Μεταξύ «πατρίδας» και «προόδου»

Το τελευταίο διάστημα, η κατάσταση στα ελληνοτουρκικά έχει οδηγήσει τον ΣΥΡΙΖΑ και το Κίνημα Αλλαγής σε μια συζήτηση που, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, ταλανίζει κάθε προοδευτικό κόμμα που ψάχνει μια «πατριωτική» προσέγγιση. Στην Κουμουνδούρου, οι διαφορετικές προσεγγίσεις που υπήρχαν για τη συμφωνία μερικής οριοθέτησης της ΑΟΖ με την Αίγυπτο διατυπώθηκαν και δημόσια. Η τελική στάση του κόμματος στη Βουλή, το «παρών» που επελέγη, κατάφερε να είναι αρκετά ισορροπημένο ώστε να συμπεριλάβει κάθε βουλευτή: αυτοί που θεωρούσαν πως τα θετικά της συμφωνίας υπερβαίνουν τα αρνητικά ανέχτηκαν το «παρών» ως σιωπηρή, αντιπολιτευτική στήριξη και οι άλλοι συμβιβάστηκαν με τη μη ψήφιση. Η κριτική που έγινε από την πλευρά της Φώφης Γεννηματά ήταν πιο σκληρή σε περιεχόμενο από αυτή του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης – κι όμως, στο τέλος, το Κίνημα Αλλαγής υπερψήφισε τη συμφωνία.

Η εξίσωση είναι δύσκολη, αλλά έχει σημασία. Τα εθνικά θέματα είναι ζητήματα ειδικού χειρισμού και για τα δύο κόμματα. Την προηγούμενη φορά που ένα από αυτά, το Μακεδονικό, τέθηκε στο τραπέζι της συζήτησης, ο ΣΥΡΙΖΑ αξιοποίησε τις διαφωνίες εντός του Κινήματος Αλλαγής για τον διεμβολισμό του κεντροαριστερού χώρου. Στον αντίποδα, υπήρξαν και αρκετοί στο στρατόπεδο της Χαριλάου Τρικούπη που, παρότι δεν είχαν μεγάλες διαφωνίες με τη Συμφωνία των Πρεσπών, τήρησαν την κομματική γραμμή ακριβώς επειδή το ζήτημα είχε τεθεί με τον τρόπο που τέθηκε από τον ΣΥΡΙΖΑ. Δεν ήθελαν, δηλαδή, τα εθνικά θέματα να καθορίσουν ευρύτερες συμμαχίες.

Περίπου δύο χρόνια μετά, όσοι μετακόμισαν στην Κουμουνδούρου με αφορμή τις Πρέσπες βλέπουν ότι μπορεί ο Αλέξης Τσίπρας να χρησιμοποιεί έξυπνα την υπερψήφισή τους στις εμφανίσεις του στη Βουλή, όμως το εκλογικό ακροατήριο στο οποίο προσπαθεί να απευθυνθεί, το «βαθύ ΠΑΣΟΚ», θα προτιμούσε να μην έχουν ψηφιστεί ποτέ. Παραδοσιακά, στον χώρο του ΣΥΡΙΖΑ ήταν υπέρ των τολμηρών αποφάσεων σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, χωρίς τον φόβο να χαρακτηριστούν «εθνοπροδότες». Τώρα όμως δεν είναι μόνοι τους και οι περισσότεροι εκ των νεοφερμένων είναι συνηθισμένοι αλλιώς. Στο Κίνημα Αλλαγής που, σε αντίθεση με το 2018, δεν ψάχνουν πια τρόπο να διαχειριστούν μια νέα ισορροπία αλλά να διατηρήσουν μια παλιότερη, τα πράγματα είναι πιο εύκολα: η διαλεκτική ανάμεσα σε «προοδευτικούς» και «πατριώτες» έχει νικητή πότε τον έναν και πότε τον άλλον, όπως συνέβαινε παραδοσιακά στο άλλοτε κραταιό ΠΑΣΟΚ. Η υπερψήφιση της συμφωνίας με την Αίγυπτο σ’ αυτή τη φάση βρήκε σύμφωνες, χωρίς αστερίσκους, όλες τις πλευρές, ακόμα κι αν έχουν διαφορετική οπτική στον τρόπο με τον οποίο πρέπει να γίνει ο διάλογος με την Τουρκία.

Το «ναι» του ενός έκλεισε ένα ζήτημα προτού καν ανοίξει, ενώ το «παρών» του άλλου δεν ήταν αρκετό για όλους. Λίγες μέρες μετά, η κεντροαριστερή αντίδραση στον κατάλογο των κυρώσεων απέναντι στην Τουρκία ήταν πιο γενική, ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ, μετά και την κριτική που του ασκήθηκε για τη στάση του στη Βουλή, μίλησε με βάση όσα αποφασίστηκαν για την Κύπρο. Οι ξεκάθαρες θέσεις βοηθούν, είτε αφορούν ένα «ναι» ή ένα «όχι» μέσα στη Βουλή είτε την ανακοίνωση μιας δέσμης προτάσεων, γιατί τους λύνουν ένα σημείο της εξίσωσης. Βγάζουν από πάνω τους μια άλλη παράμετρο της συζήτησης – τη θολούρα του εκλογικού τους ακροατηρίου.