Η διεθνής του ψεκασμού

Ο ψεκασμός προσωπικότητας δεν είναι ένα προνόμιο αποκλειστικά ελληνικό – απεναντίας, φαίνεται πως το εκνέφωμα του ανορθολογισμού και τα άπειρα σταγονίδια του παραλογισμού και της μανίας καταδιώξεως έχουνε καταβρέξει μερίδες όλου του παγκόσμιου πληθυσμού. Κι έτσι συνέβαινε πάντα, από καταβολής. Υπάρχει ένα ποσοστό, πολύ μεγαλύτερο απ’ όσο φαίνεται, που για λόγους ψυχολογικούς, έξω από κάθε λογική επεξεργασία, εκτίμηση γεγονότων, εκκωφαντικών συμβάντων, υπαρκτών και κραυγαλέων συμπτωμάτων και θυμάτων, ρέπει προς τη μαλακία.

Και δεν είναι μόνο εκείνοι που πάνω σε ένα ψυχικό τραύμα οικοδομούν μια εμμονική άποψη, ή σε κάποια προϋπάρχουσα ένδον εμπλοκή χτίζουν μια αντίληψη για την ερμηνεία συγκεκριμένων φαινομένων, όπως οι πανδημίες. Είναι και κάποιοι (σε κάποια φάση αρκετοί από μας) που επιλέξαμε, στα νεανικά μας χρόνια, μια ιδεολογία, όχι με βάση τον ορθολογισμό, το επιχείρημα ή τη γνώση και τη σύγχρονη επιλογή, αλλά επειδή έχουμε καταγωγή «από αριστερή οικογένεια», ή από «δεξιά οικογένεια», και θεωρήσαμε ότι υποχρεούμασταν να συνεχίσουμε τη γονική παράδοση, λες και η πολιτική άποψη είναι οικογενειακό εργαστήριο μπουγάτσας με μυστική συνταγή από πατέρα σε γιο. Αλλοι που θέλουν ακόμα να πάρουν αναδρομική εκδίκηση, διότι, κάποτε, οι ταγματασφαλίτες σκότωσαν τη θεία τους ή οι κομουνιστές εκτέλεσαν τον μπατζανάκη τους, οπότε οι ίδιοι οφείλουν να υπακούσουν στον εσχατολογικό προορισμό της οικογενειακής ρεβάνς, όπως στις κητικές βεντέτες.

Είμαι, λέει, «από δημοκρατική οικογένεια». Τι θα πει αυτό; Πώς νοούνταν και πώς νοείται η λέξη «δημοκρατική»; Ή, είμαι από «οικογένεια εθνικοφρόνων». Τι θα πει «εθνικόφρων»; Είναι λέξη μιας άλλης εποχής μεγάλης πόλωσης, που έχει χάσει τη σημασία της από την άποψη τουλάχιστον της αντίθεσης που εξυπάκουε απέναντι στους «διεθνιστές», αν υπήρξαν ποτέ όντως διεθνιστές. Κι όμως όλα αυτά συνεχίζουν να επιβιώνουν με καμάρι. Ισως είναι κι αυτές εκδοχές ψεκασμού με την έννοια ότι το άτομο δεν επιλέγει με βάση τη δική του αποκλειστικά κρίση, αλλά τυφλά, για ψυχικούς ή συναισθηματικούς λόγους, υπακούοντας σε επιλογές που κάνανε πρόγονοί τους σε μια εντελώς διαφορετική συγκυρία, και που δεν ξέρουμε αν και εκείνοι πραγματικά είχαν επιλέξει, τότε, αν ήξεραν τι τους γίνεται, αν έγινε κατά τύχη, από πλήρη άγνοια ή από άλλες μορφές ανορθολογισμού. Ποιος εγγυάται και τι; Και με ποια ντοκουμέντα; Τρέχα γύρευε.

Ολα αυτά ξεκινούν από μυθοποιημένες ή πλημμελείς ερμηνείες της οικογενειακής, ηρωοποιημένης ιστορίας και εκτρέφουν νέες ψευδαισθήσεις και αυτο-μυθολογίες. Ειδικά ή κάπως περισσότερο στην Ελλάδα, το άτομο γίνεται συχνά ιδεολογικό εκβλάστημα της οικογενειακής μυθομανίας. Προσπαθεί να περιβάλει την οικογένειά του με θρύλο, είτε όντως τον είχε η φαμίλια του, είτε όχι, και το κάνει από εγωισμό, βέβαια, για να αποκτήσει και το ίδιο το άτομο μέρος του αναδρομικού μύθου, να εμφανιστεί ως συνέχεια μιας σειράς ηρωικών μορφών, να αναπληρώσει έτσι προσωπικές ελλείψεις ή ελαττώματα με το δανεικό ή το επινοημένο φως των προγόνων. Ναι, αλλά, τελικά, ο καθείς υπάρχει και δοκιμάζεται μόνο καθεαυτός, και αναλάμπει, ή όχι, εν εαυτώ. (Κάτι που δύσκολα αντέχεται.) Δεν βγήκαμε από το μπούτι του Διός. Ούτε από τον κρουστό μηρό της Αφροδίτης, όσο και αν αυτό θα άξιζε το κόπο.

