Ο γύρος του κόσμου με 9 συγγραφείς

Του Ιάκωβου Ανυφαντάκη

Ταξίδι στην Αθήνα

Οταν ήσασταν παιδιά, καθένας στη δική του άκρη της Ευρώπης, δεν ξέρατε κανέναν που να μπορούσε έτσι απλά, σε μια στιγμή, να αποφασίσει, να σηκωθεί, να φύγει και να

πάει στην Αθήνα. Αν πήγαιναν, όσοι πήγαιναν, και ήταν σίγουρα πολύ λίγοι όσοι κατάφερναν να πάνε, θα ήταν αυτοί που «είχαν τον τρόπο τους» και «πέρυσι το καλοκαίρι-δεν το ξέρεις;-πήγαν στην Αθήνα!» αλλά αυτό δεν θα το έκαναν αυθόρμητα ή ξαφνικά, το ταξίδι στην Αθήνα ήταν στόχος ετών, όνειρο παιδικό, υπόσχεση για κάποια μεγάλη στιγμή της ζωής τους: την 25η επέτειο, τα εξηκοστά γενέθλια, έναν καρκίνο που ίσως ξεπέρασαν οριστικά. Αυτό ήταν ένα ταξίδι που σχεδίαζαν μεθοδικά, αποταμίευαν για αυτό, το συζητούσαν, ζητούσαν συμβουλές επίμονα και κουραστικά, κανόνιζαν ραντεβού με γνωστούς γνωστών που είχαν πάει και μπορούσαν να τους δώσουν πληροφορίες και να τους πουν μυστικά για την πόλη, γιατί είχαν μόνο μία ευκαιρία και δεν έπρεπε να πάει τίποτα λάθος.

Αλλά αυτοί ήταν η γενιά των γονιών σας – όχι βέβαια οι ίδιοι οι γονείς σας γιατί εκείνοι ούτε που θα μπορούσαν να ονειρευτούν να πάνε στην Αθήνα, ήταν οι φίλοι των γονιών σας, οι φίλοι στους οποίους θα τηλεφωνούσαν για βοήθεια όταν συνέβαινε κάτι σοβαρό, αυτοί που έπρεπε να καθαρίσετε κάθε γωνία του σπιτιού όταν τους καλούσατε την Κυριακή, αυτοί, ναι, ίσως, να σκεφτόντουσαν ότι κάποια στιγμή θα ταξιδέψουν στην Αθήνα. Οι γονείς σας, εξάλλου, δεν ταξίδευαν ποτέ και σίγουρα όχι κάπου τόσο μακριά και όμορφα, όταν καμιά φορά ταξίδευαν ήταν για υποχρεώσεις, έτσι το έλεγαν, γενικά, και εννοούσαν μια ασθένεια, έναν γάμο ή έναν θάνατο, το ταξίδι ήταν μπελάς και αναποδιά, ανέτρεπε τα οικονομικά πλάνα όλης της χρονιάς και έπρεπε να ζοριστούν, να κόψουν από αλλού μετά, το ταξίδι ήταν ταλαιπωρία, όλοι το ξέρανε ότι το καλύτερο μέρος για να μένει ένας άνθρωπος είναι το σπίτι του.

Η εποχή που το ταξίδι έγινε συνήθεια και απόλαυση ξεκίνησε περίπου το ίδιο διάστημα που γνωριστήκατε και εσείς. Εκείνη είχε ήδη κάνει ένα-δυο ταξίδια πριν από σένα, προκαλώντας την γκρίνια των γονιών της για τα πεταμένα λεφτά κι ας μην είχαν συμβάλει καθόλου στα έξοδα. Κι εσύ, είχες ταξιδέψει λίγο ως τότε, όχι όμως για αναψυχή, αλλά από ανάγκη και από τους μπελάδες τους δικούς σου. Η σκέψη ότι και άνθρωποι σαν κι εσάς μπορούσαν να πάνε διακοπές ήταν φρέσκια στο μυαλό σας. Δοκιμάσατε περίεργοι στην αρχή, μια φορά το χρόνο, για λίγες μέρες, με σακίδια στην πλάτη, σκηνές, χωρίς να ξέρετε τι ψάχνετε, θα μπορούσατε να είστε αλήτες, μάλλον ήσασταν λίγο. Μετά, αποκτήσατε αυτοκίνητο. Μετά κάνατε παιδιά και λίγο αργότερα καταλάβατε ότι και το αεροπλάνο δεν ήταν τόσο ακριβό για τους νέους σας μισθούς. Βρεθήκατε στη Μαύρη Θάλασσα, στη Βόρεια Αφρική, στη Μεσόγειο, απλώς όχι στην Ελλάδα. Είδατε ξένα μέρη, άλλους ανθρώπους, παράξενα φαγητά και ήλιο στη μέση του χειμώνα. Η ζωή σας ήταν απρόσμενα καλή. Και τώρα αυτή η ξαφνική απόφασή σου, ξαφνική για εκείνη, όχι για σένα, ήταν μια ακόμα απόδειξη πόσο καλά σας είχαν πάει τα πράγματα, όπως η δυνατότητα να αγοράζετε από το σούπερ μάρκετ σε μεγάλες ποσότητες φαγητό για να μην σας λείψει ποτέ και να μην στενοχωρηθείτε αν τελικά χαλούσε, ούτε για τα λεφτά ούτε για το φαγητό που θα πετούσατε, να κάνετε προληπτικές εξετάσεις χωρίς να μην περιμένετε μέχρι να πονέσει κάτι πολύ, να αγοράζετε δώρα ο ένας στον άλλον ακόμα και όταν δεν είχατε γενέθλια.

Σίγουρα θα είχες έναν καλό λόγο για να αποφασίσεις έτσι ξαφνικά να ταξιδέψεις στην Αθήνα, κάτι σχετικό με τη δουλειά, ή κάτι θα συνέβη σε κάποιον που ήξερες, θα σε εμπιστευόταν ό,τι και αν της έλεγες και εσύ είχες έτοιμη μια πολύ καλή δικαιολογία, γιατί δυστυχώς δεν μπορούσες να της πεις ότι έπρεπε να πας στην Αθήνα για να πεθάνεις.

Το μυθιστόρημα «Κάποιοι άλλοι» του Ιάκωβου Ανυφαντάκη κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη. Το παραπάνω είναι απόσπασμα – σε πρώτη μορφή – από το ταξιδιωτικό νουάρ που ετοιμάζει ο συγγραφέας.

g

Της Ευτυχίας Γιαννάκη

Πώς χάθηκα σε ένα μαύρο τετράγωνο

Είναι Αύγουστος, βρέχει από το πρωί και κυκλοφορώ φορώντας ένα χειμωνιάτικο μπουφάν που η κουκούλα του καλύπτει το μέτωπό μου μέχρι τα φρύδια. Ο Τάμεσης λίγο πιο πέρα φουσκώνει. Θυμάμαι μια φωτογραφία του Χίτσκοκ που ξαπλώνει ανάσκελα και επιπλέει κουστουμαρισμένος στο γκρίζο νερό, με τα χέρια σταυρωμένα στην κοιλιά του. Το σκηνικό έχει κάτι από θρίλερ σε αυτή την εξωφρενική λήψη. Γλιστράω στα πεζοδρόμια με την αίσθηση ότι κάποια στιγμή θα ξεβραστώ κι εγώ στην υδάτινη φλέβα της πόλης με τα χέρια σταυρωμένα στην κοιλιά μου. Ρυάκια τρέχουν πάνω μου καταλήγοντας όλα στις κάλτσες μου.

Μια ώρα νωρίτερα ξυπνάω στη Νότια Οχθη δίπλα στο παράθυρο του ξενοδοχείου μου που βλέπει στον ουρανοξύστη που τον αποκαλούν Το Θραύσμα. Πίνοντας καφέ προσέχω ότι λείπει το άνω τμήμα από Το Θραύσμα. Μαύρα σύννεφα το καταπίνουν μετατρέποντάς το σε μικρότερο θραύσμα από το αρχικό θραύσμα. Το θραύσμα του θραύσματος εξακολουθεί να είναι ένα γιγάντιο τραπέζιο σε αφηρημένο πίνακα που με προειδοποιεί για την μπόρα που θα ακολουθήσει. Παρ’ όλα αυτά βγαίνω με την ελπίδα να αγοράσω κάπου μια ομπρέλα. Η βροχή δυναμώνει πριν να καταφέρω να εντοπίσω το πολυπόθητο αξεσουάρ σε κάποιο κατάστημα.

