Η περίπτωση Χαρδαλιά και οι μεταρρυθμίσεις

Σε καταστροφές σαν αυτή των προηγούμενων ημερών, ακουγόταν συχνά η φράση «πού είναι το κράτος;». Την αναφωνούσαν όχι μόνο οι πολίτες, αλλά και οι ίδιοι οι εκπρόσωποι του κράτους.

Αιρετοί κάθε βαθμού αυτοδιοίκησης και λειτουργοί του στενότερου πυρήνα του Δημοσίου, αγανακτισμένοι με κάθε ζημιά, σήκωναν τα χέρια ψηλά. Ακόμα και οι υπουργοί δήλωναν αναρμόδιοι. Σε περίπτωση που τους ζητούνταν η παραίτησή τους προκειμένου να ηρεμήσει το θυμικό των πολιτών, δεν δήλωναν ότι αποχωρούν αναλαμβάνοντας τις ευθύνες τους, αλλά ότι έφευγαν για «λόγους πολιτικής ευθιξίας».

Ακατάλληλοι άνθρωποι σε ακατάλληλες θέσεις, με ακατάλληλο προσωπικό. Τραγικό παράδειγμα, ο χειρισμός της πυρκαγιάς στο Μάτι. Μεγαλύτερο ανέκδοτο από την εικόνα της «επιτελικής» σύσκεψης υπό τον τότε πρωθυπουργό στα γραφεία της Πολιτικής Προστασίας δεν υπάρχει. Η αντιμετώπιση εκ των υστέρων μιας καταστροφής. Υπουργοί που έψαχναν πού είναι το κράτος.

Αυτά, προ πανδημίας. Μέσα στην περιπέτεια του Covid-19 μας προέκυψε για πρώτη φορά ένας άνθρωπος που επιτέλους δείχνει να αναλαμβάνει την ευθύνη χειρισμού των απρόβλεπτων καταστάσεων. Που βγαίνει μπροστά.

Πλέον, κράτος και πολίτες φωνάζουν σε περιπτώσεις καταστροφών τον Νίκο Χαρδαλιά. Το ακόμα πιο παράξενο για κρατικό – κυβερνητικό λειτουργό είναι ότι ανταποκρίνεται σχεδόν σε κάθε κλήση. Φαίνεται σαν να βρίσκεται παντού.

Φοράει μάσκα, καθήμενος μόνος του μπροστά στο μικρόφωνο, υπενθυμίζοντάς μας τα μέτρα προστασίας από την πανδημία και μιλώντας για πιθανούς κυκλώνες. Θέτει περιοχές σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω πλημμυρικών φαινομένων και την ίδια στιγμή απαντάει οργισμένος στους αρνητές της μάσκας και τους υπουργούς που λαμβάνουν Θεία Κοινωνία.

Η παρουσία του λύνει το πρόβλημα της δημιουργίας μιας οργανωμένης υπηρεσίας αντιμετώπισης καταστροφών; Ξεκάθαρα όχι. Αλλά είναι μια αρχή. Κάνει ο ίδιος λάθη; Προφανώς πολλά. Αλλά είναι εκεί και κυρίως αναλαμβάνει την ευθύνη.

Στο πρόσωπό του ο Πρωθυπουργός, η κυβέρνηση φαίνεται σαν να έχουν βρει έναν άνθρωπο που δείχνει ότι μπορεί να φέρει εις πέρας μια μεγάλη διοικητική μεταρρύθμιση, την οποία δεν είχαν ψηλά στην ατζέντα τους: την ουσιαστική σύσταση ενός μηχανισμού πολιτικής προστασίας.

Τα προβλήματα που θα βρει μπροστά του, πολλά:

– Πρώτα από όλα, ακατάλληλο προσωπικό. Επί χρόνια οι κυβερνήσεις «πάρκαραν» πολιτικούς τους φίλους ή εχθρούς (περίπτωση ψυγείου) με άσχετα προσόντα σε αυτές τις υπηρεσίες.

– Πιθανό «καπέλωμα». Είναι νωπή ακόμα στο μυαλό μου η εικόνα υπουργού Γεωργίας, δικηγόρος στο επάγγελμα, στα 90s, να βρίσκεται στο Συντονιστικό της δασοπυρόσβεσης και «καπελώνοντας» τους πάντες να δίνει κατευθύνσεις ανάλογα με την πολιτική πίεση για το πού θα κατευθυνθούν τα πυροσβεστικά αεροπλάνα.

– Γραφειοκρατία. Το θεσμικό πλαίσιο της πολιτικής προστασίας πάσχει από πολυνομία, φορμαλισμό, έλλειψη επιχειρησιακής ετοιμότητας και πολυαρχία. Στην πρόληψη των καταστροφών η άσκηση εννέα αρμοδιοτήτων πρέπει να γίνει συντονισμένα από 45 φορείς και στην αντιμετώπιση του συμβάντος 11 αρμοδιότητες συνασκούνται από 17 φορείς (στοιχεία Παναγιώτης Καρκατσούλης). Χάος!

Το οικοδόμημα της διαχείρισης καταστροφών πέρασε από όλα τα στάδια. «Πλημμύρισε», «άρπαξε φωτιά», «κατέρρευσε».

Στην περίπτωση της πολιτικής προστασίας, όπως και σε κάθε μεταρρύθμιση που βρίσκει αντιστάσεις, η συνταγή είναι μία. Χρειάζεται πολιτικός ή πολιτικοί διαμεσολαβητές που να μπορούν να διατυπώσουν το πρόβλημα απλά και ξεκάθαρα. Αλλά και να εμπνεύσουν σχετική κοινωνική συναίνεση. Χρειάζεται ισχυρή ηγεσία, η οποία να ξεπηδήσει από ένα νέο είδος πολιτικής. Η αλλαγή δεν θα είναι εύκολη. Το παλαιό θα συνυπάρξει αμήχανα με το νέο. Αλλά το νέο μπορεί να κερδίσει.