Πράσινο φως για επιστροφή στον διάλογο

Με τη λέξη «προσεχώς», δηλαδή με ανοιχτή την ημερομηνία για την έναρξη των διερευνητικών επαφών Ελλάδας – Τουρκίας, άναψε επισήμως το πράσινο φως για επιστροφή στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων στην Κωνσταντινούπολη. Οι ανακοινώσεις της τουρκικής προεδρίας και του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών συνέπεσαν με την απόφαση αναβολής για μία εβδομάδα της Συνόδου Κορυφής, που επρόκειτο να ξεκινήσει στις Βρυξέλλες αύριο, λόγω θετικού κρούσματος κορωνοϊού στο ευρύτερο περιβάλλον του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ.

Ως προς το χρονοδιάγραμμα, το «προσεχώς» αφήνει πολλά περιθώρια ερμηνείας, το σίγουρο όμως είναι ότι δεν θα επιδιωχθούν καθυστερήσεις από την ελληνική πλευρά. Με βάση το χρονοδιάγραμμα που εξεταζόταν πριν από την αναβολή της Συνόδου Κορυφής, δεν αποκλείονται εξελίξεις από τις 28 Σεπτεμβρίου, αν και άλλες πληροφορίες έδειχναν ως επικρατέστερο το σενάριο έναρξης των επαφών την εβδομάδα μετά το (νέο πλέον) ορόσημο της Συνόδου Κορυφής στις 1-2 Οκτωβρίου.

Εγκυρες πηγές σημειώνουν ότι στα 24ωρα πριν από τις χθεσινές ανακοινώσεις και τις συζητήσεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν με την Ανγκελα Μέρκελ αλλά και τον Εμανουέλ Μακρόν, για πρώτη φορά μετά τη ρήξη στις σχέσεις των δύο ηγετών που διανύουν μια «ψυχροπολεμική περίοδο», είχε ενεργοποιηθεί έντονα μεταξύ άλλων το τρίγωνο επικοινωνίας Ελλάδα – Γερμανία – Τουρκία (μέσα από τους Ελένη Σουρανή, Γιαν Χέκερ και Ιμπραήμ Καλίν). Και φαίνεται πως είναι αυτό το τρίγωνο Αθήνα – Αγκυρα με τη συμβολή του Βερολίνου που ουσιαστικά «κλείδωσε» την καταρχήν συμφωνία επανέναρξης των συνομιλιών. Κάτι που επισφραγίστηκε προφανώς στη χθεσινή διάρκειας δύο ωρών τηλεδιάσκεψη ανάμεσα στον τούρκο πρόεδρο, τη γερμανίδα καγκελάριο και τον Σαρλ Μισέλ, όπως προέκυψε από την ανακοίνωση της τουρκικής προεδρίας που ανέφερε την Αθήνα και την Αγκυρα ως έτοιμες για συνομιλίες. Πηγές του υπουργείου Εξωτερικών σχολίαζαν ωστόσο ότι είθισται μια ταυτόχρονη ανακοίνωση από τα υπουργεία των δύο χωρών, που σημαίνει ότι η τουρκική προεδρία μάλλον βιάστηκε, ακολουθούμενη τελικά από τη λακωνική ανακοίνωση του ελληνικού υπουργείου. Σημειώνεται στο μεταξύ ότι η αναβολή της Συνόδου που αφήνει ως ερωτηματικό το χρονοδιάγραμμα του ελληνοτουρκικού διαλόγου δίνει παράλληλα περιθώριο για αύξηση της πίεσης προς την Κύπρο σχετικά με το βέτο στις κυρώσεις για τη Λευκορωσία, αν και, σύμφωνα με πηγές, η Κύπρος δηλώνει ότι θα επιμείνει. Για τον συντονισμό των ενεργειών Ελλάδας – Κύπρου ενόψει της Συνόδου είχαν εκ νέου τηλεφωνική επικοινωνία χθες το απόγευμα ο Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Νίκος Αναστασιάδης.

