Με πρωτιές στη γραμματεία του ΕΔΔΑ

Οι κορυφές που κατακτούνται για πρώτη φορά έχουν πάντα τη σημασία τους. Η νομικός Μαριαλένα Τσίρλη, η οποία πριν από λίγες ημέρες επελέγη ως γραμματέας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΔΑ), κατέκτησε τη δική της κορυφή. Εγινε η πρώτη γυναίκα και η πρώτη Ελληνίδα, που αναλαμβάνει τα συγκεκριμένα καθήκοντα στη διοικητική πυραμίδα του Δικαστηρίου του Στρασβούργου. Επιλογή τιμητική για την ίδια, η οποία εργάζεται εδώ και 26 χρόνια στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, αλλά και για τη χώρα μας, που εκπροσωπείται στο πρόσωπό της.

«Νιώθω περήφανη για την εκλογή μου, αλλά πάνω από όλα νιώθω περήφανη που εργάζομαι για έναν θεσμό που έχει ως επίκεντρο τον σεβασμό στην αξία του ανθρώπου και που έχει συμβάλει τόσο αποφασιστικά στη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής έννομης τάξης και την προάσπιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών εκατομμυρίων πολιτών», δηλώνει στα «ΝΕΑ» η νέα γραμματέας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, η οποία θα αναλάβει τα νέα της καθήκοντα την 1η Δεκεμβρίου 2020 και θα παραμείνει στο «τιμόνι» της γραμματείας του ΕΔΔΑ για τα επόμενα πέντε χρόνια.

Η Μαριαλένα Τσίρλη εκτός από την τιμή, μετά την εκλογή της νιώθει και μεγάλη ευθύνη για τη θέση αυτή, καθώς, όπως λέει, «καλούμαι να ηγηθώ της γραμματείας του ΕΔΔΑ, μιας καταπληκτικής κι αφοσιωμένης ομάδας 640 ατόμων, σε ένα πολυπολιτισμικό περιβάλλον, μέσα στο οποίο κι εγώ ουσιαστικά μεγάλωσα και διαμόρφωσα τον τρόπο που βλέπω τη ζωή μου κι αντιλαμβάνομαι τον κόσμο γύρω μου».

Εν αναμονή της επίσημης ανάληψης των καθηκόντων της  επισημαίνει πως «ο στόχος μου είναι να ανταποκριθώ στις προσδοκίες των δικαστών που με τίμησαν με την ψήφο τους, των συναδέλφων μου που περιμένουν συνετή κι αποτελεσματική διοίκηση, των γυναικών που βλέπουν στο πρόσωπό μου άλλη μια κατάκτηση, και όλων εκείνων που στηρίζουν το Δικαστήριο και προσβλέπουν σε αυτό ως βασικό μηχανισμό προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ευρώπη».

Η διαδρομή της Μαριαλένας Τσίρλη ξεκίνησε από τη Θεσσαλονίκη, την πόλη που γεννήθηκε το 1967, ενώ πολύ γρήγορα μετακόμισε στην Αθήνα, όπου και μεγάλωσε.

Τα φοιτητικά της χρόνια τη βρίσκουν στη Νομική Σχολή της Αθήνας, ενώ είναι κάτοχος μεταπτυχιακού και διδακτορικού τίτλου από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου του Στρασβούργου.

Τα πρώτα επαγγελματικά βήματα με ευρωπαϊκό προσανατολισμό γίνονται το 1994. Μετά από διαγωνισμό του Συμβουλίου της Ευρώπης, που εδρεύει στο Στρασβούργο, ξεκίνησε να εργάζεται ως νομικός στη γραμματεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, που ήταν ένα από τα δύο όργανα ελέγχου τήρησης από τα κράτη μέλη των υποχρεώσεών τους που πηγάζουν από τη Σύμβαση για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών.

Για την ιστορία να αναφέρουμε ότι η Σύμβαση αυτή, πιο γνωστή ως «Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου» (ΕΣΔΑ) υπογράφηκε στη Ρώμη, στις 4 Νοεμβρίου 1950 και τέθηκε σε ισχύ στις 3 Σεπτεμβρίου 1953. Η Σύμβαση κατοχυρώνει ορισμένα δικαιώματα και ελευθερίες που οφείλουν να τηρούν τα συμβαλλόμενα κράτη του Συμβουλίου της Ευρώπης, όπως το δικαίωμα στη ζωή, στην προσωπική ελευθερία, στην οικογενειακή και ιδιωτική ζωή, στην ελευθερία της συνείδησης και της θρησκείας, της έκφρασης και  το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη.

Τα χρόνια που μεσολάβησαν η Επιτροπή καταργήθηκε (το 1998) μετά από μια σημαντική τροποποίηση του θεσμικού πλαισίου. Από τότε ως σήμερα η κυρία Τσίρλη εργάζεται για το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), που αποτελεί πλέον το μοναδικό όργανο ελέγχου της ΕΣΔΑ και λειτουργεί σε μόνιμη βάση. Το Δικαστήριο, μέσα στο οποίο κινείται όλα αυτά τα χρόνια αποτελείται από αριθμό δικαστών ίσο προς εκείνο των κρατών μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης, δηλαδή σήμερα είναι 47. Οι δικαστές είναι ανεξάρτητοι, διότι εκλέγονται μεν επ’ ονόματι ενός συμβαλλόμενου κράτους, όμως μετέχουν στο Δικαστήριο με την ατομική τους ιδιότητα και όχι ως εκπρόσωποι του κράτους αυτού.

Ο χειρισμός των υποθέσεων από το Δικαστήριο γίνεται με τη συνδρομή της γραμματείας, η οποία αποτελείται κυρίως από νομικούς προερχόμενους από τα κράτη μέλη και αναφέρονται ως  «εισηγητές».

Το 2004 η κ. Τσίρλη προήχθη σε προϊσταμένη του ελληνικού τμήματος. Χειρίστηκε ως εισηγήτρια πολλές σημαντικές υποθέσεις που είχαν αντίκτυπο στη χώρα αλλά και συνέβαλαν στη διαμόρφωση της νομολογίας του Δικαστηρίου, όπως για παράδειγμα υποθέσεις θρησκευτικής ελευθερίας, προστασίας της ιδιοκτησίας, συνθηκών κράτησης κ.λπ. Το 2010 προήχθη σε αναπληρώτρια γραμματέα Τμήματος, το 2016 σε γραμματέα Τμήματος και τον Ιούνιο του 2019 εξελέγη από την ολομέλεια του Δικαστηρίου αναπληρωτής γραμματέας του ΕΔΔΑ. Στις 7 Σεπτεμβρίου 2020 εξελέγη από την Ολομέλεια του Δικαστηρίου γραμματέας του ΕΔΔΑ, για μια πενταετή θητεία που ξεκινά την 1η Δεκεμβρίου. Θα προΐσταται περίπου 640 ατόμων και θα είναι υπεύθυνη για την οργάνωση και λειτουργία της γραμματείας, ενώ παράλληλα θα βοηθά τον πρόεδρο του Δικαστηρίου και τους υπόλοιπους δικαστές στην εκτέλεση των καθηκόντων τους.

Κατά τη διάρκεια της διαδρομής της έχει συμμετάσχει σε πολλές εκδηλώσεις σχετικές με τη Σύμβαση και τη λειτουργία του Δικαστηρίου κι άρθρα της έχουν δημοσιευτεί σε νομικά περιοδικά. Είναι παντρεμένη με τον Δημήτρη Τενεζάκη, αρχιτέκτονα που εργάζεται για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο Στρασβούργο και το Λουξεμβούργο.