Εργα τέχνης στο «σφυρί» λόγω κορωνοϊού

Το αποτύπωμα του COVID-19 αποδεικνύεται βαθύτερο από όσο αρχικά υπολογιζόταν. Υπό το βάρος της η ανθρωπότητα αναθεωρεί τις αξίες της και ξεχνά τα λόγια του Κούντερα: «Τα έργα τέχνης είναι αθάνατα, όχι οι πόλεμοι, ούτε οι χοροί των πραγμάτων». Μεγάλα μουσεία στον κόσμο βγάζουν «στο σφυρί» κομμάτια από τις συλλογές τους προσπαθώντας να επιβιώσουν στην άνευ προηγουμένου κρίση που έχει προκαλέσει η παγκόσμια πανδημία: Το Μουσείο Τέχνης του Μπρούκλιν, ένα ίδρυμα ηλικίας 197 ετών, δημοπρατεί σε λίγες ημέρες έναν πίνακα του Κράναχ και άλλα 11 έργα τεράστιας αξίας, ενώ στη Μεγάλη Βρετανία σάλος έχει προκληθεί από τις φημολογούμενες σκέψεις της Βασιλικής Ακαδημίας Τεχνών να πουλήσει γλυπτό του Μικελάντζελο προκειμένου να διασωθούν 150 θέσεις εργασίας. Δημοσιεύματα αποκαλύπτουν πως η Βασιλική Οπερα του Λονδίνου μπαίνει, επίσης, στο γαϊτανάκι της εκποίησης: Δημοπρατώντας έναν ιστορικό πίνακα του Ντέιβιντ Χόκνεϊ φιλοδοξεί να συγκεντρώσει 18 εκατομμύρια στερλίνες για να καλύψει τα λειτουργικά της έξοδα.

Κινήσεις όπως αυτές θεωρούνταν μέχρι πρότινος αδιανόητες: Στις ΗΠΑ, η πώληση έργων από μουσειακές συλλογές για οικονομικούς λόγους απαγορευόταν διά ροπάλου, ενώ ανάλογες προσπάθειες στο παρελθόν είχαν οδηγήσει σε «εξέγερση» των τοπικών κοινωνιών και σε πολυετείς δικαστικές διαμάχες. Κι όμως είναι μόνο η αρχή: Η ισχυρή Ενωση των Διευθυντών Μουσείων Τέχνης σε Αμερική, Καναδά και Μεξικό, που τιμωρούσε αυστηρά όσα μέλη της δρομολογούσαν πωλήσεις έργων για εξοικονόμηση πόρων, χαλάρωσε τη σχετική απαγόρευση μέχρι τον Απρίλιο του 2022.

ΘΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΝΔΗΜΙΑΣ. Καλλιτεχνικά αριστουργήματα που είχαν συγκεντρωθεί με αγώνες βρίσκονται πλέον σε ένα νέο σταυροδρόμι της ιστορίας τους και κανείς δεν μπορεί να προεξοφλήσει πως κάποια από αυτά δεν θα «χαθούν» για πάντα μέσα σε αθέατες ιδιωτικές συλλογές.

Στα πρώτα θύματα της πανδημίας περιλαμβάνονται η «Λουκρητία» του Λούκας Κράναχ, ένας πίνακας σε λαδομπογιά του 16ου αιώνα, και ένα τοπίο του ιμπρεσιονιστή Γκουστάβ Κουρμπέ, τα οποία στις 15 Οκτωβρίου, μαζί με άλλα δέκα εκθέματα του Μουσείου Μπρούκλιν, θα δημοπρατηθούν από τον οίκο Christie’s. Η «Λουκρητία» αποτιμάται μεταξύ 1,2 και 1,8 εκατομμυρίων δολαρίων, ενώ το τοπίο του Κουρμπέ, το οποίο δωρίστηκε στο μουσείο από μια εύπορη συλλέκτρια το 1941, εκτιμάται ότι θα πωληθεί έναντι 600.000 δολαρίων. «Είναι κάτι πολύ δύσκολο για εμάς» είπε η διευθύντρια του μουσείου Αννα Πάστερνακ μιλώντας στους «New York Times». «Ομως είναι το καλύτερο για το ίδιο το μουσείο και για τη συντήρηση των υπόλοιπων συλλογών».

Την ίδια στιγμή, η κοινή γνώμη στη Μεγάλη Βρετανία διχάζεται. «Είναι ο Μικελάντζελο για πούλημα;» αναρωτιούνται τα ΜΜΕ αναφερόμενα στις σκέψεις της Βασιλικής Ακαδημίας να πουλήσει το μαρμάρινο γλυπτό του Μικελάντζελο, το «Taddei Tondo», που φτιάχτηκε πριν από 515 χρόνια. Η αξία του υπολογίζεται στα 110 εκατομμύρια ευρώ, ποσό ικανό για να σώσει 150 θέσεις εργασίας.

ΟΡΑΤΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ. Οι εξελίξεις προβληματίζουν. Δεν είναι, όμως, τόσο εύκολο να λάβουν γενικευμένο χαρακτήρα: Στη Γαλλία τα εκθέματα των περίπου 1.200 μουσείων της αποτελούν ιδιοκτησία του κράτους, ενώ στη Γερμανία νόμος απαγορεύει την απομάκρυνση από τη χώρα έργων τέχνης που χαρακτηρίζονται «εθνικής αξίας». Τα ιδιωτικά μουσεία που δεν δικαιούνται επιχορήγηση αναζητούν, τις δικές τους οδούς διαφυγής: Το Μουσείο Ροντέν στο Παρίσι αποφάσισε να διευρύνει παλαιότερη τακτική του ώστε να πουλά κάθε χρόνο 12 χάλκινα ακριβή αντίγραφα έργων του Ροντέν – αυτή η γενίκευση όμως, επισημαίνουν οι ειδικοί, αφαιρεί τη μοναδικότητα των έργων και απομειώνει την αξία τους.

Σε πόση απόγνωση μπορεί να έχουν περιέλθει τα μουσεία ώστε να αποχωρίζονται εκθέματα που απέκτησαν έως και 200 χρόνια πριν; Την απάντηση δίνουν οι αριθμοί. Μόνο στις ΗΠΑ υπολογίζεται ότι το 1/3 των μουσείων κινδυνεύει να κλείσει για πάντα. Παγκοσμίως εκατομμύρια χαμένα εισιτήρια, μείωση επισκεπτών έως και κατά 80% και τεράστιες «τρύπες» στους προϋπολογισμούς θέτουν εν κινδύνω όχι μόνο τους εργαζομένους αλλά και πολύτιμα εκθέματα που διασώθηκαν επί αιώνες από πολέμους και φυσικές καταστροφές.