Το μηδέν του νοομέτρου

Ο εξαίσιος Γρηγόριος Ξενόπουλος είχε γράψει ένα διήγημα που το διάβασα, βρίσκοντάς το στη βιβλιοθήκη του πατέρα μου στα 10 μου χρόνια, και με άφησε άλαλο. Γιατί ο σπουδαίος εκείνος και συγγραφέας και παιδαγωγός είχε ηθικό σκοπό στα έργα του. Δεν ήταν μόνο η εξασφάλιση ως επαγγελματίας του επιούσιου, αλλά και η προσπάθεια να βοηθήσει τους συμπατριώτες του, και κυρίως τα παιδιά, μέσω της στήλης του στη «Διάπλαση των Παίδων», να χτίσουν μια πνευματική και, βασικά, μια ηθική προσωπικότητα. Στο διήγημα που ανέφερα, με τίτλο «Το μηδέν του νοομέτρου», αφηγείται πώς μια παρέα συνομηλίκων του παιδιών, φανατικά για γράμματα, είχαν την έμπνευση να δημιουργήσουν μια σειρά ερωτημάτων με κλιμακωτή, ως εύρος, την κατανόηση και ανάπτυξη, την οποία αυτή κλίμακα βαθμολόγησαν από το μηδέν, όπως γίνεται με το θερμόμετρο, έως το εκατό. Καλοί και επιμελείς μαθητές γνώριζαν πώς γίνεται η κλιμάκωση των βαθμών ενός θερμομέτρου, ώστε να βρεθεί ο βαθμός μηδέν και κλιμακωτά να προχωρήσει η θερμική κλίμακα. Είπαν, λοιπόν, ότι, για να δημιουργήσουν ένα νοόμετρο, έπρεπε να βρουν στο φιλικό του περιβάλλον ή στο ευρύτερο κάποιο παιδί με τόσο τέλεια ανικανότητα να αντιληφθεί κοινές έννοιες της καθημερινότητας και της βασικής παιδείας, ώστε να αποτελέσει στο νοόμετρο το μηδέν.

Πέρασαν 100 και πάνω χρόνια από το ευφυές πεζό του Ξενόπουλου και χρειάστηκε να φτάσουμε στο σωτήριον έτος 2020 για να έχουμε ένα ζωντανό και μετρήσιμο μηδέν του νοομέτρου. Σκεφτείτε, ω συνέλληνες, πως υπάρχουν έλληνες έφηβοι που έχουν υποστεί υποχρεωτική παιδεία, αλλά και πρόσθετη λυκειακή, με σύνολο ετών εκπαίδευσης τα 15 χρόνια, με μέσο όρο καθημερινές εμβαπτίσεις σε έννοιες, πράξεις, ιστορικά ντοκουμέντα και βασικές αρχές και εφαρμογές όλων των επιστημονικών κλάδων. Διότι ήδη ο 19ος αιώνας που μας προίκισε με τελείως νέες επιστήμες, από τη Βιολογία έως τη Γεωγραφία, την Εγκληματολογία, την Κοινωνιολογία και την Πολιτική Οικονομία, διεύρυνε τα γνωστικά μας σύνορα και έκτοτε συνεχώς, με νέες ομοείδειες, συγκροτεί νέες επιστήμες.

Παλιότερα είχε ασκηθεί κριτική στην παιδαγωγική του 19ου αιώνα, διότι είχε επικεντρώσει την εκπαιδευτική ύλη στην πραγματολογική εννοιολογία και είχε παραμερίσει ή υποβαθμίσει την ηθική διαπαιδαγώγηση των νέων ανθρώπων. Εως πριν 50 χρόνια στο απολυτήριο κάθε μαθητή από το δημοτικό έως την αποφοίτηση από το Λύκειο υπήρχε, πέρα από τον βαθμό στη γνωστική επίδοση, και κλίμακα διαγωγής. Καταργήθηκε, ίσως δικαίως, αλλά σήμερα όντως η περιουσία που διαθέτει ένας απόφοιτος της εγκύκλιας παιδείας είναι οι γνώσεις του, βασικές βέβαια, πάνω σε ένα ευρύ φάσμα κατακτήσεων του πολιτισμού από την Αστρονομία στην Τέχνη και από τα Μαθηματικά στη Φιλοσοφία του Ηράκλειτου. Αρα τώρα ένας νέος 18 ετών συστήνεται μέσω του γνωσιολογικού του περιουσιολογίου.

