Γαλλικά σχολεία και ισλάμ

Επανέρχομαι, εγώ η ενοχλητική, με την ευκαιρία της κυκλοφορίας ενός βιβλίου με τίτλο «Πώς επιτρέψαμε στο ισλάμ να εισδύσει στο σχολείο» που έγραψε μετά από είκοσι χρόνια ερευνών ο επιθεωρητής της γαλλικής δημόσιας εκπαίδευσης Ζαν-Πιερ Ομπάν. Ένας παλαιότερος Γάλλος πολιτικός, ο Ανρί Κέιγ, έλεγε ότι «δεν υπάρχει πρόβλημα τού οποίου η απουσία λύσης να μην επιτυγχάνεται στο τέλος», τουτέστιν που να μην καταλήγει στο νεκροταφείο των ξεχασμένων αναφορών της διοίκησης. Μέσα σε αυτό το κατεστημένο, ο Ομπάν, προσπαθεί να διαρρήξει τη σιωπή περιγράφοντας την de facto κατάργηση της κοσμικότητας στο σχολείο, την αποτυχία της απαγόρευσης των θρησκευτικών συμβόλων (μια απόφαση που προκάλεσε βίαιες αντιδράσεις των θρησκευομένων, πρωτίστως των μουσουλμάνων) και το πώς το λαϊκό σχολείο έχασε το περιεχόμενο και την ταυτότητά του: τη laïcité· μιαν αξία και έναν τρόπο ζωής που διαχωρίζει τα πράγματα της πολιτικής και ατομικής ζωής από την εκκλησία και τις θρησκείες.

Όσα γράφει ο Ζαν-Πιερ Ομπάν έχουν ξαναειπωθεί· ήδη από το 1989, όταν άρχισε η διαμάχη για τη μουσουλμανική μαντίλα στο σχολείο, και πιο συστηματικά από το 2003-2004, όταν μια ομάδα αριστερών κρατικών λειτουργών δημοσίευσε έκθεση τριάντα σελίδων περιγράφοντας τη διαδικασία του ισλαμικού προσηλυτισμού και τη στάση των διδασκόντων που τον ευνοούν -είτε διότι είναι μουσουλμάνοι οι ίδιοι, είτε διότι πρόσκεινται στην ισλαμοαριστερά. Η αναφορά εκείνη κατέληξε στο νεκροταφείο των σκονισμένων φακέλων. Έκτοτε, έχουν πραγματοποιηθεί πολλές μελέτες για τα όσα εκτυλίσσονται στα σχολεία και στην ευρύτερη κοινωνία, στα «χαμένα εδάφη της δημοκρατίας» όπως ονομάζουν τις εξισλαμισμένες κοινότητες ο Ζορζ Μπενσουσάν και ο Ζιλ Κεπέλ. Κανείς δεν τολμά να χαρακτηρίσει ρατσιστές τον Μπενσουσάν και τον Κεπέλ όπως χαρακτηρίζει εμάς τους υπολοίπους: όσο για τον Ομπάν, τεκμηριώνει το πώς, πέραν της επέκτασης της θρησκομανίας per se, στη σχολική τάξη αμφισβητούνται μεταξύ άλλων, όπως θα περίμενε κανείς, τα μαθήματα της βιολογίας και της ιστορίας. Πλην όμως, από φόβο μήπως «στιγματιστούν» οι μουσουλμάνοι, η σιωπή συνεχίζεται· οι ίδιοι οι Γάλλοι απορρίπτουν τον σεβασμό έναντι του γαλλικού πολιτισμού ως «εθνικισμό». Πώς να απαιτήσει κανείς σεβασμό από τους μουσουλμάνους; Με αυτά και μ’ εκείνα, διαμορφώθηκε το μουσουλμανικό έθνος στο εσωτερικό του γαλλικού -και σε σύγκρουση με το γαλλικό. Οι ήρωες των μαθητών σήμερα είναι Παλαιστίνιοι κομάντος και τζιχαντιστές, ενώ το διδακτικό προσωπικό συμφωνεί, ή δεν διαφωνεί για να μην εξάψει τα πνεύματα και για να μη κατηγορηθεί για μισαλλοδοξία. Επί δεκαετίες, κανείς δεν αντιλαμβανόταν ότι οι μουσουλμανικές κοινότητες στην Ευρώπη, που υπονόμευαν την κοσμικότητα του κράτους, διεκδικούσαν όχι μόνο ένα δικό τους οιονεί κράτος αλλά την εν γένει ισλαμοποίηση της νομοθεσίας και της πολιτικής ζωής.