Είναι Αύγουστος πρωί και βρέχει. Κανονικά θα έπρεπε να λιάζομαι στις Κυκλάδες. Για να σωθώ, τρυπώνω στην Tate Modern βγάζοντας εισιτήριο για μια προσωρινή έκθεση του Καζιμίρ Μάλεβιτς. Γνωρίζω ελάχιστα τον ζωγράφο. Πλατσουρίζοντας μέσα στα παπούτσια μου ανεβαίνω στον όροφο που με οδηγεί σε μια από τις μεγαλύτερες καλλιτεχνικές ουτοπίες που θα μπορούσα να επισκεφθώ. Περπατώ γρήγορα αφήνοντας πίσω μου υγρές στάμπες σαν να επιπλέω ανάσκελα σε ένα ποτάμι που φουσκώνει όσο περνάει η ώρα. Γλιστράω στα έργα του Ουκρανο-Πολωνού που είναι τοποθετημένα σε χρονολογική σειρά ακολουθώντας τη συναρπαστική διαδρομή της ζωής του, ένα ζωγραφικό ρυάκι που συνοψίζει την ιστορία της τέχνης του προηγούμενου αιώνα. Από την αναπαράσταση, στον κυβισμό και από εκεί στην αφαίρεση. Ο Μάλεβιτς φαίνεται ότι κατάφερε να εκτοξευθεί σαν φουτουριστικός πύραυλος, την ώρα που άλλοι χρειάζονταν τρεις ζωές για να διανύσουν την απόσταση που έκανε ο ίδιος πριν να οδηγηθεί στο τέλος της ζωγραφικής, το τέλος της τέχνης, όπως το όρισε.

Ο βρεγμένος Χίτσκοκ θα τον λάτρευε, θα μπορούσε να τον κάνει ήρωά του με τις έωλες ψευδοφιλοσοφικές θεωρίες του περί σουπρεματισμού, καθώς θα επιχειρούσε να εξηγήσει σε μονοπλάνο τη λογική των έργων του. Η λέξη σουπρεματισμός προέρχεται από τη λατινική ρίζα suprem που σημαίνει υπεροχή, κυριαρχία, και δηλώνει την υπεροχή του χρώματος πάνω σε όλα τα άλλα τεχνικά μέρη του πίνακα. Οπως κυλάω ανάμεσα στα έργα του, είναι σαν να κυλάω στη ζωή του. Ενα ολόκληρο σύμπαν από χρώματα και σχήματα, ο τροχιστής, ο θεριστής, η ανάπαυλα της υψηλής κοινωνίας, μια αυτοπροσωπογραφία, οι λουόμενοι, τα κορίτσια στο χωράφι, ο άνθρωπος που τρέχει, το κόκκινο ιππικό και μετά η αγελάδα στο λιβάδι, ο Αγγλος στη Μόσχα, η αποδομημένη Μόνα Λίζα, για να καταλήξει από τα γεωμετρικά σχήματα και τους σταυρούς στο Μαύρο τετράγωνο.

«Το τετράγωνο δεν είναι εικόνα, ακριβώς όπως ένας διακόπτης ή μια πρίζα δεν είναι το ηλεκτρικό ρεύμα», έλεγε. Οταν το 1913, στην πορεία των απεγνωσμένων προσπαθειών του να απελευθερώσει την τέχνη από την αντικειμενικότητα, εξέθεσε αυτόν τον ζωγραφικό πίνακα που δεν παρίστανε τίποτα άλλο από ένα μαύρο τετράγωνο σε λευκό φόντο, προκάλεσε σοκ στους κριτικούς και το κοινό. Ελεγαν: «Χάθηκε ό,τι αγαπήσαμε. Είμαστε σε μια έρημο. Εχουμε μπροστά μας μόνο ένα μαύρο τετράγωνο σε άσπρο φόντο». Το συγκεκριμένο έργο κρίθηκε ως ακατανόητο και επικίνδυνο. Οπως ακατανόητο είναι και το μαχαίρι που θα παρακολουθούσε πίσω από την κουρτίνα ο όρθιος Χίτσκοκ και το θραύσμα του θραύσματος. «Γυμνό εικόνισμα του καιρού του» και «σπόρος όλων των δυνατοτήτων», όπως το περιέγραψε ο ίδιος. Στέκομαι για ώρα μπροστά σε αυτό το ιδιότυπο εικόνισμα της ρωσικής πρωτοπορίας και χάνομαι για δέκα λεπτά, μπορεί και για μισή ώρα, για μια μέρα ή για έναν αιώνα. Φεύγοντας αφήνω πίσω μου μια μικρή λίμνη, μια τελευταία στάμπα στην οποία ξαπλώνει με τα χέρια σταυρωμένα ο επόμενος επισκέπτης και ο επόμενος και ο επόμενος, μέχρι που εξατμίζεται.

Βγαίνοντας έξω από το μουσείο όλα εξατμίζονται. Το Θραύσμα σαν γεωμετρικό σχήμα που ξεπήδησε από πίνακα του Μάλεβιτς επιβάλλεται ξανά ολόκληρο στην έρημο που απλώνεται μπροστά μου. Είναι Αύγουστος πρωί και σταματάει να βρέχει. Κανονικά θα έπρεπε να λιάζομαι στις Κυκλάδες, αλλά αντί γι’ αυτό χάνομαι σε ένα εικόνισμα, σε ένα μαύρο τετράγωνο σε λευκό φόντο, σε μια έρημο που καταπίνει ότι αγαπάμε σημαίνοντας το τέλος της τέχνης, ίσως και του καλοκαιριού.

Η Ευτυχία Γιαννάκη είναι η δημιουργός της αστυνομικής «Τριλογίας της Αθήνας» (εκδ. Ικαρος, 2016-2018). Πρόσφατα εξέδωσε το επίσης αστυνομικό μυθιστόρημα «Η νόσος του μικρού θεού» (εκδ. Ικαρος)

g

Της Μυρσίνης Γκανά

Χωρίς διαβατήριο

Ταξίδι: ουδέτερο, μετακίνηση σε έναν προορισμό και παραμονή σ’ αυτόν για ορισμένο χρονικό διάστημα. Μετακίνηση, παραμονή, άλλη μια μετακίνηση. Μόνο ουδέτερο δεν μπορεί να είναι. Ενα πρωί επιβιβάζεσαι σε ένα τρένο Βρυξέλλες – Αμστερνταμ. Εχεις ήδη περάσει μερικούς μήνες στην καρδιά της Ευρώπης, αλλά δεν έχεις καταλάβει τίποτα. Και ξαφνικά η Ευρώπη είναι εδώ. Μέσα σε ένα τρένο που διασχίζει ήρεμα το επίπεδο τοπίο των Κάτω Χωρών.

Το Αμστερνταμ, χωρίς να το έχω ονειρευτεί ποτέ, αποδείχθηκε προορισμός ζωής. Οχι μια πόλη στην οποία θα ήθελα να ζήσω, αλλά αυτή στην οποία πάντα θέλω να επιστρέφω. Θέλω να βλέπω μέσα από τα παράθυρα χωρίς κουρτίνες τη ζωή των άλλων, να τρώω ολλανδικά τυριά και να συναντάω το μεσημέρι στο μπαρ ενήλικες άντρες που τρώνε σάντουιτς και πίνουν γάλα. Να κάνει κρύο, ο ουρανός να είναι χαμηλός, η θάλασσα απειλητική, το νερό παντού, τα σπίτια πάνω στα κανάλια να γέρνουν και ο κήπος του Begijnhof να βρίσκεται πάντα στη θέση του για να με παρηγορεί.

Αλλά το πραγματικό ταξίδι δεν ήταν αυτό. Το πραγματικό ταξίδι ήταν εκείνο το τρένο που δεν σταματούσε σε σύνορα, κι όμως, όταν δύο ώρες αργότερα κατέβηκα από το βαγόνι, βρισκόμουν σε μια άλλη χώρα. Είναι μια άλλη αίσθηση της ενωμένης Ευρώπης η δυνατότητα αυτής της μετακίνησης. Μια αίσθηση και μια ιδέα μεγάλης ελευθερίας, που νομίζαμε ότι θα ήταν για πάντα εκεί, μπορούσαμε να πάμε όπου θέλουμε και να είμαστε όποιοι θέλουμε, όποτε θέλουμε. Τώρα που νιώθω στριμωγμένη σε όλο και μικρότερες επικράτειες δεν νοσταλγώ κανένα ταξίδι, μόνο τη δυνατότητά του.

H δεύτερη ποιητική συλλογή της Μυρσίνης Γκανά «Εγώ έχω κι άλλα πράγματα που αγαπώ» κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Μελάνι

g

Της Λένιας Ζαφειροπούλου

Στα τραπέζια των ΜακΛάουντ – η νήσος Σκάι και το εκατονταετές συμπόσιο

Στέκω στο κατάστρωμα του μικρού πορθμείου και κοιτάζω πίσω την ακτή που ξεμακραίνει. Ο διάπλους προς τη νήσο Σκάι, δυτικά των ακτών της Σκωτίας, δεν διαρκεί πάνω από τρία τέταρτα της ώρας. Ανηφορίζοντας τον λόφο προς το κάστρο Ντανβέγκαν, έδρα του κλαν των ΜακΛάουντ από τον 12ο αιώνα, ανακεφαλαιώνω στο μυαλό μου τον ιδρυτικό θρύλο του κλαν.