Ενας, λοιπόν, έφηβος διεκδικεί μια θέση στο κοινωνικό γίγνεσθαι μόνο με την πληθώρα και την ποιότητα των γνώσεών του. Παρένθεση: θυμάμαι πως το 1975, μετά τη Μεταπολίτευση, μετείχα στην Επιτροπή του υπουργείου Πολιτισμού για τη χρηματοδότηση από το Κράτος εφαρμοσμένων (παραστάσεις) εκδηλώσεων θεατρικών, μέσω επιχορηγήσεων. Το μέλος της Επιτροπής, ο αξέχαστος Πέλος Κατσέλης, πριν ανοίξει ο φάκελος ενός θιάσου με το προτεινόμενο προς επιχορήγηση δραματολόγιο και τους συντελεστές του, ρωτούσε και ήθελε να πληροφορηθεί απαιτητικά και το ήθος του υποψηφίου. Είναι κάτι που έχει λείψει διά παντός εδώ και χρόνια γενικότερα στην οικονομική, κοινωνική και ηθική μας και, βέβαια, στην επιστημονική μας αγορά Αξιών και Ιδεών.

Αρα τώρα, χωρίς καμιά ένδειξη ή εκτίμηση για το ήθος ενός εφήβου, μένει μόνο το γνωσιολογικό του περιουσιολόγιο. Και πώς αυτό γίνεται συστατικό στοιχείο της ικανότητάς του να εισέλθει στον επαγγελματικό, και πρώτα στον εκπαιδευτικό, ειδικευμένο κύκλο γνώσεων; Με το απολυτήριο και τις εξετάσεις στην επαγγελματική και την πανεπιστημιακή κοινότητα, όπου αξιολογούνται οι γνώσεις του, το μόνο, όπως τόνισα, πια εισιτήριο για τα προσόντα του στην Αγορά.

Και, ω Θεέ μου, τα αποτελέσματα ενός τέτοιου ελέγχου, των γνώσεων μόνο, που γίνονται με τη δημοσιοποίηση της βαθμολογίας των εισαγωγικών εξετάσεων στην Ανωτάτη Εκπαίδευση, είναι τραγικά, αφού περίπου οι μισοί απόφοιτοι της Μέσης Εκπαίδευσης, και μάλιστα αυτοί που νομίζουν ότι είναι ικανοί να σπουδάσουν μια επιστήμη και να ζήσουν από αυτήν, βαθμολογούνται με βαθμούς, με άριστα το 20, 2, 1, 0, με μεγάλο ποσοστό υποψηφίων με απόδοση ΜΗΔΕΝ!! Αυτοί όλοι έχουν φοιτήσει επί 14 χρόνια στη δημόσια και την ιδιωτική εκπαίδευση και εξετάζονται σε γνώσεις που έχουν, υποτίθεται, διδαχθεί και αξιολογηθεί στη σχολική τους πορεία!!

