Το ιταλικό λάθος

Oλο το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, η Ιταλία είχε ένα ισχυρό Κομμουνιστικό Κόμμα. Το διάστημα 1963-1990 μάλιστα οι εκλογικές επιδόσεις του κινήθηκαν μεταξύ 25,3% (1963) και 34,4% (1979).

Δεν συμμετείχε ποτέ σε κυβέρνηση, διότι παρά την απλή αναλογική οι συνασπισμοί Χριστιανοδημοκρατών, Σοσιαλιστών, Φιλελευθέρων, Σοσιαλδημοκρατών κ.λπ. κατόρθωναν με κάποιους συνδυασμούς κι αρκετά παζάρια να βρίσκουν την πλειοψηφία που χρειάζονταν.

Αλλά ακόμη κι εκτός κεντρικής εξουσίας, το ΙΚΚ ήταν ένα κόμμα πανίσχυρο με επιρροή στους σημαντικότερους τομείς της ιταλικής ζωής. Συνδικάτα, περιφέρειες, αυτοδιοίκηση, Τύπος, τέχνες, διανόηση, παντού.

Το 1991, μετά την κατάρρευση του ανατολικού μπλοκ και τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου, το ΙΚΚ θεώρησε ότι έφτασε η στιγμή να μετασχηματιστεί και να διευρυνθεί προς το Κέντρο ώστε να μπει πλέον στο παιχνίδι της διακυβέρνησης.

Ακολούθησαν συνέδρια, διασπάσεις και πάλι διασπάσεις, συγχωνεύσεις, μετονομασίες, συνασπισμοί…

Εγινε Δημοκρατικό Κόμμα της Αριστεράς, μετά Δημοκράτες της Αριστεράς, ύστερα Δημοκρατικό Κόμμα. Αλλους μάζευε, άλλους έδιωχνε. Αλλοτε δήλωναν αριστεροί, συχνά σοσιαλδημοκράτες, συνηθέστερα «κεντροαριστεροί».

Εκτοτε οι εκλογικές επιδόσεις των επιγόνων του ιταλικού κομμουνισμού κυμαίνονται γύρω στο 20% με εξαίρεση ένα 33,1% το 2008. Στην πορεία αυτή πήραν μέρος σε κάποιες κυβερνήσεις – όπως τώρα… Αλλά ποτέ δεν ξαναβρήκαν την ισχύ, το μέγεθος και κυρίως την κοινωνική επίδραση του ιστορικού ΚΚ.

Η διδακτική αυτή ιστορία έχει δύο ενδιαφέροντα συμπεράσματα.

– Πρώτον, ότι δεν αρκεί να μεταβάλει ή να διευρύνει κανείς την πολιτική φυσιογνωμία του για να διευρυνθεί και η πολιτική απήχησή του. Το ένα δεν οδηγεί απαραιτήτως στο άλλο.

– Δεύτερον, ότι τη μετακίνηση προς το Κέντρο δεν αρκεί να την αποφασίσεις ή να την εξαγγείλεις. Πρέπει να μπορείς και να την υλοποιήσεις – δεν είναι όλοι ικανοί για όλα.

Θα ήταν ιεροσυλία φυσικά να συγκρίνει κανείς τον ΣΥΡΙΖΑ με το Ιταλικό ΚΚ. Ολο και περισσότερο όμως αρχίζει να μοιάζει με τους διαδόχους του.

Με ανασούμπαλους σχηματισμούς δηλαδή που αναζητούν την ευρύτερη δυνατή εκλογική απήχηση ξηλώνοντας ή αναδιατάσσοντας την πολιτική φυσιογνωμία τους.

Τα αποτελέσματα αυτής της προσπάθειας δεν είναι έως τώρα προφανή. Η δημοσκοπική εικόνα και του Τσίπρα και του ΣΥΡΙΖΑ παραμένει συνολικά προβληματική. Ούτως ή άλλως, η ήττα είναι βαριά και πρόσφατη.

Δεκατέσσερις μήνες διαδικασιών, συγκρούσεων, αναζητήσεων, διευρύνσεων, διαφωνιών και συμφωνιών κατέληξαν να σκαντζάρει ο Τζανακόπουλος τον Σκουρλέτη και ο Σκουρλέτης τον Τζανακόπουλο. Δεν το λες και ανατροπή.

Το πολυτραγουδισμένο Συνέδριο που θα άνοιγε τον δρόμο σε νέα εποχή για το κόμμα αναβάλλεται ξανά και ξανά, ασφαλώς και λόγω κορωνοϊού. Για την ακρίβεια έχει αναβληθεί περισσότερες φορές κι από τον τελικό του Κυπέλλου στο ποδόσφαιρο.