Ο Ομπάν είναι άνθρωπος της αριστεράς. Στο βιβλίο του περιγράφει την υποβάθμιση του λαϊκού σχολείου, άρα του γενικού επιπέδου παιδείας στη Γαλλία· μια υποβάθμιση που γίνεται φανερή στην τοξική ατμόσφαιρα του δημόσιου διαλόγου, στη μεγέθυνση των εκπαιδευτικών ανισοτήτων και στην επιδείνωση της βίας, πολιτικής και μη. Ο Ομπάν επικρίνει τους υπουργούς παιδείας της δεξιάς που αγνόησαν τις προειδοποιήσεις για τον κοινωνικό διχασμό και την οπισθοδρόμηση φρονώντας ότι η απαγόρευση των θρησκευτικών συμβόλων στο σχολείο θα διέδιδε το μήνυμα και θα έλυνε το πρόβλημα του εξισλαμισμού. Εξυπακούεται ότι συνέβη το αντίθετο: εκτός του ότι η Γαλλία έβγαλε το κακό όνομα ότι δήθεν καταδυναστεύει τους μουσουλμάνους, το μεγαλύτερο μέρος της αριστεράς συγχωνεύτηκε μαζί τους και η ισλαμοαριστερά βάλθηκε να διαδηλώνει υπέρ του Μωάμεθ και κατά του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Η θεμελιώδης αρχή του ρεπουμπλικανισμού παραμερίστηκε και οι μουσουλμανικές κοινότητες όχι μόνο βρήκαν την ευκαιρία να ξεσηκωθούν για τη «θρησκευτική καταπίεση», αλλά να απεργαστούν ένα ψευδές ιστορικό αφήγημα περί «κακόβουλης και παρακμάζουσας Δύσης εναντίον αθώου ισλάμ». Αυτό είναι το αφήγημα που διδάσκεται σήμερα στο σχολείο: το μάθημα της ιστορίας έχει συμμορφωθεί με τις ισλαμικές απαιτήσεις, ενώ το μάθημα της βιολογίας τίθεται υπό «αμφισβήτηση» προς χάριν του δημιουργισμού στην κορανική του εκδοχή. Η γνωσιμαχία είναι θεμελιώδες χαρακτηριστικό των θρησκειών.

Και παρ’ όλ’ αυτά, ενθυμούμαι από τα βάθη του χρόνου τον Ζαν-Πολ Νταλαάιγ, μέλος της επιτροπής Laïcité République, που έλεγε ότι η laïcité δεν είναι γνώμη· είναι η ελευθερία να έχεις γνώμη· κι ο οποίος καταφερόταν εναντίον του προσηλυτισμού στο σχολείο χωρίς να τον ακούει κανείς. Πέρασε ο καιρός: σήμερα πολλοί μουσουλμάνοι μαθητές, είτε κάτω από την επιρροή της οικογένειας και των ιμάμηδων, είτε λόγω peer pressure, δηλώνουν ότι ο Ρουσσώ είναι ασύμβατος με τη θρησκεία τους, ότι ο Ταρτούφος του Μολιέρου είναι βλάσφημος (έχουν σταματήσει οι σχολικές παραστάσεις του έργου) κι ότι μια σειρά λογοτεχνικών κειμένων που διδάσκονταν στο σχολείο, όπως ο Συρανό ντε Μπερζεράκ και η Μαντάμ Μποβαρύ, προωθούν τον χριστιανισμό και ενθαρρύνουν τη γυναικεία σεξουαλικότητα. Σε πολλές γαλλικές συνοικίες, οι μουσουλμάνοι μαθητές αρνούνται τα μαθήματα με την ίδια καχυποψία που αρνούνται τα φαγητά στη σχολική καντίνα – μήπως δεν είναι αρκούντως χαλάλ.

Η κατάργηση της laïcité είναι ιστορική οπισθοδρόμηση για τη Γαλλία. Κι όμως, από το 1881 το κοσμικό σχολείο έγινε δωρεάν και υποχρεωτικό για όλα τα παιδιά από έξι έως δεκατριών ετών, ενώ, ογδόντα χρόνια αργότερα, το επιχείρημα του κινήματος εναντίον της ιδιωτικής εκπαίδευσης ήταν το ότι διατηρούσε το δικαίωμα της θρησκευτικότητας. Τότε, δεν ετίθετο ζήτημα μουσουλμανικών σχολείων· η αριστερά ήθελε απλούστατα να καταργήσει τα χριστιανικά σχολεία. Η δεξιά, που προωθούσε τη συνύπαρξη Καθολικών ιδιωτικών σχολείων με τα δημόσια «κοσμικά», αναγκάστηκε να επιτρέψει τη δημιουργία μουσουλμανικών. Η εθνική παράδοση και οι πολιτικές προεκτάσεις της κάθε θρησκείας δεν λαμβάνονταν υπόψη: το Σύνταγμα και οι νόμοι αντιμετωπίζουν τις θρησκείες ως ίσες. Αλλά, όπως καταδεικνύει το βιβλίο του Ζαν-Πιερ Ομπάν, ο μωαμεθανισμός αντιμετωπίζεται σήμερα ως ανώτερος και ως ανέγγιχτος.