Η κουλτούρα της βίας

Η βία είναι βουβή: αρχίζει εκεί όπου σταματάει ο λόγος.

Χάνα Αρεντ

Η δολοφονία Φύσσα το 2013, πριν από 7 χρόνια, ήταν η κορυφή του παγόβουνου για ένα φαινόμενο που σημάδεψε την Ελλάδα της κρίσης. Πρόκειται για την ευρύτατη κοινωνική αποδοχή και υποστήριξη της πολιτικής βίας. Σε δημοσκόπηση που έγινε τον Ιούλιο του 2011, ένας στους δύο κατοίκους αυτής της χώρας ενέκρινε τους προπηλακισμούς εναντίον πολιτικών προσώπων, δηλαδή υποστήριζε την πολιτική βία. Σε μια άλλη δημοσκόπηση, τον Φεβρουάριο του 2014, ένας στους πέντε ερωτηθέντες – ποσοστό 20% – θεωρούσε πως οι πολιτικές δολοφονίες και οι τρομοκρατικές επιθέσεις «έχουν κάποια κοινωνική και ηθική δικαιολογία».

Με αυτά τα δεδομένα, ένας αναστοχασμός είναι απαραίτητος. Γιατί η ελληνική κοινωνία δημιούργησε έναν προστατευτικό βιότοπο, ένα θερμοκήπιο, που εξέθρεψε ακραίες πράξεις πολιτικής βίας, όπως τα γεγονότα του Δεκεμβρίου 2008, το συμβάν της Marfin, η Κερατέα, η δολοφονία Φύσσα από χρυσαυγίτες, με αντίποινα τη δολοφονία δύο στελεχών της Χρυσής Αυγής, για να αναφέρουμε τα πλέον χαρακτηριστικά; Γιατί στην Ελλάδα της κρίσης, η πολιτική βία απέκτησε σάρκα και οστά ως βασική παράμετρος του πολιτικού γίγνεσθαι; Γιατί σε καμία από τις χώρες σε κρίση δεν παρατηρήθηκαν φαινόμενα πολιτικής βίας όπως αυτά στην Ελλάδα; Γιατί στην Ελλάδα ο λαϊκισμός εναγκαλίστηκε τον πολιτικό εξτρεμισμό, δηλαδή την πολιτική βία, κάτι που δεν είχε συμβεί σε καμία άλλη ευρωπαϊκή χώρα; Γιατί δημόσιοι διανοούμενοι μιλούσαν για τη «λυτρωτική χροιά της βίας»;

Εχω υποστηρίξει την άποψη ότι η Τρίτη Ελληνική Δημοκρατία, παρά τα αναμφισβήτητα θετικά στοιχεία, από άποψη ελευθεριών και δημοκρατίας, που κόμισε στην ελληνική κοινωνία, σημαδεύτηκε από τον δομικό χαρακτηριστικό της άρνησης του πολιτικού διαλόγου ανάμεσα στις σημαντικότερες συνιστώσες του μεταπολιτευτικού κοινοβουλευτισμού. Το πολιτικό παίγνιο ήταν πάντοτε, με ελάχιστες εξαιρέσεις, ανάμεσα σε εχθρούς και όχι ανάμεσα σε πολιτικούς αντιπάλους, που θα μπορούσαν δυνητικά να συγκλίνουν, σε κάποιες περιπτώσεις. Ηταν η σύγκρουση ανάμεσα στις «δυνάμεις του φωτός και τις δυνάμεις του σκότους».

Αυτό το φαινόμενο της άρνησης των θεμελιωδών της φιλελεύθερης δημοκρατίας, της «αντιδημοκρατίας», εξέβρασε τη φαιοκόκκινη πολιτική βία. Ευτυχώς την τελευταία πενταετία μοιάζει να υποχωρεί. Οι τοπικές αναζωπυρώσεις που παρατηρούνται δεν έχουν ευρύτερη απήχηση. Η ελληνική κοινωνία μοιάζει να έχει πάρει το μάθημά της. Μοιάζει να έχει κατανοήσει ότι η πολιτική βία είναι η ευθεία άρνηση του σκληρού πυρήνα των ιδεών και αντιλήψεων που συγκροτούν τις φιλελεύθερες δημοκρατίες.

Ακριβώς για αυτό τον λόγο απόψεις που υποστηρίζουν ότι «αν ήμουν 16-17 χρονώ, είχα περάσει από χίλια μύρια κύματα για να φτάσω σε ευρωπαϊκή γη της επαγγελίας και βρισκόμουν στην κόλαση της Μόριας, κι εγώ φωτιά θα έβαζα» είναι πολιτικά και ιδεολογικά απεχθείς. Η φαντασίωση ότι η αντίθεση στην οποιαδήποτε βία νομιμοποιεί τη βία είναι ιστορικά ξεπερασμένη και χαρακτηρίζει τον τρόπο σκέψης ενός αναχρονιστικού τμήματος της Ριζοσπαστικής Αριστεράς.

Ελπίζω και εύχομαι να καταδικαστούν τα στελέχη της Χρυσής Αυγής με την αναμενόμενη απόφαση του δικαστηρίου. Ας θυμόμαστε ότι κατηγορούνται για τις πράξεις και όχι τις αντιλήψεις τους. Προσωπικά θα προτιμούσα να υπάρχει ένας θεσμισμένος έλεγχος και για τις αντιδημοκρατικές αντιλήψεις, όπως συμβαίνει στη Γερμανία, που είναι μια μαχόμενη δημοκρατία.

Ο Πέτρος Παπασαραντόπουλος είναι συγγραφέας και εκδότης