ΑΥΣΤΗΡΟ ΜΗΝΥΜΑ. Παρέμβαση Μέρκελ εκτιμάται ότι υπήρξε και πίσω από την τηλεφωνική επικοινωνία – την πρώτη μετά τις τουρκικές προκλήσεις που ενεργοποίησαν τα αντανακλαστικά και την έμπρακτη παρέμβαση της Γαλλίας στην Ανατολική Μεσόγειο – που είχαν χθες το βράδυ ο γάλλος και ο τούρκος πρόεδρος. Ο Μακρόν δήλωσε ότι σέβεται την Τουρκία, αλλά επεφύλασσε και αυστηρό μήνυμα προς την Αγκυρα, τονίζοντας την ανάγκη σεβασμού των κυριαρχικών δικαιωμάτων της ΕΕ, όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, και του διεθνούς δικαίου. «Οι Ευρωπαίοι είμαστε έτοιμοι για διάλογο, αλλά όχι με το κόστος του εκφοβισμού…», είπε νωρίτερα στην ομιλία του στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών.

Η τηλεδιάσκεψη. Οσον αφορά την τηλεδιάσκεψη Ερντογάν – Μέρκελ – Μισέλ, κατά τον εκπρόσωπο του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Μπάρεντ Λέιτς, τέθηκαν επί τάπητος «διάφορες οπτικές» των σχέσεων ΕΕ – Τουρκίας και έγινε σαφής αναφορά στην άμεση επανέναρξη των ελληνοτουρκικών διερευνητικών επαφών, κάτι που, όπως είπε, θα προετοιμαστεί σε επίπεδο συμβούλων. Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με το τουρκικό πρακτορείο Αναντολού, ο Ερντογάν φέρεται ότι έκανε λόγο για την ανάγκη αμοιβαίων βημάτων, στρέφοντας την προσοχή και στη στρατηγική που θα ακολουθήσει η ελληνική πλευρά στο εξής. Και, όπως αναμενόταν, ο ίδιος έβαλε στο τραπέζι δικούς του όρους και διεκδικήσεις. Σύμφωνα και με τουρκικά ΜΜΕ, άνοιξε ευρεία ατζέντα με τα πιο «καυτά» ζητήματα στις σχέσεις της Τουρκίας με την Ευρώπη: νέα συμφωνία για το Μεταναστευτικό (προφανώς με κονδύλια κ.ά.), επικαιροποίηση της τελωνειακής ένωσης και άρση της βίζας για Τούρκους που θέλουν να ταξιδέψουν στην ΕΕ. Επιπλέον όμως πρότεινε και διεξαγωγή ευρείας περιφερειακής διάσκεψης για τα θέματα της Ανατολικής Μεσογείου με τη συμμετοχή και των Τουρκοκυπρίων.

Νωρίτερα από την ελληνική κυβέρνηση έλεγαν ότι το ζητούμενο είναι να φανεί αν η Τουρκία θα συναινούσε στην πρόσκληση που έχει για τις διερευνητικές επαφές, τονίζοντας ότι δεν υπάρχει περιθώριο διεύρυνσης της ατζέντας, αλλά η μόνη διαφορά είναι η οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. Εξάλλου και κατά τη γερμανική καγκελαρία η συζήτηση αφορούσε επανέναρξη των διερευνητικών συνομιλιών «για τον προσδιορισμό των θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας». Κατά τον κυβερνητικό εκπρόσωπο Στέλιο Πέτσα (Θέμα FM), «αν δεν βρούμε λύση, ο δρόμος είναι ανοιχτός με ένα συνυποσχετικό να πάμε στο Δικαστήριο της Χάγης», ενώ το μήνυμα του αναπληρωτή υπουργού Εξωτερικών Μιλτιάδη Βαρβιτσιώτη στο Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων ήταν ότι «η Ελλάδα ήταν και παραμένει ανοιχτή στον διάλογο και μένει στην πλευρά της Τουρκίας να αποφασίσει αν θα καθίσει στο τραπέζι με την καρδιά της, αποσύροντας όλες τις απειλές».

ΟΙ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ. Σε κάθε περίπτωση, ο πρώτος – μετά το 2016 και συνολικά 61ος – γύρος των διερευνητικών επαφών θα γίνει στην Κωνσταντινούπολη, με επικεφαλής της ελληνικής αντιπροσωπείας τον πρέσβη ε.τ. Παύλο Αποστολίδη και «κλειδωμένη» τη συμμετοχή του πρέσβη Αλέξανδρου Κουγιού, επικεφαλής της Ε’ Γενικής Διεύθυνσης του υπουργείου Εξωτερικών. Η «λίστα» της τουρκικής ομάδας δεν έχει διευκρινιστεί, ωστόσο προδιαγράφεται η συμμετοχή – ακόμα και αν δεν θα είναι ο επικεφαλής – του γενικού διευθυντή Αεροναυτιλιακών Υποθέσεων Τσαγατάι Ερτσιγές.