Ο αρχηγός των ΜακΛάουντ ερωτευμένος με την κόρη του βασιλιά των ξωτικών, ζητά το χέρι της απ’ τον πατέρα της. Ο πατέρας αρνείται. Πού ακούστηκε θνητός γαμπρός και νύφη αθάνατη; Οι δυο εραστές ικετεύουν. Ο πατέρας συγκατανεύει για ένα γάμο που θα διαρκέσει ένα χρόνο και μια μέρα. Μετά τη λήξη της διορίας η νύφη θα γυρίσει για πάντα στο νεραϊδοβασίλειο. Ο γάμος τελείται και σ’ ένα χρόνο η νεράιδα γεννά τον διάδοχο του κλαν. Πριν φύγει ζητά από τον άνδρα της να μην αφήσει ποτέ το μωρό να κλάψει απαρηγόρητο. Παρά την εξαφάνιση της οικοδέσποινας, το μεγάλο συμπόσιο για τη γέννηση του παιδιού δεν αναβάλλεται. Τη νύχτα της γιορτής, η παραμάνα που φρουρεί το μωρό ψηλά στον πυργίσκο, παρατάει το πόστο της δίπλα στην κούνια και σκύβει με λαχτάρα απ’ την κορφή της σκάλας. «Είμαι τόσο γριά» σκέφτεται, «Δεν θα ζήσω να ξαναδώ τέτοια γιορτή». Το μωρό κλαίει και κλαίει, κανείς δεν του δίνει σημασία. Οταν η παραμάνα επιστρέφει στο δωμάτιο, βρίσκει δίπλα στην κούνια μια απόκοσμα όμορφη γυναίκα να τυλίγει το μωρό σ’ ένα κίτρινο, μεταξωτό ύφασμα με κόκκινες κουκίδες. Το ύφασμα είναι μαγικό. Τρεις και μόνο τρεις φορές, αν ανεμίσει στις επάλξεις σαν λάβαρο, μπορεί να σώσει τους ΜακΛάουντ από μεγάλο κίνδυνο. Την πρώτη φορά όταν το κλαν των ΜακΝτόναλντ κάνει έφοδο στο κάστρο, οι  ολιγάριθμοι ΜακΛάουντ ανεμίζουν το λάβαρο κι αμέσως ένας δεκαπλάσιος σε δυνάμεις στρατός-φάντασμα ξεχύνεται μέσα απ’ τις πύλες και τρέπει τον εχθρό σε φυγή. Αιώνες αργότερα, το λάβαρο θεραπεύει τα κοπάδια των ΜακΛάουντ απ’ την πανώλη και σώζει το κλαν απ’ τον λιμό. Τρίτη φορά δεν έχει υπάρξει. Λέγεται όμως πως στην κορύφωση του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου οι ΜακΛάουντ προσφέρθηκαν να ανεμίσουν το λάβαρο πάνω στους λευκούς βράχους του Ντόβερ.

Στον εκθεσιακό χώρο του Ντανβέγκαν, ανάμεσα σε προγονικά πορτρέτα, ξίφη και πανοπλίες, το σχεδόν εξαϋλωμένο νεραϊδένιο λάβαρο κινδυνεύει να περάσει απαρατήρητο μέσα στη σεμνή του κορνίζα. Τίποτε πάνω του δεν προδίδει το χέρι της αθάνατης υφάντρας. Ακολουθώντας τον ξεναγό, ακούω πώς ο αρχηγός του κλαν Αλαστερ Κρούταχ στα 1537 υποδέχτηκε τον βασιλιά της Σκωτίας στην κορυφή του λόφου, με την πλάτη στο ηλιοβασίλεμα και περιστοιχισμένος από εκατοντάδες λαμπαδηφόρους άνδρες. «Καλωσόρισες βασιλιά», του είπε, «καλωσόρισες στη δική μου αίθουσα συμποσίων που ‘χει για θόλο το  αστροκέντητο στερέωμα, για δάπεδο τον βαθυκύμαντο πόντο κι έχει τραπέζια δυο χιλιάδες πόδια πάνω απ’ τη θάλασσα». Φαίνεται πως ολόκληρος ο 16ος αιώνας κύλησε πάνω στη νήσο Σκάι με πραγματικές αλλά και γαστρονομικές μάχες ανάμεσα στα αντίπαλα κλαν των ΜακΛάουντ και των ΜακΝτόναλντ. Στήνοντας ένα πολυήμερο συμπόσιο, το κλαν που είχε κερδίσει τη μάχη κατασπαταλούσε προκλητικά μπροστά στα μάτια του λαού και των ηττημένων, ό,τι βρώσιμο μπορούσε να παράξει η κατακτημένη γη του αντιπάλου, έσφαζε και καταβρόχθιζε τα κοπάδια του εχθρού που είχε σύρει πίσω του με βία. Κατά τη διάρκεια αυτών των επινίκιων εορτασμών, μπορούσε να καταναλωθεί μέσα σε λίγες μόνο μέρες τροφή  και ποτό ενός ολόκληρου χρόνου. Στις αρχές του 17ου αιώνα η ανέχεια στο νησί ήταν τόσο μεγάλη, ώστε ο λαός άρχισε να τρώει γάτες, σκύλους και άλογα. Στα 1601 τα δυο κλαν έκαναν με μισή καρδιά μιαν απόπειρα ανακωχής. Η αδελφή του αρχηγού των ΜακΛάουντ, προσφέρθηκε  στους ΜακΝτόναλντ, με τον όρο να παραμείνει εκεί για ένα χρόνο και μια μέρα κι αν γεννήσει διάδοχο, να γίνει όντως νόμιμη σύζυγος του αρχηγού τους. Μόλις όμως η γυναίκα-ανακωχή έφθασε στο αντίπαλο στρατόπεδο, οι ΜακΝτόναλντ διαπίστωσαν με φρίκη πως ήταν μονόφθαλμη. Την έδεσαν ανάποδα σ’ ένα μονόφθαλμο άλογο, της έδωσαν για συνοδούς ένα μονόφθαλμο δούλο κι ένα μονόφθαλμο σκύλο και την έστειλαν πίσω. Στο τέλος, ο Ιάκωβος ο ΣΤ’ που μόλις είχε ενώσει κάτω απ’ το στέμμα του Αγγλία, Σκωτία και Ιρλανδία, θέλοντας να τακτοποιήσει τα οικονομικά του βασιλείου και να ελέγξει τις πηγές του πλούτου, εξανάγκασε τα κλαν σε συνθηκολόγηση. Η οπλοφορία περιορίστηκε, η κατάχρηση φαγητού και ποτού κατακρίθηκε και όποιος δεν καλλιεργούσε τη γη αλλά την είχε μόνο για επίδειξη στον εχθρό, ανακηρύχτηκε βδελυρό παράσιτο. Απώτερος στόχος του βασιλιά, είπε ολοκληρώνοντας ο ξεναγός, ήταν να μεταμορφώσει τους αιμοσταγείς πολεμιστές του Σκάι σε γεωργούς και ψαράδες, ευάγωγους, φορολογήσιμους υπηκόους του αγγλικού στέμματος.

g

Της Ελενας Μαρούτσου

Σαντορίνη – Κρακοβία

Ημουν είκοσι δύο χρονών κι ήταν άνοιξη. Εδώ, δηλαδή, ήταν άνοιξη, γιατί εκεί, στην Πολωνία, είχε ψύχος που ούτε τον χειμώνα δεν συναντάς στην Ελλάδα. Με είχε καλέσει στη Βαρσοβία ένας φίλος Πολωνός, ο Ρ., που τον είχα γνωρίσει πριν από δυο χρόνια στη Φιλοθέη. Ο πατέρας του δούλευε στην Πολωνική Πρεσβεία στην Ελλάδα κι είχε έρθει στις διακοπές να τον δει. Το επόμενο καλοκαίρι της γνωριμίας μας, μετά από έναν χρόνο αλληλογραφίας, πήγαμε στη Σαντορίνη. Μείναμε σε σκηνές στην Περίσσα, την παραλία με τη μαύρη άμμο. Ο λόγος που δεν γίναμε ποτέ ζευγάρι ήταν ότι δυστυχώς ο Ρ. δεν πληρούσε καμιά από τις νευρώσεις που εκείνη την εποχή έβρισκα ακαταμάχητες. Εντούτοις είχε κι αυτός την τρέλα του: στο πρώτο μας αυτό ταξίδι (στη διάρκεια της πολύχρονης φιλίας μας ακολούθησαν αρκετά άλλα) είχε φέρει κονσέρβες ψαριών από την πατρίδα του και τρεφόταν αποκλειστικά με αυτές. Επίσης: όταν τον πήγα στην Οία να δούμε το ξακουστό ηλιοβασίλεμα, εκείνος δήλωσε αρκετά εμφατικά ότι δεν μπορεί να απολαύσει την ομορφιά του κόσμου όταν στον ίδιο ετούτον κόσμο έχει υπάρξει το Αουσβιτς. Το επόμενο Πάσχα που πήγα να τον βρω στην Πολωνία, κατάλαβα τι εννοούσε. Ας σας τοποθετήσω όμως στον χρόνο: ήταν την άνοιξη του 1989, επί στρατηγού Γιαρουζέλσκι, λίγους μήνες πριν τις πρώτες ελεύθερες εκλογές της χώρας όπου ανέδειξαν Πρόεδρο τον ηγέτη της Αλληλεγγύης, Λεχ Βαλέσα. Πρόλαβα, δηλαδή, τον κομμουνισμό την ώρα που μάζευε τις βαλίτσες του για να αποχωρήσει.

