Το φως του Παρθενώνα

Ο μετέπειτα αυτόχειρας Γιώργος Μακρής ήταν ένας από τους εξυπνότερους, τους διεισδυτικότερους συγγραφείς της Αθήνας. Στην παρέα των υπαρξιστών και του περιοδικού «Πάλι», που για έναν κύκλο μυημένων έχει φτιάξει τη δική του μυθολογία, ένιωθε συχνά να τον πνίγει η προγονοπληξία που ήταν (και σε μεγάλο βαθμό παραμένει) η κυρίαρχη ιδεολογία του Ελληνισμού. Τελεία, παράγραφος.

Υπάρχουμε μέσω της τρισχιλιετούς ιστορίας μας, υπάρχουμε χάρη στην κλασική αρχαιότητα. Ακόμα κι αν δεν ξέρουμε το μεγαλύτερο μέρος του περιεχομένου της κλασικής αρχαιότητας, υπάρχουμε επειδή αυτοί που συνέβαλαν να υπάρξουμε το ήξεραν καλά. Το ήξεραν και οι Ευρωπαίοι, οι οποίοι επένδυσαν στο ρομαντικό όνειρο μιας σύγχρονης χώρας που θα ονομάζεται Ελλάδα. Και οι ρωμιοί πρωτοπόροι, που άνοιξαν τον δρόμο για την ιδέα της σύγχρονης Ελλάδας – η οποία, όταν έγινε κατορθωτή, προικίστηκε με την πεποίθηση ότι εμείς, όσοι ζούμε σε αυτόν τον τόπο, είμαστε κατευθείαν απόγονοι των αρχαίων, ότι καταγόμαστε από υψηλούς προγόνους.

Ας επιστρέψουμε στον Γιώργο Μακρή. Η άποψη ότι έχουμε υψηλούς απογόνους, που διατυπώθηκε από τον Ζαμπέλιο και τον Κωνσταντίνο Παπαρρηγόπουλο, υποστηρίχθηκε από μια ενιαία γλώσσα που στην ουσία επιβλήθηκε σε μια γεωγραφική περιοχή όπου μιλούνταν άλλες γλώσσες και ντοπιολαλιές, και εμπεδώθηκε από τη λεγόμενη εθνική ιδεολογία, αφού τροφοδότησε τη Μεγάλη Ιδέα και την τρομακτική σε συνέπειες εθνική ήττα του 1922, είχε φτάσει τα μετεμφυλιακά χρόνια να εκπροσωπείται από την πιο κοντόθωρη εθνικοφροσύνη – αυτή που αποθεώθηκε στην ηθικολογική μυξοκαθαρεύουσα του εθνικού κράτους και κατόπιν στις χουντικές γιορτές της Πολεμικής Αρετής των Ελλήνων. Σε εκείνη τη συγκυρία, η αρχαιότητα για τον Γιώργο Μακρή ήταν βάρος. Κι η Ακρόπολη δεν ήταν ένα αρχιτεκτονικό θαύμα της αρμονίας που υποδαύλισε το μέτρο της αρχαίας δημοκρατίας, ήταν ένας βραχνάς που βύθιζε τους σύγχρονους Ελληνες στο αφόρητο στερεότυπο της εθνικοφροσύνης. Σε μια αυτάρκεια της ήσσονος προσπάθειας. Ο Παρθενώνας ήταν το γυαλιστερό μπιμπελό στην άθλια στριμωγμένη σαλοτραπεζαρία μας.

Γι’ αυτό ο Γιώργος Μακρής απαιτούσε να ανατινάξουμε τον Παρθενώνα. Προφανώς, το αίτημά του ήταν συμβολικό: δεν του άρεσε αυτή η εθνική αυτογνωσία που στηριζόταν στη ναρκισσιστική αξιοποίηση από το κράτος ενός μεγαλείου που, στην ουσία, δεν μας αγγίζει και, απλώς, δικαιολογούσε τη μετριότητά μας. Ο Μακρής ευχόταν να μπορούσαμε να ζήσουμε σαν κανονικοί άνθρωποι της Δύσης, ανοιχτοί στη νεωτερικότητα, εξωστρεφείς, ανταγωνιστικοί, γεμάτοι αυτοπεποίθηση γι’ αυτό που θα μπορούσαμε να είμαστε αλλά το κλοτσούσαμε.