Η βαθιά αγάπη για τους γονείς υπάρχει, βέβαια, σε όλους μας, πάντα, σε κάθε περίπτωση. Ο,τι και αν αυτοί υπήρξαν, είτε θεοί είτε εγκληματίες ή οτιδήποτε. Και η επιρροή τους υφίσταται ή υπήρξε. Τούτο δεν σημαίνει πως οφείλω να σκέφτομαι πάντα όπως εκείνοι, ακόμα και αν ήταν σοφοί ή βαθιά αφελείς στην εποχή τους – πώς το λέει ο ισπανός ποιητής: «Το ότι είχες κάποτε δίκιο δεν σημαίνει πως έχεις και τώρα». Αλλάζουν τα πράματα ιλιγγιωδώς. Και το να ανακυκλώνει κανείς το ιδεολόγημα του μπαμπά του ή της ξαδέρφης του για λόγους οικογενειακής παράδοσης δεν αποτελεί ανορθολογισμό; Δεν είναι παραλογισμός, ερήμην των εποχών και των καταστάσεων; Κι εναντίον κάποιων, πάντα, διότι και ο μπαμπάς, κάποτε, ήταν εναντίον των προγόνων εκείνων των κάποιων. Η σύμπτωση είναι γλαφυρή. Θαρρείς και αναπαραγόμαστε ολόιδιοι, σε βιοτεχνία και η σειρά της παράλληλης παραγωγής συνεχίζεται στο διηνεκές, όπως και η αναλλοίωτη εναντίωση.

Κι αυτή είναι μια συνήθης εκδοχή ανορθολογισμού. Αλλά στο άνοιγμα του διαβήτη υπάρχουν κι άλλες ταξιανθίες. Μια από τις πιο περίεργες είναι εκείνη που εμπνέεται από τη φοβική εμμονή του αντιεμβολιασμού (που συχνά έχει και ιδεολογικά – πολιτικά υπόβαθρα ή ψύχωση ανυπακοής) με επιστημονικοφανή επιχειρήματα εφόσον η «επιστήμη» μερικές φορές έχει πιο πολλές εκδοχές και από την ερμηνεία της Τέχνης. Οσο και αν ο κορωνοϊός δεν είναι ερμητικό ποίημα του Εζρα Πάουντ, του Σεφέρη ή πίνακας αφηρημένου εξπρεσιονισμού, αλλά υπαρκτός, ανιχνεύσιμος ιός με καταφανώς θανάσιμα αποτελέσματα, ωστόσο υπάρχουν και επιστήμονες που λένε πως δεν υπάρχει καν. Και τίποτε δεν πείθει κάποιον που προτιμάει να μεταβεί στις ουράνιες νεφέλες, παρά να αποστεί της ιδεοληψίας του.

Αλλοι βρίσκουν ως αποκλειστικό εχθρό τον Γκέιτς, άλλοι τις τράπεζες, άλλοι τον Ολυμπιακό, άλλοι τις αράχνες, άλλοι το εμβόλιο, άλλοι τη μάσκα ή τις κάλτσες (και οι μερσεριζέ κάλτσες πνίγουν τα πόδια) κι έτεροι επινοούν κάποιο άλλο σκιάχτρο και απ’ αυτό αντλούν, διά της αντίθεσης, προσωπικότητα. Είναι μια προαιώνια τεχνική που προσφέρεται τζάμπα. Ο άνθρωπος είναι ένα μάταιο πάθος, έλεγε ο Σαρτρ που κι αυτός τα ‘κανε μαντάρα. (Με όλο τον αναδρομικό σεβασμό.) Και η βασική απάντηση στην ερώτηση «Πώς έχουμε επιβιώσει μέσα σε όλα αυτά;» είναι πως μας σώζει το ότι και οι άλλοι λαοί έχουν ψεκαστεί σε ποσοστό όχι μικρότερο απ’ το δικό μας όπως δείχνουν και οι παγκόσμιες διαδηλώσεις κατά της «ιατρικής δικτατορίας» – όσων, δηλαδή, βλέπουν δικτατορίες ακόμα και στον ύπνο τους και κάνουν ηρωική αντίσταση κατ’ όναρ.