Στη δική μου βαλίτσα είχα κρύψει τα χρήματά μου σε δύο διαφορετικά πορτοφόλια, μετά από συμβουλή φίλου, ώστε να μη με κλέψουν. Το αποτέλεσμα, βέβαια, ήταν να μου τα σουφρώσουν αμφότερα υπάλληλοι του αεροδρομίου που ψαχουλεύανε κατά το συνήθειό τους μπαγκάζια αφικνούμενα από τις ξιπασμένες χώρες του καπιταλισμού. Ακόμα κι ο μπαμπάς του Ρ, που έκανε κάποια τηλεφωνήματα από την Πρεσβεία, δεν μπόρεσε να επανεμφανίσει τα χαμένα μου λεφτά. Από την ταραχή της απώλειας (και την ντροπή μου που υπήρξα τόσο βλαξ) την πρώτη μέρα στην ξένη χώρα ανέβασα ψηλό πυρετό. Φιλοξενούμουν σ’ ένα μικροσκοπικό διαμέρισμα σε μια κλασική εργατική πολυκατοικία της Βαρσοβίας – ένα κουτάκι σ’ ένα μεγαλύτερο κουτί -, όπου όμως, λόγω της υψηλά ιστάμενης θέσης του μπαμπά, διέθεταν όλα τα δυτικά κομφόρ: τηλεόραση με βίντεο, στερεοφωνικό και σύγχρονο ψυγείο γεμάτο φρούτα που, όπως μου εξήγησαν, ήταν πολύ δύσκολο να προμηθευτείς. Δεν έτρωγα τότε κρέας, βλέπετε, κι η οικογένεια είχε βάλει τα δυνατά της να μου παρέχει ακριβοθώρητα αγαθά της μεσογειακής διατροφής.

Αυτό που θυμάμαι από τη Βαρσοβία είναι το κλίμα που επικρατούσε στις συντροφιές. Είχε κάτι από την αίσθηση πνιγμού που κυριαρχούσε εδώ επί Χούντας αλλά και κάτι από Μεταπολίτευση. Θυμάμαι ένα πάρτι με νέα παιδιά, φίλους του Ρ, που έπαιζαν ροκ σε ένα πικάπ παμπάλαιο και συζητούσαν με ζέση για τα πολιτικά, οργισμένοι με το καθεστώς. Καθώς εδώ η Αριστερά ήταν συνδεδεμένη στο συλλογικό ασυνείδητο με αντίσταση, αγώνες, διώξεις κι ελπίδα για κοινωνική δικαιοσύνη, μου ήταν δύσκολο να χωνέψω την αντιστροφή της εικόνας. Ομως έκτοτε το έμαθα κι αυτό: η Δεξιά κι η Αριστερά έχει να κάνει με το σημείο απ’ όπου κοιτάς. Με το αν μπαίνεις ή αν βγαίνεις. Ταξιδέψαμε με το τρένο και σ’ άλλες πόλεις. Δεν θα εξαπολύσω ονόματα. Κρατήστε – όπως κρατώ κι εγώ – στη μνήμη μόνο ένα: Κρακοβία. Κι από την Κρακοβία αφήστε τον Βιστούλα, αφήστε το Κάστρο της Βαβέλ και τη Στοά των Υφασμάτων και μπείτε μαζί μου στο λεωφορείο που πάει στο στρατόπεδο του Αουσβιτς.

Ολοι έχουμε εικόνες για το Ολοκαύτωμα από τη λογοτεχνία και το σινεμά, από ντοκιμαντέρ και φωτογραφίες. Ωστόσο, πριν διαβώ την πύλη, πριν βρεθώ εκεί όπου συντελέστηκε αυτό που είχε διαβλέψει ο Κάφκα, η μετατροπή του ανθρώπου σε κατσαρίδα, οι εικόνες ήταν μόνο εικόνες. Οι λέξεις ήταν μόνο λέξεις. Στον τόπο όμως της θηριωδίας, η πραγματικότητα έγινε ξάφνου αφόρητα πραγματική. Ψήγματα αυτής της εμπειρίας μεταστοιχειώθηκαν πρόσφατα στο μυθιστόρημά μου “Θηριόμορφοι”, όπου μεγάλο μέρος της πλοκής διαδραματίζεται εκεί, στην Κρακοβία, και μια σκηνή λαμβάνει χώρα στη λίμνη όπου ρίχνανε τις στάχτες απ’ τα κρεματόρια. Δύσκολο, πράγματι, να χαρείς την ομορφιά του κόσμου μετά το Αουσβιτς, όμως μπορούμε ίσως, αγναντεύοντας απέναντι απ’ τη Σαντορίνη το ηφαίστειο, να θαυμάσουμε την επιμονή της ζωής και τη λυτρωτική δύναμη του νερού, που καταπίνει αιώνες τώρα στάχτες.

Το πλέον πρόσφατο μυθιστόρημα, «Θηριόμορφοι», της Ελενας Μαρούτσου κυκλοφόρησε μέσα στη χρονιά από τις εκδ. Πόλις

g

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Ταξίδι που διαρκεί όσο η ζωή

Κάπου ανάμεσα στην παιδική ηλικία και την εφηβεία, έφτιαξα μια χωροχρονική μηχανή. Δεν μπορώ να εξηγήσω την κατασκευή της, παρά μόνο ότι είχε κατιτίς από την κουνελότρυπα της Αλίκης, τη χρονομηχανή του ταξιδιώτη του Χέρμπερτ Τζορτζ Γουέλς, το Τάρντις του Doctor Who και τη συσκευή διακτινισμού στο διαστημόπλοιο Εντερπράιζ. Το καύσιμό της ήταν ένα περίπλοκο μείγμα με κύριο συστατικό, όμως, τον φόβο μπροστά στον θάνατο, κι ο χειρισμός της ήταν επίσης περίπλοκος, έτσι το ταξίδι ήταν λίγο ως πολύ απρόβλεπτο – πιο πολύ η μηχανή με πήγαινε εδώ κι εκεί από μόνη της, παρά τη ρύθμιζα εγώ να με πηγαίνει.

Να, αίφνης βρέθηκα 40.000 χρόνια πριν, να ‘μαι ένας κυνηγός με σπασμένο πόδι που η ομάδα του τον άφησε μόνο του στο καταχείμωνο μέσα σε μια σπηλιά, κι ύστερα αφηγήθηκα στο ταξιδιωτικό μου ημερολόγιο την ιστορία του, που ήταν και η δική μου ιστορία· αρχίζοντας με τούτα τα λόγια: «Ενιωθαν τον θάνατο, δεν ήταν ζώα. Φαινόταν αυτό στο καμπούριασμα της ράχης τους καθώς έβγαιναν απ’ τη σπηλιά. Αφηναν πίσω τους τον θάνατο και το ‘ξεραν. Είχαν αφήσει στον Ω’μ τη φωτιά, ξύλα σε μια μεριά, ψημένο κρέας για μερικές μέρες, ένα ασκί με νερό, δέρματα. Λίγα όπλα κι εργαλεία. Μα ο χαμός του ήταν σίγουρος, το ήξεραν, κι ο καθένας της ομάδας ένιωθε σ’ αυτόν και το δικό του το τέλος που κάποτε θα ‘ρχόταν. Ηταν άνθρωποι, όχι ζώα. Τους είχε κάνει ανθρώπους η γνώση του θανάτου».

