Κλέβοντας την ιστορία των Beatles

Οταν ο φωτογράφος Ρόμπερτ Φρίμαν πέθανε τον Νοέμβριο του περασμένου έτους, σε ηλικία 82 ετών, άφησε πίσω του ένα σημαντικό, αν και ανοργάνωτο, αρχείο. Λίγες εβδομάδες αργότερα ωστόσο διαπιστώθηκε πως το έργο της ζωής του είχε εξαφανιστεί από τον χώρο στο Νοτιοδυτικό Λονδίνο, όπου πέρασε τα τελευταία του χρόνια. «Ο Μπομπ κράτησε τα πάντα. Δεν ήθελε να αφήσει κανένα από τα μωρά του», υποστηρίζει η Μόνικα Γκόντγουιν, εκτελέστρια της κληρονομιάς του Φρίμαν. Το αρχείο του βρισκόταν σε διάσπαρτες κούτες που κάλυπταν ένα ολόκληρο δωμάτιο και ένας υποτυπώδης κατάλογος του υλικού που ήταν αποθηκευμένος σε ένα CD έχει κάνει φτερά μαζί με τις φωτογραφίες.

Το αρχείο καλύπτει το έργο του Φρίμαν από τις αρχές της δεκαετίας του 1960, όταν φωτογράφιζε προσωπικότητες για τους «Sunday Times», οπότε και καταξιώθηκε μέσα από τα πορτρέτα του, στα οποία συμπεριλαμβάνονταν από του ψυχροπολεμικού ηγέτη της Σοβιετικής Ενωσης Νικίτα Χρουστσόφ έως του εκ των κορυφαίων της τζαζ Ντίζι Γκιλέσπι. Τα καρέ με το πρόσωπο του τρομπετίστα ήταν που τράβηξαν την προσοχή του μάνατζερ του τετραμελούς συγκροτήματος των νεαρών από το Λίβερπουλ, Μπράιαν Επστάιν, το οποίο εκείνη την εποχή βρισκόταν στο απόγειο της δόξας του σημειώνοντας τη μία επιτυχία μετά την άλλη. Με άλλα λόγια, ο Φρίμαν έγινε ο πιο αξιόπιστος φωτογράφος των Beatles. Ταξίδεψε μαζί τους στις περιοδείες τους, συζητώντας περί μουσικής, μοιράστηκε το ίδιο δωμάτιο με τον Τζον Λένον και ήταν υπεύθυνος για τα πορτρέτα των μελών του συγκροτήματος που έμπαιναν στα εξώφυλλα των δίσκων τους.

Μέσα σε διάστημα μόλις τριών ετών ο Φρίμαν είχε επιμεληθεί τις φωτογραφίες για τα εξώφυλλα πέντε δίσκων των Beatles, γεγονός που έπαιξε καθοριστικό ρόλο για τη δημόσια εικόνα που διαμόρφωσαν τα μέλη του συγκροτήματος, αλλά και για τη δική του καλλιτεχνική ταυτότητα.

Ανάμεσά τους ήταν τα ημιφωτισμένα πορτρέτα τους που συνέθεσαν το εξώφυλλο του δίσκου τους «With the Beatles» το 1963, μια παραγωγή που ήταν αποτέλεσμα μιας αυθόρμητης φωτογράφισης η οποία διήρκεσε μόλις μισή ώρα στον διάδρομο ενός ξενοδοχείου. Για τον δίσκο του 1964 ο Φρίμαν επέλεξε να δημιουργήσει μια παιχνιδιάρικη σύνθεση με λήψεις των κεφαλιών των Beatles, ενώ την επόμενη χρονιά που κυκλοφόρησε το «Help!» πρότεινε στο γκρουπ να ποζάρει μεταφέροντας στη γλώσσα των σημάτων Μορς τον τίτλο του άλμπουμ, όμως τελικά οι πόζες τους δεν μεταφράζουν τη λέξη «βοήθεια» αλλά αποτελούν τον ακατανόητο συνδυασμό των γραμμάτων NUJV. Το διασημότερο όλων όμως ίσως να είναι το εξώφυλλο για τον δίσκο «Rubber Soul» του 1965, με τις επιμηκυσμένες φιγούρες των Beatles να μοιάζουν σαν να έχουν αναδυθεί από τις φυλλωσιές που βρίσκονταν πίσω τους. Η στρεβλωμένη εικόνα τους προέκυψε δε κατά τύχη, διότι ο Φρίμαν συνήθιζε να προβάλλει τις φωτογραφίες που πρότεινε για τα εξώφυλλα πάνω σε ένα χαρτόνι που είχε το μέγεθος ενός πραγματικού εξωφύλλου. Εκείνη την ημέρα το χαρτόνι που ήταν στηριγμένο σε ένα τραπεζάκι έγειρε προς τα πίσω, δίνοντας το γνωστό πλέον στρεβλωμένο αποτέλεσμα στην εικόνα. Δεδομένου ωστόσο ότι ο τίτλος του άλμπουμ ήταν «Rubber Soul», τα μέλη του συγκροτήματος βρήκαν το αποτέλεσμα εντελώς ταιριαστό με το περιεχόμενο και έτσι επέλεξαν αυτή ως τελική εικόνα, σύμφωνα με μεταγενέστερη μαρτυρία του Πολ ΜακΚάρτνι.

