Η αλληλεγγύη των γενεών

Βασικό επιχείρημα των υποστηρικτών ενός κεφαλαιοποιητικού ασφαλιστικού συστήματος είναι ότι με αυτόν τον τρόπο ο καθένας θα έχει την ευθύνη και τη δυνατότητα να αποταμιεύει ουσιαστικά για τη μελλοντική σύνταξη αντί για μια συνθήκη όπου οι σημερινοί εργαζόμενοι πληρώνουν εισφορές για τις συντάξεις των σημερινών συνταξιούχων. «Να πάψει το κράτος να παίρνει τα λεφτά των νέων και να τα δίνει στους ηλικιωμένους» ήταν η χαρακτηριστική φράση του επικεφαλής οικονομικού συμβούλου του Πρωθυπουργού κ. Αλέξη Πατέλη στο «Βήμα».

Ομως, εάν το σκεφτούμε λίγο πιο προσεκτικά, αυτό ακριβώς το στοιχείο είναι που καθιστά τα αναδιανεμητικά ασφαλιστικά συστήματα στοιχεία μιας πραγματικής κοινωνικής προόδου. Είναι η αντίληψη ότι σκεφτόμαστε με όρους κοινωνικής αλληλεγγύης και γι’ αυτόν τον λόγο επιλέγουμε να εφαρμόσουμε μια πολιτική αναδιανομής, στην οποία οι εισφορές που υπολογίζονται στις αποδοχές των εν ενεργεία εργαζομένων εξασφαλίζουν ότι καταβάλλονται συντάξεις στους απόμαχους της εργασίας. Είναι μια μορφή αλληλεγγύης ανάμεσα στις γενιές, πολύ διαφορετική από την εικόνα μιας κοινωνίας κατακερματισμένης όπου ο αγώνας για επιβίωση καταλήγει μια ατομική μάχη. Είναι η παραδοχή ότι όντως «υπάρχει η κοινωνία», σε πείσμα της περί του αντιθέτου αποστροφής της Μάργκαρετ Θάτσερ.

Γνωρίζω ότι τα επιχειρήματα περί των κεφαλαιοποιητικών συστημάτων έχουν να κάνουν και με παράγοντες βιωσιμότητας των ασφαλιστικών συστημάτων. Ωστόσο, είναι πολύ προτιμότερο να συζητήσουμε τα ζητήματα βιωσιμότητας με όρους αύξησης της απασχόλησης και αξιοπρεπών μισθών, παράμετροι που συνεπάγονται και αύξηση των εισφορών, ξεφεύγοντας από μια αντίληψη που αντιμετωπίζει την εργασία μόνο ως «μισθολογικό κόστος». Προφανώς, επίσης, πρέπει να το δούμε με όρους αναδιανομής, έννοια που δαιμονοποιήθηκε πολλαπλά τις περασμένες δεκαετίες από όλους εκείνους που ευθύνονται για τις πολιτικές που εκτίναξαν παγκοσμίως τις κοινωνικές ανισότητες, αλλά παραμένει αναντικατάστατη παράμετρος της κοινωνικής δικαιοσύνης. Και βέβαια, θα ήταν ένδειξη αναγκαίας σύνεσης εάν τα ασφαλιστικά συστήματα αντιμετωπίζονταν ως αυτό που είναι και όχι ως δυνάμει «ζεστό χρήμα» για την τροφοδοσία των χρηματαγορών.