Εγραφα άλλοτε στο πρώτο πρόσωπο, σαν να ‘μουν εγώ, κι άλλοτε στο τρίτο πρόσωπο, σαν να ήμουν κάποιος άλλος – μα δεν είχε σημασία, γιατί ‘μουν πάντα εγώ και κάποιος άλλος, ταυτόχρονα.

Για λίγο βρέθηκα στην εποχή των Φαραώ, να είμαι «ένας πάμφτωχος Αιγύπτιος αγρότης που δεν είχε ούτε γη, ούτε σπίτι, ούτε οικογένεια, αλλά μόνον ένα φούρνο σαν πιθάρι κι εκεί μέσα έψηνε το ψωμί της ημέρας και το έτρωγε. Αλλ’ ούτε ο φούρνος ήταν δικός του. Ανήκε, όπως κι ο ίδιος ο αγρότης κι όλος ο κόσμος, τα πάντα, στον βασιλιά Ραμσή».

Ημουν ο Εύστρατος, που «κίνησε νωρίς ένα ανοιξιάτικο πρωινό από τη Δαυλίδα, ένα ταπεινό χωριό τώρα, φάντασμα της αλλοτινής, της ρημαγμένης απ’ τους Μακεδόνες πόλης, που από τα τείχη της απέμεναν χαλάσματα κι απ’ τα λαμπρά της χτίσματα λιθοσουριές. Αν και κατάπτυστος Φωκεύς, ανεπιθύμητος, θα πήγαινε στο μαντείο, μήπως κατάφερνε να λάβει βοήθεια απ’ τον θεό, γιατί ο μοναχογιός του ο Θεόπνοος, εφτάχρονο αγόρι, είχε ένα μήνα άρρωστος, ψηνόταν…».

Βρέθηκα να ‘μαι ένας αιρετικός στην εποχή πριν και μετά την άλωση της Ρώμης από τον Αλάριχο, και γέρος στην Αλεξάνδρεια αφηγήθηκα στο ημερολόγιό μου τον βίο μου μέχρι τα στερνά μου, αρχίζοντας με τα λόγια: «Εγώ ο Πελάγιος γεννήθηκα με άλλο όνομα σ’ άλλον τόπο, νοτερό, με βροχές κι ομίχλες, και θα πεθάνω σε τούτον εδώ τον φρυγμένο τόπο, κάτω από τ’ αδυσώπητο σφυροκόπημα του ήλιου. Διαλύει αυτός ο ήλιος σε οπτασίες τις βεβαιότητες· διαλύονται μέσα του οι διδαχές και οι συμβουλές, σαν εκείνες που με τόση σιγουριά είχα δώσει στην αγνή Δημητριάδα. Ο αλλοτινός ήλιος των παιδικών μου χρόνων ήταν ένα θολό μάτι στην καταχνιά, μα ο τωρινός με αγριοκοιτάζει – κρίνει με την κάψα του την ψυχή μου και τη βρίσκει λειψοβαρή, τούτος ο ήλιος που οι εθνικοί, κάτοικοι παλαιά αυτού του τόπου, τον νόμιζαν για θεό με κεφάλι γερακιού, άρχοντα του ουρανού, της γης, του κάτω κόσμου».

Σε ένα ζοφερό μέλλον, ήμουν ένας πατέρας που πάλευε με τον ανάπηρο γιο του να επιβιώσει σ’ έναν δηλητηριασμένο τόπο, κι είπα την ιστορία του: «[…]Το νερό που ‘τρεχε από τη βρύση έδειχνε καθαρό πια, αλλά φυσικά δεν ήταν, ούτε θα ‘ταν ξανά καθαρό για πολλά χρόνια. Ηδη από τότε που η Αναστασία ήταν ζωντανή κι ακόμη δεν είχαν καταλάβει πως είχε αρρωστήσει, ο Πατέρας είχε βάλει στη βρύση ένα φίλτρο και το ανανέωνε κάθε χρόνο – αυτό, τα τρόφιμα, και τα βιβλία του Φόρη, ήταν τα μόνα τους έξοδα. Ομως, αυτή η τακτική αλλαγή του φίλτρου ήταν σαν προσευχή σ’ έναν θεό που, ενώ δεν τον πίστευε πια, δεν μπορούσε να παραδεχτεί πως είχε πάψει να τον πιστεύει […]».

Και βρέθηκα να ‘μαι ένας επιστήμονας άποικος στον Αρη, που έστελνε μηνύματα στην αγαπημένη του στη Γη: «Βρίσκομαι δεκάδες εκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά, αλλά το μήνυμά μου δεν θα κάνει πάνω από είκοσι λεπτά να φτάσει σ’ εσένα, φέρνοντάς με κοντά σου. Συναρμολογήσαμε τον θόλο με τα υδροπονικά θερμοκήπια που θα μας δίνουν αέρα, νερό, τροφή. Τώρα καθόμαστε οι τρεις μας – εγώ, ο Πιερ, ο Ιβάν – κι έξω προς κάθε μεριά απλώνεται ο έρημος πλανήτης. Ο κόσμος μου πια».

Ημουν κι άλλοι πολλοί: ένας Γάλλος γλύπτης σ’ ένα ελληνικό νησί, μια κοπέλα με κομμένη γλώσσα που ένα πρωί μπήκε σ’ ένα χωριό, μια κακοποιημένη γυναίκα που γέννησε ένα τοσοδούλικο κοριτσάκι… – και, καθισμένος ακόμα στη μυστηριώδη χωροχρονομηχανή μου, περιμένω να δω ποια θα ‘ναι η επόμενη στάση σε τούτο το θαυμαστό ταξίδι που διαρκεί όσο η ζωή.

Τα πιο πρόσφατα βιβλία του Μ. Μακρόπουλου είναι η νουβέλα «Θάλασσα» από τις εκδόσεις Κίχλη και «Η μαλαματένια βελανιδιά» (παιδική λογοτεχνία) από το Καλειδοσκόπιο. Πρόσφατα μετέφρασε επίσης την «Ιστορία δύο πόλεων» του Ντίκενς (Ψυχογιός) και την «Υπογαία» του Ρόμπερτ ΜακΦαρλέιν (Μεταίχμιο).

g

Της Αμάντας Μιχαλοπούλου

Στο εργοτάξιο του Χανγκτσόου

Το ταξίδι μας ξεκίνησε αρχές Αυγούστου του 2012 από τη Σαγκάη: δέκα ώρες στο λεωφορείο, με κότες πάνω απ’ τα κεφάλια μας και έξαλλα παιδιά τριγύρω (ένα από αυτά κι η εννιάχρονη κόρη μας). Λίγο πριν τα μεσάνυχτα φτάσαμε σε μια μικρή πόλη δυο ώρες έξω από το Χάνγκτσοου. Eβρεχε καταρρακτωδώς. Το μόνο μέρος που ήταν ανοιχτό κοντά στον σταθμό των υπεραστικών ήταν ένα κινεζοποιημένο Kentacky Fried Chicken.

Hρθαν να μας παραλάβουν με αυτοκίνητο και να μας οδηγήσουν στο περίφημο Design Park – ένα πάρκο αφιερωμένο στην αρχιτεκτονική και τον σχεδιασμό αντικειμένων όπου ο άντρας μου είχε προσκληθεί για ένα διεθνές καλλιτεχνικό πρόγραμμα που θα διαρκούσε έναν μήνα. Αυτό που δεν μας είχαν πει ήταν ότι το Design Park δεν είχε κατασκευαστεί ακόμα. Μόνο ο τελευταίος όροφος με τα δωμάτια των καλλιτεχνών είχε χτιστεί κακήν κακώς. Στο ασανσέρ βρίσκαμε κομμάτια από κατασκευαστικούς αρμούς και υαλοβάμβακα. Eξω από το δωμάτιό μας ήταν στοιβαγμένα καλώδια και μονωτικά υλικά. Το πάτωμα έτριζε από το τσιμέντο. Με δυο λόγια ζούσαμε σε ένα εργοτάξιο με σκαλωσιές από μπαμπού και εργάτες που τριγυρνούσαν παντού με τα καρότσια τους. Τρώγαμε μαζί τους στην καντίνα του εργοταξίου από κάτι τσίγκινα σκεύη που μύριζαν καμένο πλαστικό. Το φαγητό ήταν κάθε μέρα το ίδιο, κοτόπουλο με πάρα πολλά κόκαλα και σούπες νερωμένες. Ξυπνούσαμε και κοιμόμασταν με σκεπάρνια, φωνές και πτώσεις αντικειμένων.

