Ξέφρενη κούρσα για το εμβόλιο

Για κάποιον που βλέπει τη μάχη των εργαστηρίων κάτω από το πρίσμα της κούρσας και μόνο, η αναστολή των δοκιμών του εμβολίου της Οξφόρδης συνοψίζεται σε δύο λέξεις: ένας λιγότερος. Στην πραγματικότητα όμως η κούρσα των εμβολίων είναι ελαφρώς πιο περίπλοκη από μια κούρσα στον ιππόδρομο. Τόσο περίπλοκη ώστε στο ερώτημα ποιος θα κόψει πρώτος το νήμα μετά το πάγωμα του εμβολίου της Οξφόρδης, η απάντηση παραμένει μία: Δεν το ξέρουμε. «Δεν έχουμε ιδέα από πού θα έρθει το καλύτερο εμβόλιο – καλύτερο με την έννοια της ασφάλειας και της αποτελεσματικότητας» όπως επισημαίνει στον Γκάρντιαν ο Σερ Τζέρεμι Φάραρ, ένας από τους κορυφαίους λοιμωξιολόγους της Βρετανίας.

Ασφαλές εμβόλιο σημαίνει πως θα πρέπει να έχουν προηγηθεί εκτεταμένες δοκιμές σε εθελοντές. Δεν είναι αυτό ακριβώς που είχε στο μυαλό του ο Βλαντίμιρ Πούτιν όταν ανακοίνωσε πως ένα ρωσικό εμβόλιο με το όχι και τόσο πρωτότυπο για τα ρωσικά δεδομένα όνομα, Sputnik V είναι έτοιμο προς χρήση. Σε αυτήν την ανακοίνωση αποτυπώνεται με τον πλέον ανάγλυφο τρόπο η περιπλοκότητα αυτής της κούρσας: η ρωσική κυβέρνηση θα διαθέσει στον ρωσικό πληθυσμό ένα εμβόλιο, το οποίο δεν έχει δοκιμαστεί στην τρίτη φάση, όπως συμβαίνει με τα υπόλοιπα. Με όρους κούρσας, ο Πούτιν ανακήρυξε τον εαυτό του νικητή μόνος του. Είναι όμως μια νίκη που κανένας άλλος δεν φαίνεται διατεθειμένος να του αναγνωρίσει.

Και δεν θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά. Αυτός που θα κόψει πρώτος το νήμα δεν θα αποκτήσει μόνο γόητρο αλλά και δύναμη. Στην περίπτωση των ΗΠΑ, ο Ντόναλντ Τραμπ θα μπορούσε να κερδίσει ακόμη μία θητεία αφού, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, η πανδημία είναι το θέμα που απασχολεί κατεξοχήν τους αμερικανούς ψηφοφόρους. Τη σκηνή έχει φανταστεί ο Μάθιου Λιν του περιοδικού «Σπεκτέιτορ»: Ο Τραμπ εμφανίζεται στην αίθουσα των συνεντεύξεων Τύπου του Λευκού Οίκου, λίγο πριν από τις εκλογές. Παίρνει το επίσημο ύφος του και κοιτάζοντας την κάμερα λέει: «Τα καταφέραμε. Το μεγαλύτερο πρόγραμμα εμβολιασμού στην Ιστορία είναι έτοιμο να ξεκινήσει. Ενα αμερικανικό εμβόλιο που θα κάνει την Αμερική ξανά μεγάλη».

Δεν θα ήταν δύσκολο για κανέναν να φανταστεί αυτήν τη σκηνή. Ηταν ο ίδιος ο Τραμπ την περασμένη Δευτέρα που διαβεβαίωσε πως «θα έχουμε σύντομα το εμβόλιο, ίσως πριν από μια ιδιαίτερη μέρα, ξέρετε για ποιο ραντεβού μιλάω». Ο αμερικανός πρόεδρος δίνει προς το παρόν ελπίδα. Θα δώσει και εμβόλιο; Τίποτε δεν είναι λιγότερο βέβαιο. Η ασθένεια που εκδήλωσε ένας εθελοντής στο Ηνωμένο Βασίλειο, αναγκάζοντας το πανεπιστήμιο της Οξφόρδης να αναστείλει τις δοκιμές του εμβολίου, δεν μπορεί να αφήσει ανεπηρέαστους τους υπόλοιπους – εξαιρώντας κανείς ενδεχομένως τον Πούτιν. Η εκτίμηση είναι πως η αναστολή μπορεί να μεταφραστεί σε μια καθυστέρηση έξι μηνών για τα οριστικά συμπεράσματα ως προς την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα του εμβολίου. Η παρενέργεια που εκδηλώθηκε όμως στην περίπτωση του ενός, φτάνει με τον ήχο της καμπάνας σε όλους τους άλλους. Μπορεί ο δοκιμές, κάτω από την πίεση της πανδημίας, να ξεκίνησαν σε χρόνο ρεκόρ, αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία πως θα χρειαστεί χρόνος.

Είναι κάτι που αναγνωρίζουν περισσότερο οι ειδικοί και λιγότερο οι πολιτικοί – το κινεζικό καθεστώς εξέθεσε την περασμένη εβδομάδα δυο από τα τέσσερα εμβόλια που δοκιμάζει η Κίνα σε εμπορική έκθεση. Αλλά εάν οι πολιτικοί ερίζουν για την πρωτιά, οι ειδικοί ερίζουν γύρω από τις θεραπείες που βασίζονται στη χρήση πλάσματος και αντισωμάτων. Οι μέθοδοι αυτές, εφόσον υπήρχε ομοφωνία ως προς την αποτελεσματικότητά τους, θα μπορούσαν να κάνουν την κούρσα για το εμβόλιο να χάσει ένα μεγάλο μέρος της γεωπολιτικής της σημασίας. Αλλά ενώ η αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων άναψε το πράσινο φως τον περασμένο μήνα για τη χρήση πλάσματος σε ασθενείς που νοσηλεύονται με Covid, ειδικοί από διάφορα αμερικανικά ινστιτούτα Υγείας επισήμαναν την περασμένη εβδομάδα πως δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να υποστηρίζουν τη χρήση του. Το πλάσμα είναι το πλούσιο σε αντισώματα υγρό που απομένει όταν τα κύτταρα αποστραγγίζονται από το αίμα τους. Οπως υπενθυμίζουν οι Φαϊνάνσιαλ Τάιμς, το πλάσμα επιστρατεύτηκε με επιτυχία για την αντιμετώπιση διάφορων επιδημιών – από την ισπανική γρίπη το 1918 έως τον ιό Εμπολα στη δυτική Αφρική την περίοδο 2014-16. Κι εδώ όμως παίζουν τον ρόλο τους οι παρενέργειες. Δοκιμές γίνονται σε διάφορα εργαστήρια, αλλά κανένα δεν έχει καταλήξει σε οριστικά συμπεράσματα. Και είναι ακριβώς αυτή η αοριστία που κάνει την κούρσα για το εμβόλιο να μη χάνει τη λάμψη της.