Το Τείχος που έπεσε,{CR}το τείχος που στέκει

Δύο φωτογραφίες του ίδιου σπιτιού, στο κέντρο του Γκέρλιτς. Η αριστερή είναι μαυρόασπρη, από τη δεκαετία του 1980, την εποχή που αυτή η πόλη, κοντά στα σύνορα με την Πολωνία, βρισκόταν στη Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας (ΛΔΓ). Το κτίριο βρίσκεται σε άθλια κατάσταση, η πρόσοψή του είναι ξεφτισμένη, λείψουν τζάμια από τα παράθυρα. Η δεξιά, έγχρωμη φωτογραφία δείχνει το σπίτι όπως είναι σήμερα, πρόσφατα βαμμένο και άψογα ανακαινισμένο, αγνώριστο.

Αυτό το φωτομοντάζ επέλεξε η κυβέρνηση της Ανγκελα Μέρκελ προκειμένου να εικονογραφήσει το εξώφυλλο της τελευταίας «Ετήσιας έκθεσης για την κατάσταση της γερμανικής ενότητας», που δημοσιεύεται κάθε χρόνο παραμονές της εθνικής εορτής της 3ης Οκτωβρίου – στην επέτειο της γερμανικής επανένωσης. Μία έκδοση γεμάτη αριθμούς και γραφήματα, που σκιαγραφεί μια ακριβή εικόνα της δημογραφικής, οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης των «νέων κρατιδίων»: τριάντα χρόνια μετά, με αυτή την έκφραση περιγράφεται ακόμα επίσημα το τμήμα της γερμανικής επικράτειας που ανήκε από τις 7 Οκτωβρίου του 1949 έως τις 3 Οκτωβρίου του 1990 στη ΛΔΓ.

Η εικονογραφική επιλογή το επιβεβαιώνει: η σημερινή κυβέρνηση θεωρεί πως η υπόσχεση που έδωσε ο Χέλμουτ Κολ τον Ιούλιο του 1990 τηρήθηκε. Ο δυτικογερμανός καγκελάριος, που ετοιμαζόταν τότε, λίγους μήνες μετά την πτώση του Τείχους, να γίνει ο πρώτος καγκελάριος της ενωμένης Γερμανίας, είχε διαβεβαιώσει πως η ΛΔΓ θα έδινε τη θέση της σε «ανθηρά τοπία». «Πολλά πράγματα χρειάστηκαν περισσότερο χρόνο από ό,τι είχε προβλεφθεί. Στους περισσότερους τομείς, ωστόσο, μπορούμε να πούμε: η ενότητα ανακτήθηκε, έγινε πραγματικότητα, έχει ολοκληρωθεί!», διαβεβαίωσε ο Μάρκο Βάντερβιτς, ο εντεταλμένος της ομοσπονδιακής κυβέρνησης που είναι αρμόδιος για τα «νέα κρατίδια», παρουσιάζοντας στους δημοσιογράφους την επίμαχη έκθεση.

Η εικόνα που εξέθεσε, βέβαια, είναι λίγο εξωραϊσμένη. Γιατί, σύμφωνα με μία πρόσφατη δημοσκόπηση του ινστιτούτου Infratest dimap, ένα 42% των κατοίκων της ανατολικής Γερμανίας νιώθουν ακόμα ότι αντιμετωπίζονται σαν «πολίτες δεύτερης κατηγορίας»: το αντίστοιχο ποσοστό στα «παλιά κρατίδια» δεν ξεπερνά το 27%. Τα στατιστικά στοιχεία εξηγούν πολλά: η ανεργία είναι πάντα υψηλότερη στην ανατολική Γερμανία, 7,3% έναντι 5,5% στο δυτικό κομμάτι· ο μέσος μισθός παραμένει χαμηλότερος στην ανατολική Γερμανία, 2.690 ευρώ έναντι 3.330 ευρώ στο δυτικό κομμάτι· και μόνο 37 από τις 500 μεγάλες γερμανικές επιχειρήσεις έχουν την έδρα τους σε κάποιο από τα νέα κρατίδια.

Οπως λέει όμως χαρακτηριστικά στη Le Monde ο 34χρονος Τόρστεν Μέντζελ, υπεύθυνος για τη Σαξονία της Teach First Deutschland, μίας ΜΚΟ που στρατολογεί εκπαιδευτικούς με υψηλή ειδίκευση και τους στέλνει να διδάξουν για δύο χρόνια σε υποβαθμισμένα σχολεία, «πέρα από τις ανισότητες, υπάρχει και αυτή η εντύπωση που έχουν συχνά οι Γερμανοί της Ανατολής ότι δεν μετρούν όσο εκείνοι της Δύσης». Αυτή η «έλλειψη ορατότητας» τροφοδοτεί μία «δυσφορία» που εκτονώνεται, μεταξύ άλλων, και με ψήφους υπέρ της Ακροδεξιάς: στις κοινοβουλευτικές εκλογές του 2017, η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), ένα κόμμα που δεν διστάζει να πλασάρεται ως εκπρόσωπος των «χαμένων» της επανένωσης, ξεπέρασε στα νέα κρατίδια το 20% – ποσοστό διπλάσιο σε σύγκριση με τα δυτικογερμανικά κρατίδια. Τον φαύλο κύκλο έρχεται να κλείσει η τάση των εφημερίδων «της Δύσης» να μιλούν για τα νέα κρατίδια με όρους αρνητικούς, ως γηράσκοντα, ελάχιστα καινοτόμα, και διαβρωμένα από την Ακροδεξιά εδάφη. Τριάντα χρόνια μετά, αυτό το άλλο τείχος, των στερεοτύπων, της αδυναμίας κατανόησης, δεν έχει ακόμα πέσει.