Ευτυχώς υπήρχαν και οι άλλοι καλλιτέχνες να μοιραστούμε τον πόνο μας. Μια μικρή κοινότητα εικαστικών, αρχιτεκτόνων και σχεδιαστών, με τους οποίους παίρναμε μερικές φορές το λεωφορείο για να πάμε σε μια γειτονική πόλη που είχε mall. Εκεί ξεχνιόμασταν λίγο, αγοράζαμε ψωμί και σοκολατάκια. Η δική μας πόλη δεν είναι τίποτα να δεις πέρα από λαϊκές πολυκατοικίες, ήταν χτισμένη πάνω στον αυτοκινητόδρομο. Μόνο ένα βενζινάδικο είχε που πουλούσε απορρυπαντικά και έτοιμες συσκευασίες νουντλς. Σ’ εκείνο το βενζινάδικο αποκλειστήκαμε μια φορά στη διάρκεια ενός τυφώνα. Το νερό μας έφτανε σχεδόν στο γόνατο, φοβηθήκαμε πως εκεί θα αφήσουμε τα κόκαλά μας. Την επόμενη μέρα βγήκε ένας ήλιος καυτός, 50 βαθμοί υπό σκιάν. Eβραζαν όλα.

Τα ρούχα μας τα πλέναμε σε σκάφη και τα κρεμούσαμε να στεγνώσουν στις σκαλωσιές της οικοδομής. Μια μέρα, ο Τζερόνιμο, ένας ιταλός καλλιτέχνης που είχε διασυνδέσεις, μας πήγε σε ένα μασατζίδικο με τυφλούς μασέρ. Μετά το μασάζ δεν μιλούσαμε για ώρα μεταξύ μας για να μη χαθεί η αίσθηση των χεριών που μας άγγιξαν. Αιθέρια, λες και ανήκαν σε αγγέλους.

Η κόρη μου κι εγώ τρώγαμε τις έτοιμες σούπες νουντλς του βενζινάδικου μετά τη δεύτερη εβδομάδα. Ομως προς το τέλος της διαμονής μάς πήγαν σε μια φυτεία τσαγιού ψηλά στο βουνό. Αξέχαστη μέρα: στο τέλος της ξενάγησης περάσαμε μπροστά από ένα αγρόκτημα. Ημασταν αποκαμωμένοι και τρομερά πεινασμένοι, ρωτήσαμε αν έχουν κάτι να φάμε. Ναι, μας είπαν, καθήστε, έχουμε κότα βραστή. Μόλις βολευτήκαμε στο περίπτερο του κήπου συνειδητοποιήσαμε ότι είχαν πιάσει από τον λαιμό δυο κότες από το κοτέτσι και τις οδηγούσαν στην κουζίνα. Οπως με το Design Park έτσι και με τις κότες: οι Κινέζοι έβλεπαν το τελικό σχέδιο και μιλούσαν γι’ αυτό σαν να είχε ήδη πραγματοποιηθεί. Μαγείρεψαν τις κότες με τρεις – τέσσερεις διαφορετικούς τρόπους, μας έφεραν και μελιτζάνες, αμπελοφάσουλα – δεκάδες πεντανόστιμα μπολάκια που άχνιζαν. Θα προτιμούσα να μην είχα δει το ρυάκι αίματος έξω από την κουζίνα.

Οταν επιστρέψαμε στο Χάνγκτσοου κι από εκεί στη Σαγκάη μείναμε σε ωραία εξευρωπαϊσμένα ξενοδοχεία που είχαν σανίδα σιδερώματος, πιστολάκι και κρέμες σώματος στο μπάνιο. Στη δική μας κλίμακα νιώθαμε λίγο σαν τον Ιντιάνα Τζόουνς στο τέλος μιας περιπέτειας. Σήμερα αναπολούμε αυτό το ταξίδι. Τη δυσκολία του, το γεγονός ότι τα καταφέραμε. Βαθιά μέσα μας καταλαβαίνουμε ότι αυτό ακριβώς θα πει ταξίδι.

Το «Μπαρόκ» (2018) της Αμάντας Μιχαλοπούλου κυκλοφορεί από τις εκδ. Καστανιώτη. Η «Γυναίκα του Θεού» (2014) κυκλοφορεί ως «God’s wife» από την Dalkey Archive Press (μετάφραση Patricia Felicia Barbeito)

Από τις εκδ. Καστανιώτη θα κυκλοφορήσει, σε δική της επιμέλεια, ο Λογοτεχνικός καζαμίας 2021

g

Της Ούρσουλας Φωσκόλου

Διαπλανητικό πάρτυ

Μία από τις τελευταίες φορές που είδα τους γονείς μου να χορεύουν ήταν στο θρυλικό εκείνο πάρτυ που οργάνωσε ο θείος Κάρολος στη βίλλα της Γλυφάδας, κάποιο καλοκαίρι της δεκαετίας του ενενήντα.

Περιτριγυρισμένο από έναν τεράστιο κήπο, το σπίτι του θείου, στις παρυφές του Γκολφ και με θέα το παλιό αεροδρόμιο, έμοιαζε με παιδικό παιχνίδι που παράπεσε στα χόρτα. Τίποτα φροντισμένο δεν υπήρχε σ’ εκείνη τη μονοκατοικία, εκτός ίσως από τον κήπο: το πλούσιο γκαζόν, τις αναρριχώμενες τριανταφυλλιές που απλώνονταν σε ολόκληρο τον φράχτη κατακόκκινες, το διχτυωτό παρτέρι με τις φράουλες και τη μεγαλειώδη γλυσίνα, που φύτρωνε κάτω από τη βεράντα και γράπωνε σαν γέρικο στολισμένο χέρι τα κάγκελα. Δεκάδες μοβ μπουκέτα κρέμονταν, ευωδιαστές σταγόνες, πάνω απ’ τα κεφάλια μας κι όποτε τύχαινε να περάσουμε από κάτω απλώναμε το χέρι και τ’ αναδεύαμε εσπνέοντας βαθιά.

Στη δυτική άκρη του κήπου, επάνω σ’ ένα τσιμεντένιο στρογγυλό πλάτωμα, υπήρχε μια τριθέσια κούνια με λίγο σκουριασμένα πόδια και κίτρινα λουλουδάτα μαξιλάρια. Καθόμουν σε μιαν άκρη της και παρακολουθούσα τους εορτάζοντες ακριβώς απέναντι: δίπλα στο παλιό τραπέζι του πινγκ πονγκ που είχαν μετατρέψει σε μπαρ, η μάνα μου, ο ξάδερφός της κι ο νονός μου, γεννημένοι την ίδια μέρα, κι ίσως για τον λόγο αυτό αχώριστοι από μικροί, γελούσαν τρανταχτά. Γερμένοι πάνω απ’ τα μπουκάλια λικνίζονταν αργά, συντονισμένα, και το γέλιο τους αστραποβολούσε. Φρέσκο και τραγανό, έφτανε ως την κούνια σε ριπές, μπλεγμένο με το άρωμα της γλυσίνας του Ιουνίου.

Η καγκελόπορτα ήταν διάπλατα ανοιχτή και οι καλεσμένοι το μόνο που είχαν να κάνουν ήταν να διασκελίσουν το ημίφως της εισόδου για να μπουν στον κήπο που παλλόταν από ζωή. Από τα ηχεία, δεμένα με σχοινιά στα κάγκελα του μπαλκονιού, ακουγόταν κυρίως ιταλική μουσική του ογδόντα. Τα φοιτητικά χρόνια του Καρόλου στο Μιλάνο είχαν αφήσει στην οικογένεια ανεξίτηλο το σημάδι τους κι οτιδήποτε ιταλικό αντιπροσώπευε για όλους το απαύγασμα της φινέτσας και του γούστου. Το ίδιο ίσχυε, βέβαια, και για τους ιταλούς φίλους του θείου, που είχαν σπεύσει στην Αθήνα όταν τους ανακοίνωσε ότι οργάνωνε μεγάλο, τριπλό πάρτυ για τα γενέθλιά του.

Λαμπεροί, μυρωδάτοι, ντυμένοι στην εντέλεια, κατέφθαναν ο ένας μετά τον άλλο, ο Μάσιμο, ο Τζιοβάνι, η Πάολα κι ένα σωρό άλλοι, που τους έβλεπα για πρώτη φορά. Μιλούσαν δυνατά, σάρωναν τον κήπο με την παρουσία τους, αγκαλιάζονταν και χόρευαν σαν παιδιά. Περπατούσα ανάμεσά τους και τους ανέπνεα, άγγιζα κατά λάθος τα φορέματά τους, σκόνταφτα στα παπούτσια τους κι ούτε που με αντιλαμβάνονταν, λες κι είχε ο χρόνος γυρίσει πίσω κι ούτε εγώ ούτε το ενενήντα είχαμε ποτέ υπάρξει. Οι γονείς μου χόρευαν, ο πατέρας μου στη μία άκρη, η μαμά στην άλλη, το βλέμμα τους δεν με αναζητούσε όπως συνήθως. Εμοιαζαν χαρούμενοι χωρίς εμένα, ευτυχισμένοι που δεν γνώριζαν ακόμη ο ένας τον άλλο. Μπορούσα να πάω όπου ήθελα κι είχα την αίσθηση πως αν περνούσα την καγκελόπορτα κι έβγαινα στον δρόμο κανείς δεν θα το έπαιρνε χαμπάρι. Αν περπατούσα αρκετά, θα μπορούσα μάλιστα να φτάσω μέχρι το κοντινό αεροδρόμιο. Θα έμπαινα σ’ ένα από τα αμέτρητα μονοκινητήρια αεροπλάνα και θα εξαφανιζόμουν στο σκοτάδι.