Αργότερα μάλιστα ο Φρίμαν αισθανόταν ότι η εμπλοκή του με τους Beatles αποτέλεσε τη βασική αιτία ώστε να επισκιαστεί το υπόλοιπο έργο του, στο οποίο συμπεριλαμβάνεται η φωτογράφιση για το πρώτο ημερολόγιο της Πιρέλι το 1964, όπως και μια απόπειρα σκηνοθεσίας στον κινηματογράφο. «Ηθελε να γνωρίζει ο κόσμος και τα υπόλοιπα έργα του», λέει η Γκόντγουιν.

Κατά τα τελευταία χρόνια της ζωής του ο Φρίμαν, αποδυναμωμένος εξαιτίας ενός εγκεφαλικού επεισοδίου, μεταφέρθηκε σε κέντρο φροντίδας παίρνοντας μαζί του το αρχείο του. Παρά τη δύσκολη κατάσταση της υγείας του, ήταν αποφασισμένος να εκθέσει τα έργα του, πιστεύοντας ότι μια αναδρομική παρουσίασή τους θα του προσέφερε την αναγνώριση που του άξιζε. Στα σχέδιά του, που βρίσκονταν ήδη εν εξελίξει, ήταν να δωρίσει μέρος του αρχείου του στο Μουσείο Βικτωρίας και Αλβέρτου, ενώ την εβδομάδα του θανάτου του ήταν προγραμματισμένη συνάντηση με επιμελητές από την Ελβετία, με τους οποίους συζητούσε το ενδεχόμενο μιας έκθεσης.

Η διάρρηξη. Η ιδέα μιας τέτοιας αναδρομικής παρουσίασης ωστόσο τώρα τίθεται σε αναμονή, καθώς κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου 14-15 Δεκεμβρίου 2019, λίγο περισσότερο από έναν μήνα μετά τον θάνατο του Φρίμαν, έγινε διάρρηξη στο κέντρο φροντίδας όπου διέμενε. Ολόκληρο το αρχείο του με πορτρέτα του Μοχάμεντ Αλι, του Αντι Γουόρχολ και του Τζίμι Κλιφ αλλά και τα ημερολόγια που ο Φρίμαν διατηρούσε κατά τη διάρκεια της περιοδείας του με τους Beatles εξαφανίστηκαν. Οι αστυνομικές έρευνες βρίσκονται σε εξέλιξη, αλλά διατυπώνονται φόβοι ότι η συλλογή ενδέχεται να έχει διασπαρεί και τμήματά της να εμφανιστούν ξανά υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες στην αγορά έργων τέχνης. Οι διαχειριστές της κληρονομιάς απευθύνουν έκκληση σε οποιονδήποτε γνωρίζει οποιαδήποτε πληροφορία σχετικά με την κλοπή ή σε όποιον μπορεί να έχει προσεγγιστεί από επίδοξους διακινητές του αρχείου να ενημερώσει την αστυνομία. «Το αρχείο», λέει η Γκόντγουιν, «είναι ουσιαστικά ανεκτίμητο. Πόσο πολύτιμη είναι η ιστορία;».