Και αφήνω, αγαπητοί αναγνώστες, τις ασκήσεις στα πρακτικά μαθήματα που αντιλαμβάνομαι πως πρέπει ο υποψήφιος να έχει ασκηθεί στα τεχνάσματα επιλύσεών τους. Αλλά στις ερωτήσεις θεωρίας που οφείλει απλώς να γράψει ό,τι έχει διδαχθεί (και έχει βαθμολογηθεί θετικά!!) στο σχολείο. Αλλά προχωρώ. Ας αφήσουμε τα θετικά μαθήματα, ας αφήσουμε και τα Αρχαία Ελληνικά και την Ιστορία. Μένω στην Εκθεση, δηλαδή στη χρήση της μητρικής γλώσσας. Και αφήνω τη φτώχεια του περιεχομένου. Υστερα από 14 χρόνια τριβής με τη γλώσσα της μάνας του, της γειτονιάς και των μέσων πληροφόρησης, πώς είναι δυνατόν ένας έφηβος που επιθυμεί να γίνει επιστήμονας, άρα να διαχειριστεί ειδικές, και συχνά, περίπλοκες γνώσεις, να μην μπορεί να εκφράσει με απλά λόγια τις ιδέες του και να ταλαιπωρεί τη γραμματική και το συντακτικό, δηλαδή το μόνο εργαλείο επικοινωνίας που διαθέτει; Και να ήταν μόνον αυτό. Εγραφα πρόσφατα πως Καθηγήτρια Ελληνικού Πανεπιστημίου μού ενεχείρισε ανωνύμως γραπτό επί πτυχίω φοιτητή Φιλοσοφικής Σχολής που είχε πάνω από πενήντα ορθογραφικά και συντακτικά λάθη. Αυτός ο νέος φιλοδοξεί να γίνει δάσκαλος και να μορφώσει τα παιδιά σας. Αγνοια της μητρικής γλώσσας είναι, πράγματι, το μηδέν του νοομέτρου.

Είναι τυχαίο, αφού επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο, που οι έλληνες μαθητές και υποψήφιοι, που μετέχουν στη γλωσσική αξιολόγηση που γίνεται (με συμμετέχοντες από όλο τον κόσμο), συνεχώς κατρακυλούν σε θέσεις κάτω από συνυποψηφίους τους από την υποσαχάρια Αφρική;

Ετσι, αγαπητοί φορολογούμενοι συνέλληνες, καλείστε να φορολογηθείτε για τη δωρεάν σπουδή μαθητών που είναι κυριολεκτικά αγράμματοι, αλλά, κι εδώ είναι το σκάνδαλο, έχουν προσέλθει στις Πανελλήνιες Εξετάσεις με προβιβάσιμους και, συχνά, «καλούς» βαθμούς. Σκεφτείτε τι έχει συμβεί και ένας απόφοιτος Λυκείου έχει βαθμολογηθεί στη διατύπωση ιδεών στη μητρική γλώσσα του με βαθμό 14, 15, 16 και, προσερχόμενος στις Πανελλήνιες, με τα ίδια ή παραπλήσια θέματα, οι απαντήσεις του βαθμολογούνται με μηδέν. Τι συμβαίνει στον δρόμο από το Λύκειο στις Πανελλήνιες και έχουμε τόση βαθμολογική φύρα; Παλιότερα ένας ανάξιος εκπαιδευτικός σύμβουλος είχε διακηρύξει, γύρω στο 1985, πως σκοπός της εκπαίδευσής μας είναι να εκπαιδεύσει νέους αντάξιους του αγράμματου Μακρυγιάννη!! Λες και ο σπουδαίος στρατηγός καυχιόταν για την αγραμματοσύνη του, ενώ εκείνο που τον κάνει πρότυπο βίου είναι το ήθος του και η τίμια, αγωνιστική προσφορά του.

Εχω κι άλλες φορές εκλιπαρήσει τον/την υπουργό Παιδείας, μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων για την Ανώτατη Εκπαίδευση, να δώσει στη δημοσιότητα σε όλες τις επετηρίδες επί πληρωμή της χώρας τα δέκα καλύτερα και τα δέκα χειρότερα γραπτά σε κάθε μάθημα. Για να δούμε, επιτέλους, το πρόσωπό μας στον καθρέφτη.

Πρώτη, αυριανή κιόλας απόφαση, του υπουργείου Παιδείας: ουδείς υποψήφιος εισάγεται σε Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ιδρυμα, αν δεν έχει μέσο όρο απόδοσης στις εισαγωγικές εξετάσεις τη βάση του 10! Και μια άλλη τολμηρή απόφαση: να επιτρέψει, όπως στη δική μου εποχή, η βαθμολόγηση των γραπτών να γίνεται από Καθηγητές Πανεπιστημίου, αυτοί θα πρέπει να επιλέγουν αυτούς που θα παρακολουθήσουν μαθήματα επιστημών, άρα θα έχουν τα προσόντα κατανόησης της ύλης. Δυστυχώς, υπάρχουν κι άλλου είδους πανδημίες.