Με την πεποίθηση πως είχα βρεθεί σε κάποια αόρατη χρονοδίνη, ανέβηκα τη σκάλα του σπιτιού, γύρισα το κλειδί στην πόρτα και δίχως ν’ ανάψω τα φώτα, μόνο με την ανταύγεια του κήπου ν’ αντιφέγγει στους τοίχους, άρχισα να ψαχουλεύω το σαλόνι του θείου. Με κάθε βήμα ξεθάρρευα. Τα μάτια μου συνήθιζαν στο ημίφως και πλέον έβλεπα καθαρά ως και τους τίτλους στη μεγάλη βιβλιοθήκη. Τράβηξα το πρώτο βιβλίο που βρήκα, έναν δερματόδετο τόμο με χρυσά γράμματα στο εξώφυλλο, και βγήκα στο μπαλκόνι. Ο Κάρολος είχε τοποθετήσει μια σειρά από ξύλινες ξαπλώστρες μπροστά ακριβώς από το σύμπλεγμα των κλαδιών της γλυσίνας. Διάλεξα την πιο απόμερη, ξάπλωσα κι άρχισα να διαβάζω: «…όσο οι γνώσεις μας αυξάνουν, τόσο μας κυριεύει το συναίσθημα ότι όλο και περισσότερα μένουν ν’ ανακαλυφθούν. Αυτό είναι το παράδοξο της σύγχρονης επιστήμης: αυξάνει αδιάκοπα τα όρια του Ανεξήγητου…».

Το βιβλίο ήταν γεμάτο από εικόνες περίεργων πλασμάτων. Ορισμένα από αυτά είχαν μεγάλα, σκοτεινά μάτια και το σώμα τους ήταν πότε ολόλευκο και γυαλιστερό, πότε πράσινο με στρογγυλά εξογκώματα, σαν υπερμεγέθη σπυριά. Διαπλανητικά ταξίδια, παράδοξα φαινόμενα, εξαΰλωση του σώματος, όνειρα που βγαίνουν αληθινά και άλλα παράξενα εμφανίζονταν μπροστά μου καθώς γύριζα τις σελίδες. Εστρεψα το βλέμμα στον ουρανό. Δεκάδες αεροπλάνα απογειώνονταν από το κοντινό αεροδρόμιο, μερικά ήταν μικρά σαν φωτεινές τελείες κι άλλα μεγαλύτερα, με φώτα που αναβόσβηναν καθώς πλησίαζαν στο έδαφος.

Κάτω, ανάμεσα στα κλαδιά της γλυσίνας, το πάρτυ συνεχιζόταν. Η ζέστη απ’ τα κορμιά τους ανέβαινε ως τα μάγουλά μου. Τους άκουγα που γελούσαν και οι λέξεις τους, ώσπου να φτάσουν στ’ αφτιά μου, εξατμίζονταν. Φαντάστηκα το σπίτι της Γλυφάδας ν’ ανυψώνεται, έτσι ολόφωτο και ζωντανό, ένας μικρός κατάφυτος πλανήτης στα σύννεφα. Σφιχταγκαλιασμένοι, εμείς και οι Ιταλοί θ’ αστράφταμε στο διάστημα, μοναδικοί και αυτάρκεις στο αιώνιο σκοτάδι. Θα τριγύριζα αδιάκοπα ανάμεσά τους δίχως να με αντιλαμβάνονται, θα πλησίαζα το πρόσωπό μου στο δικό τους, θα τους μύριζα, θα μάθαινα επιτέλους να τραγουδώ στα ιταλικά και θα περνούσα τα δάχτυλά μου μέσα από τα κυματιστά μαλλιά της Πάολα, που πρόφερε τις λέξεις σαν να ‘χε μόνιμα ένα βότσαλο στο στόμα.

Πάνε έξι μήνες που έχω να βγω από το σπίτι. Το πρωί κατεβαίνω τα σκαλιά τρέχοντας γιατί δεν το θυμάμαι, έπειτα βραδαίνω το βήμα, στρίβω στην κουζίνα, πατώ το κουμπί της καφετιέρας και το γουργούρισμα του καφέ ξεχειλίζει στα άδεια δωμάτια. Εχω φυτέψει μια γλυσίνα κάτω απ’ το μπαλκόνι του πρώτου ορόφου. Τα βράδια ανοίγω την ξαπλώστρα στο σκοτάδι, απλώνω τα πόδια και χαζεύω τα αεροπλάνα που έρχονται και φεύγουν από το αεροδρόμιο των Σπάτων. Οταν τα φώτα των γειτόνων σβήνουν, ακούω το δέντρο να μεγαλώνει. Τρίζουν τα μέλη του καθώς ανακλαδίζεται και σφίγγει όλο και περισσότερο τα κάγκελα. Κάποια νύχτα θα ξυπνήσω από τη μυρωδιά, θ’ ανοίξω τα μάτια και θα δω τον κατάφυτο πλανήτη της Γλυφάδας να αιωρείται δίπλα μου. Η καγκελόπορτα θα είναι ανοιχτή, μέσα θα κάνει ακόμη ενενήντα, θα διασκελίσω το σκοτάδι και θα μπω κι εγώ, αστραποβολώντας, να χορέψω ιταλικά.

Η Ούρσουλα Φωσκόλου έχει κυκλοφορήσει «Το κήτος» (εκδ. Κίχλη) το 2016 και συμμετείχε στο «Δύο» (Κίχλη, 2018) με την Ελενα Μαρούτσου

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ

Του Μιχάλη Μοδινού

«Σαν να είχα δημιουργήσει τον νέο κόσμο»

Ο συγγραφέας και εκ των βασικών συνεργατών του «Βιβλιοδρομίου» παραχωρεί σε προδημοσίευση αποσπάσματα από το βιβλίο του «Παραγουάη», το οποίο αναμένεται μέσα στο φθινόπωρο από τις εκδόσεις Καστανιώτη

«Η είσοδος στα εδάφη της Παραγουάης ήταν η λύτρωση. Hμουν χαράματα σε ένα τουριστικό πουλμανάκι -μου το είχε κλείσει το γραφείο από την Αθήνα- μαζί με άλλους οκτώ Ευρωπαίους εταίρους και ξεναγό, καλή της ώρα, την ευγενέστατη Παραγουανή Πενέλοπε Καμπρέρα… Μετά τη Σιουδάδ ντελ Eστε κατευθυνθήκαμε νοτιοδυτικά μέσα από το επαρχιακό οδικό δίκτυο. Το γκρουπ δεν περιελάμβανε ευτυχώς δείγμα από τους πανταχού παρόντες τα χρόνια εκείνα παμφάγους Eλληνες τουρίστες, κι εγώ ήμουν ανέμελος, καθώς, θυμίζω, η χρεοκοπία θα περίμενε άλλη μια εξαετία για την επίσημη σφραγίδα του Γιώργου του Νεότερου, που εκείνες τις μέρες είχε παραλάβει καταχαρούμενος το δαχτυλίδι της διαδοχής. Καλά, αυτό το πληροφορήθηκα, εννοείται, μετά την επιστροφή μου – δεν είμαι τόσο βιτσιόζος, καλέ μου αναγνώστη, ώστε να σκέφτομαι την ελληνική σοσιαλδημοκρατία διασχίζοντας τον Ρίο Παρανά. Το φαντάζεσαι λοιπόν πως ήμουν ελεύθερος να βυθιστώ σε μια νέα πραγματικότητα, χωρίς πλευρικές σκέψεις, συσχετισμούς, συγκρίσεις και αναλύσεις. Η αίσθηση του μέτρου αποκαθίστατο καθώς διασχίζαμε δασωμένες εκτάσεις, περιποιημένες αγροικίες με γέρους καλλιεργητές στο κατώφλι τους, σεμνά χωριά -τα αποικιακά τους σπίτια βαμμένα σε ποικίλες αποχρώσεις της ώχρας-, λιβάδια σπαρμένα με μακάρια βόδια, μικρές πόλεις με τις μπαρόκ εκκλησίες και τις πλακόστρωτες πλατείες τους, μεγάλα ιριδίζοντα λασπερά ποτάμια με σποραδικές κωπήλατες βάρκες και πιρόγες, ήσυχους λόφους που έσβηναν κυλώντας στον ορίζοντα, αργιλώδεις χωματόδρομους ζωσμένους από φράχτες. Βαθύσκιωτα δέντρα, που μάθαινα σιγά σιγά τα ονόματά τους, χάιδευαν τις τσίγκινες στέγες των φτωχότερων σπιτιών.