Ο Γιώργος Μακρής έθετε ένα αίτημα απελπισίας: να γκρεμίσουμε ένα σύμβολο που μας δεσμεύει στη μετριότητα. Πολλές δεκαετίες μετά, έπειτα από μια κρίση που έφτασε να λάβει υπαρξιακές διαστάσεις για τη χώρα, η οποία σώθηκε σε μεγάλο βαθμό επειδή ακριβώς βρίσκεται στην περιοχή του Παρθενώνα και διαχειρίζεται τους συμβολισμούς του, η Ελλάδα μοιάζει να μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να ξεφύγει από τη μετριότητα, από την εσωστρέφεια κι από την επαιτεία ευζωίας στο όνομα της κλασικής κληρονομιάς.

Ο Παρθενώνας δεν είναι αυτό που μας έμαθε η εθνικοφροσύνη. Το αντίθετο. Αρκεί, όπως τονίζει ο συγγραφέας Χρήστος Χωμενίδης, «να ανοιχτούμε στην ομορφιά και στη σημασία του» («The Books’ Journal», Σεπτέμβριος 2010).

Από χθες, ο Παρθενώνας και η Ακρόπολη αναδεικνύονται με καινούργιο φωτισμό. Μακάρι ό,τι πραγματικά εκφράζουν (το μέτρο και την ομορφιά, την εξωστρέφεια και την ανταγωνιστικότητα, την ελευθερία και τη δημοκρατία) να φωτίσει και την εθνική μας αυτογνωσία.

Το τίμημα των επιλογών

Διαβάζω ότι αν η κυβέρνηση θέλει να τηρήσει το γράμμα του νόμου μπορεί να στείλει τον εισαγγελέα στα κατειλημμένα σχολεία για τα περαιτέρω. Τα αδικήματα που καθημερινά τελούνται είναι πολύ σοβαρά και μια μικρή επίδειξη αυταρχισμού θα άλλαζε το σκηνικό, αποτρέποντας μια πιθανή κλιμάκωση της δραστηριότητας «του μαθητικού κινήματος», κατά την έκφραση της ΟΛΜΕ και του συνδικαλισμού της μετριοκρατίας.

Είναι ο ασφαλέστερος τρόπος για να βγουν οι νέες φίρμες της κουλτούρας της απείθειας. Γι’ αυτό δεν υπάρχει άλλος τρόπος χειρισμού αυτού του κινήματος του τίποτα από τη δημόσια αντιπαράθεση με τους λόγους που το συντηρούν. Αντιπαράθεση με τις κομματικές υστεροβουλίες, τους οπαδούς της μετριοκρατίας, τον καιροσκοπισμό. Και ασφαλώς, αποδόμηση των αιτίων (λέμε τώρα) που υποκινούν τις καταλήψεις.

Το «μαθητικό κίνημα», σε όλα τα πανό του, δεν θέλει να φοράει μάσκες. Ο,τι κάνουν τα παιδιά σε όλη τη χώρα, στα δημόσια σχολεία που λειτουργούν και σε όλα τα ιδιωτικά (όπου ούτε διανοείται κανείς να σκεφτεί ότι θα διαταράξει τη λειτουργία τους), απαιτείται, λόγω των κανόνων της κοινωνικής συμβίωσης, να το κάνει και το «κίνημα». Αν δεν το κάνει, θα έχει συνέπειες. Αναπλήρωση των μαθημάτων (το είπε χθες η υπουργός Παιδείας), ακόμα και απώλεια του χρόνου. Σοβαρές συνέπειες στο σχολικό περιβάλλον.

Το μεγαλύτερο μάθημα για τους μαθητές είναι να μάθουν τις συνέπειες των πράξεών τους. Και να υποστούν αυτές τις συνέπειες.