Νικητές και χαμένοι στην οικονομία της πανδημίας

Πολλά οικονομικά σχόλια επικεντρώνονται σήμερα στη λεγόμενη «απόκλιση»: ενώ οι ευρείς δείκτες της αγοράς μετοχών βρίσκονται στα υψηλότερα επίπεδα όλων των εποχών, μεγάλο μέρος της ευρύτερης οικονομίας αγωνίζεται να ανακάμψει από μία από τις πιο σοβαρές μειώσεις στην ιστορία.

Πολλοί έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η αγορά δεν είναι συνδεδεμένη με την οικονομική πραγματικότητα. Ωστόσο, με διαφορετικό τρόπο, οι σημερινές αγορές μετοχών ενδέχεται να αντανακλούν εν μέρει ισχυρές υποκείμενες τάσεις που ενισχύονται από τη λεγόμενη «οικονομία της πανδημίας». Οι τιμές των μετοχών και οι δείκτες αγοράς είναι μέτρα δημιουργίας αξίας για τους κατόχους κεφαλαίου, το οποίο δεν είναι το ίδιο με τη δημιουργία αξίας στην οικονομία ευρύτερα, όπου η εργασία και το απτό και άυλο κεφάλαιο παίζουν όλα ρόλο.

Επιπλέον, οι αγορές αντικατοπτρίζουν τις αναμενόμενες στο μέλλον πραγματικές αποδόσεις κεφαλαίου. Οταν πρόκειται για τη μέτρηση της παρούσας αξίας του εισοδήματος από την εργασία, απλά δεν υπάρχει συγκρίσιμος μελλοντικός δείκτης.

Επί της αρχής, εάν υπάρχει σημαντική αναμενόμενη οικονομική ανάκαμψη, οι προοπτικές για το κεφάλαιο και το εισόδημα εργασίας θα μπορούσαν να είναι παρόμοιες, αλλά στο παρόν θα αντικατοπτρίζεται μόνο το αναμενόμενο μέλλον του κεφαλαίου. Δεν είναι όμως μόνο αυτό. Οι εκτιμήσεις της αγοράς βασίζονται όλο και περισσότερο σε άυλα περιουσιακά στοιχεία, ιδίως στην ιδιοκτησία και τον έλεγχο των δεδομένων, τα οποία παρέχουν τα δικά τους μέσα δημιουργίας αξίας και δημιουργίας εσόδων.

Με άλλα λόγια, η ψαλίδα στη δημιουργία αξίας στις αγορές και την απασχόληση μεγαλώνει. Και ενώ αυτό ίσχυε ακόμη και πριν από την πανδημία, η τάση έχει πλέον επιταχυνθεί. Υπάρχουν τουλάχιστον δύο λόγοι για αυτό. Ο ένας είναι η ταχεία υιοθέτηση των ψηφιακών τεχνολογιών ως μέρους της απόκρισης στα μέτρα περιορισμών. Ο άλλος ότι πολλοί τομείς εντάσεως εργασίας, οι οποίοι συνήθως προσθέτουν αξία κυρίως με το εργατικό δυναμικό και τα κεφάλαια, έχουν κλείσει εν μέρει ή ολικά ως αποτέλεσμα των περιορισμών.

Κανένας δείκτης δεν μπορεί να προσφέρει μια χρήσιμη εικόνα της συνολικής αγοράς, πόσω μάλλον των οικονομικών, των συνθηκών και των τάσεων. Στην οικονομία της πανδημίας οι δείκτες μετοχών αποκρύπτουν πολλά λόγω των μεγάλων αποκλίσεων στα οικονομικά αποτελέσματα σε διάφορους κλάδους και τους ανθρώπους που εργάζονται σε αυτούς. Τέλος, δεδομένης της μεγάλης συμβολής των ψηφιακών άυλων περιουσιακών στοιχείων στη δημιουργία αξίας, είναι δύσκολο να δούμε έναν τρόπο να αντιστραφεί η τάση της αυξανόμενης ανισότητας του πλούτου. Επειδή τα οικονομικά μεγέθη των χαμηλότερων εισοδημάτων στερούνται σε μεγάλο βαθμό περιουσιακών στοιχείων με υψηλό άυλο και ψηφιακό περιεχόμενο, τους ξεπερνούν τα οφέλη της τρέχουσας οικονομικής και τεχνολογικής δυναμικής.

* Ο Μάικλ Σπενς είναι κάτοχος Νομπέλ Οικονομικών και επίτιμος καθηγητής Οικονομικών και πρώην πρύτανης στο Graduate School of Business του Stanford University