[…] Μας μίλησε για την ιστορία των Ιησουιτών στη χώρα. Το επόμενο διήμερο επρόκειτο να επισκεφθούμε διαδοχικά τα ερείπια της Σάντα Τρινιδάδ, του Χεσούς ντε Ταραβάνγκε και του Σαν Ιγνάσιο Γκουαζού, τόνισε. Hταν σαν η ιστορία να σου σιγοσφύριζε κάτι στο αυτί ανάμεσα στα κατάλοιπα αυτών των εντυπωσιακών κοκκινωπών τούβλινων μνημείων, κάτι για ένα όραμα που μόνο προσωρινά μπόρεσε να ευδοκιμήσει – αν και ενάμισης και βάλε αιώνας δεν είναι λίγος, εδώ που τα λέμε. Διασταυρωθήκαμε με κάρα κατάφορτα άχυρο που τα έσερναν μουλάρια, με κάνα δυο υπαίθριες ορχήστρες, με μια σχολική πομπή που καθοδηγείτο από καλόγριες, με καβαλάρηδες που ρουφούσαν μακάρια το μάτε τους από μετρίου μεγέθους κολοκύθες, με ανοιχτές ξυλόχτιστες μπυραρίες σε έντονα χρώματα. Hταν, όπως κι αν το έβλεπε κανείς, ένας χαριτωμένος αναχρονισμός. Σταματήσαμε σε μια ευάερη ταβέρνα που διαφήμιζε χαμπουργκέζας κατόπιν αιτήματός μου, συνεπικουρούσης μιας στιβαρής Ουγγαρέζας που χρειαζόταν κατεπειγόντως τουαλέτα.

[…]

Κι άλλα χωριά, κι άλλοι λατεριτικοί χωματόδρομοι, και η Βιλλαρίκα με τη νεογοτθική μητρόπολή της, και πλατείες με γερασμένα φοινικόδεντρα και οπωρώνες με εσπεριδοειδή. Αίφνης άρχισε να ξεδιπλώνεται εκατέρωθεν του δρόμου μια λοφώδης περιοχή, που για τα εδώ δεδομένα μοιάζει με οροσειρά και πράγματι την ονομάζουν Κορδιλλιέρα – πλήρως δασωμένη, καταπράσινη, με μικρούς καταρράκτες. Κι έπειτα ξανά ξεφλουδισμένες από τον χρόνο εκκλησίες και μοιρολατρικά βόδια στους παράπλευρους δρόμους, και παιδάκια που μας χαιρετούσαν ενθουσιωδώς σε ήσυχες αποικιακές πόλεις με ανθισμένα δέντρα, και πάτιος και αυλές και καγκελόφραχτα παράθυρα – περίτεχνες σιδεριές, πρέπει να πω. Eκανα λελογισμένες ερωτήσεις στην Πενέλοπε για τους αυτόχθονες πληθυσμούς, τα τροπικά δάση βροχής που διασχίζαμε τώρα, και τις διατροφικές συνήθειες, καθώς αυτή τη φορά είχα προφτάσει να καθίσω μπροστά, στο πλάι της, ενώ κάνα δυο αρσενικοί του γκρουπ μού έριχναν δολοφονικά βλέμματα. Μείναμε για τη νύχτα σε μια περιποιημένη πανσιόν στις παρυφές μιας σκοτεινής δασωμένης έκτασης, στο μέσον του πουθενά – ατυχώς ξεχνώ το μέρος, Υμπυτουρύ ή κάτι τέτοιο, πάντως ανήκε στην περιφέρεια της Κααζαπά. Hταν ατμοσφαιρική, κομψή, σοφιστικέ, με πιάνο και τζάκι στο ρεστωράν, ενώ στους ξύλινους τοίχους κρέμονταν φωτογραφίες προγόνων και Ινδιάνων με θηράματα στα πόδια τους. Σε μια απ’ αυτές είχε απαθανατιστεί -οξύμωρο σχήμα- ένα σωριασμένο τζάγκουαρ με έναν Ευρωπαίο, ή ίσως Αμερικανό, να ποζάρει περήφανος από πάνω του, η καραμπίνα στο χέρι, η αποικιακή κάσκα στο κεφάλι, το πούρο στο στόμα και η κοιλίτσα να προεξέχει – κάτι σαν Τσώρτσιλ στους Τροπικούς. Τα κρεβάτια ήταν ημίδιπλα, στο αμερικάνικο στυλ, όπως πληροφορήθηκα. Hταν κρίμα που δεν μπορούσα να τα μοιραστώ όλα αυτά με κάποιον. Βάλθηκα να τα περιγράφω νοερά στην Κλειώ, αλλά σύντομα αναδιπλώθηκα. Πώς τα ‘χαμε καταφέρει έτσι;

Το δείπνο δεν έλεγε πολλά – αβοκάντο που το λατρεύω για αρχή, στη συνέχεια όμως ένα μάλλον κακοψημένο τσουρράσκο από βοδινές μπριζόλες σαν τεράστιο σουβλάκι, απ’ όπου ένα κοφτερό μαχαίρι σπρώχνει αδιάφορα το κρέας στο πιάτο σου, παραβρασμένα φασόλια, πουρές από μανιόκα και παραγουανό κρασί, διόλου κακό – φτιαγμένο, όπως πληροφορήθηκα, από Γερμανούς εποίκους. Eνας Ινδιάνος με πλατύγυρο καπέλο γρατζουνούσε σε μια γωνιά την κιθάρα του, εξευρωπαΐζοντας για την περίσταση τοπικούς σκοπούς. Καθόμουν σε ένα τραπέζι μόνος και άκεφος και βαρυστομαχιασμένος, όχι από το φαγητό αλλά από τη συσσώρευση εντυπώσεων, καθώς οι άλλοι είχαν συσπειρωθεί σε δυο μικρά στρατόπεδα -όπως κάνει πάντα η ανθρωπότητα-, το καθένα με τις απόψεις του για τη συνέχεια. Στο ένα απ’ αυτά είχαν καθίσει την Πενέλοπε βομβαρδίζοντάς την με ερωτήσεις. Μου έριξε κάποια στιγμή ένα μελαγχολικό βλέμμα, αλλά τίποτα περισσότερο.

Αφού ανέβηκα και φόρεσα το μαγιό μου και πήρα ένα μπουρνούζι, κατέφυγα στην πισίνα, στον πίσω κήπο – μικρή, ήσυχη, με έναν περίγυρο από σκοτεινά παχύφυλλα που την κάλυπταν σαν ομπρέλα. Από μια χαραγματιά στα φυλλώματα η σελήνη, μοναχική όσο κι εγώ, έστελνε δειλές ακτίνες. Τροπικοί αδιευκρίνιστοι ήχοι με τύλιξαν. Aνοιξα το μπουκάλι με το μπέρμπον που είχα αγοράσει στο duty free, ζήτησα ένα ποτήρι από τη ρεσεψιόν και αφέθηκα να βυθίζομαι σε έναν ήπιο αυτοοικτιρμό. Η ψυχική αυτή κατάσταση μπορεί στην περίπτωσή μου να πάρει άσχημους δρόμους, σαν σπείρα που η διάμετρός της μεγαλώνει όσο βυθίζεσαι στην ελικοειδή της πορεία. Οι μυρωδιές γίνονταν κάποιες στιγμές μεθυστικές και τώρα πια άρχισα να ξεχωρίζω μέσα από τις σκιές ένα είδος κατάλευκου νυχτολούλουδου, μια γλυκολεμονιά, μια ανθισμένη μανταρινιά και ποικίλα άλλα φυτά στη σκοτεινή άκρη του κήπου – ένα είδος κληματσίδας με ροζέ άνθη και ένα λικνιστό δενδρύλλιο παπάγια, κάνα δυο αβοκάντο και από πάνω τους σαν ομπρέλα δυο ή τρεις μανγκέιρας, και λίγο πιο πέρα μια αιωνόβια σέιμπα με αγκαθωτό κορμό και εναέριες ρίζες. Ησύχασα αφού τα είχα ονοματίσει όλα ή σχεδόν όλα, σαν αυτό να ήταν το θέμα ή σαν να είχα δημιουργήσει εγώ αυτό τον νέο κόσμο. Μήπως όμως εντέλει αυτό είναι το θέμα; μονολόγησα σε φιλοσοφική διάθεση, κερνώντας τον εαυτό μου άλλη μια δόση Buffalo Trail».