Ενώ στα περισσότερα ζητήματα της τρέχουσας πολιτικής οι αντιδράσεις της αξιωματικής αντιπολίτευσης δεν είναι τόσο απογοητευτικές όσο ακατανόητες. Τι νόημα είχε άραγε το «παρών» στην ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία; Ή μια συνεχής συνδικαλιστική κινδυνολογία για τα σχολεία;

«Πολύ κακό για το τίποτα» ίσως σχολίαζε ο Σαίξπηρ.

Πιο ταπεινά θα παρατηρούσα απλώς ότι ο Τσίπρας δυσκολεύεται να κάνει εκείνο που πέτυχε ο Μητσοτάκης. Δηλαδή να αναδιατάξει και να ανασχηματίσει την παράταξή του, χωρίς να αλλοιώσει τα δομικά πολιτικά χαρακτηριστικά της, και διατηρώντας την ταυτοχρόνως σε τροχιά εξουσίας.

Οι πολιτισμικές διαφορές των δύο αρχηγών δεν είναι αμελητέες.

Ο Μητσοτάκης έχει σχεδόν εκ φύσεως μια κουλτούρα και μια συγκρότηση κεντρώου πολιτικού, την οποία ούτε ο ίδιος ο Τσίπρας ούτε ο πολιτικός χώρος του διαθέτει. Οι άνθρωποι κουβαλάνε άλλο DNA.

Οι εμφυλιοπολεμικές υστερίες κι οι αντιπολιτευτικές υπερβολές αντιφάσκουν άλλωστε με τη μετριοπαθέστερη και ηπιότερη φυσιογνωμία που (υποτίθεται) ο Τσίπρας αναζητεί.

Μοιάζει σαν να έχει εγκλωβιστεί στην παγίδα του 31,5%.

Σε ένα εκλογικό ποσοστό δηλαδή που χαρακτηρίστηκε από τους ίδιους «απρόσμενο», αλλά την ίδια στιγμή τούς καλλιέργησε την ψευδαίσθηση ότι η επιστροφή στην εξουσία είναι θέμα χρόνου και αναμονής.

Εως τώρα πάντως κι αν δεν προκύψουν κοσμογονικές μεταβολές δεν φαίνεται να προκύπτει κάτι τέτοιο.

Αντιθέτως. Αυτός ο ιδεατός ή απατηλός ορίζοντας εξουσίας λειτουργεί περίπου ως τροχοπέδη στην προσπάθεια να δημιουργήσουν τους όρους και τις προϋποθέσεις που θα τους έφερναν στην εξουσία.

Να επιστρέψουμε λίγο στο 31,5%. Με τη σοφία των μηνών που πέρασαν και τη βοήθεια των ερευνών, ξέρουμε ότι δημιουργήθηκε φυσικά χάρη σε παλαιούς ψηφοφόρους του ΠΑΣΟΚ (οι οποίοι πάντως ψηφίζουν ΣΥΡΙΖΑ από το 2012), αλλά και με την προσθήκη 4-5 ποσοστιαίων μονάδων «δεξιάς προέλευσης».

Είτε πρώην ψηφοφόροι των ΑΝΕΛ, είτε «αντιμητσοτακικοί» δεξιοί, είτε διάσπαρτοι καραμανλικοί χωρίς Καραμανλή, είτε προϊόντα πελατειακών μηχανισμών και σχέσεων, δημιούργησαν μαζί με ριζοσπάστες αριστερούς και παλαιοπασόκους ένα εκλογικό μέγεθος που δεν δείχνει να παγιώνεται μετά τις εκλογές της 7ης Ιουλίου.

Η προφανής εξήγηση είναι ότι ο ΣΥΡΙΖΑ συγκρότησε σχεδόν άθελά του ένα «εκλογικό καρτέλ» τόσο ανομοιογενές και ετερόκλητο που δυσκολεύεται να το διαχειριστεί.

Ακόμη περισσότερο που ο ίδιος ο Τσίπρας και παρά τα αναμφισβήτητα ταλέντα του δεν φαίνεται (ούτε φάνηκε ποτέ…) να διαθέτει τις συνθετικές ικανότητες, την πολιτική συγκρότηση και την αποφασιστικότητα που απαιτεί μια προσπάθεια ομογενοποίησης.

Σε τέτοιες συνθήκες μόνο μια σαφής φυσιογνωμία κι ένας ξεκάθαρος πολιτικός χαρακτήρας θα προσέφεραν στέρεη ενοποιητική βάση.

Μια φυσιογνωμία, την οποία (είτε άρεσε είτε δεν άρεσε) ο ΣΥΡΙΖΑ διέθετε πλούσια το 2014-2015. Και απεμπόλησε σχεδόν για ακατανόητους λόγους.

Τηρουμένων των αναλογιών είναι ακριβώς ο δρόμος (ενδεχομένως και το λάθος) του Ιταλικού ΚΚ.