παραδόξως – ή ίσως όχι και τόσο – έχει αποφύγει τη «ροζ» λογοτεχνία. Παράλληλα έχει οργανώσει ανοιχτές συζητήσεις-εκδηλώσεις με καλεσμένους έλληνες συγγραφείς που παρέστησαν αυτοπροσώπως και μίλησαν για τα βιβλία τους: Δημήτρης Μαμαλούκας, Γιάννης Ξανθούλης, Ιφιγένεια Θεοδώρου, Περικλής Σφυρίδης, τηλεφωνική επικοινωνία με Ευγενία Φακίνου. Συναντήσεις της Λέσχης έχουν παρακολουθήσει κατά καιρούς πάνω από 120 διαφορετικά μέλη, ενώ η Λέσχη έχει φιλοξενηθεί σε πάνω από 30 διαφορετικά μαγαζιά (καφενεία, καφέ, μπαρ, beach bar, εστιατόρια και ξενοδοχεία) σε όλο το νησί.

«Υπήρξαν δυο-τρεις φορές μέσα σε αυτά τα χρόνια που στράβωσε το πράγμα και η Λέσχη έχασε μηνιαία συνάντηση. Με πρωτοβουλία όμως κάποιων μελών από τα “ιδρυτικά” επανήλθε αμέσως σε “κανονική” λειτουργία. Κάποιος θα βρεθεί να αναπληρώσει παρουσιαστή που δεν μπορεί τελικά να κανονίσει συνάντηση ακόμα και με αλλαγή βιβλίου. Η διαδικασία μας είναι πολύ σημαντική για να τη χάσουμε ή ακόμα και για να την αλλάξουμε» λέει η Κάρυ Αερικού. «Εχουμε κάνει και συνάντηση με άρρωστο τον παρουσιαστή, όπου τελικά μιλήσαμε για το βιβλίο όλοι οι υπόλοιποι που το είχαμε διαβάσει» αναφέρει η εκπαιδευτικός Εύη Μάρκου. Και φυσικά η κάθε Λέσχη είναι ιδιαίτερη γιατί το βιβλίο παρουσιάζεται προσωπικά μέσα από τα μάτια, την εμπειρία και τα βιώματα του παρουσιαστή του, χωρίς να έχει καμία σημασία αν αυτός έχει εμπειρία σε δημόσιο λόγο, αν έχει πανεπιστημιακή ή μη μόρφωση ή αν έχει ευχέρεια λόγου. «Κάποιοι επιλέγουν απλώς αποσπάσματα από το βιβλίο και αναθέτουν στα άλλα μέλη την ανάγνωσή τους. Αφορμή για συζήτηση ψάχνουμε, όχι πανεπιστημιακές διατριβές» τονίζει ο Θανάσης Κοντογιάννης. «Εμένα μου αρέσει ακόμα και η ανάθεση. Δηλώνω ποιον μήνα θα έχω χρόνο να είμαι εγώ συντονίστρια και ζητάω να μου προτείνουν βιβλίο που δεν το έχω διαβάσει. Το παρουσιάζω ακόμα κι αν δεν μου έχει αρέσει. Ακόμα κι αυτό το βρίσκω ενδιαφέρον» παρατηρεί η Αννα Βιργιλίου.

Η Λέσχη Ανάγνωσης Σκύρου είναι ένας ζωντανός οργανισμός που διαρκώς αλλάζει και ανανεώνεται ανάλογα με την εποχή, τις συγκυρίες, τον κόσμο που μένει στο νησί. Το καλοκαίρι πολλά από τα βασικά μέλη λείπουν λόγω φόρτου εργασίας και προστίθενται πολλοί παραθεριστές. Το μόνο που μένει ίδιο είναι ο πυρήνας: Ανθρωποι που διψούν να συζητήσουν για βιβλία. Συνήθως τα σταθερά Μέλη της Λέσχης είναι γύρω στα 20 άτομα που αυξομειώνονται σε κάθε συνάντηση λόγω εργασίας ή άλλων ειδικών συνθηκών. Εχουν γίνει όμως και συζητήσεις με πολλά μέλη – πάνω από 30 – ειδικά όταν είναι καλεσμένος και ο συγγραφέας.

Ο Δημήτρης Αλεξίου είναι δικηγόρος και συγγραφέας. Τα βιβλία του «Πικρά Κεράσια», «Αμαρτωλά Θαύματα» και «Αλάτι Κόκκινο» κυκλοφορούν από τις εκδ. Διόπτρα. Είναι από τα ιδρυτικά και τακτικότερα μέλη της Λέσχης Ανάγνωσης Σκύρου