Ασκήσεις εσωκομματικής ισορροπίας

Για ένα κόμμα, η σχέση ανάμεσα στη βάση και στον μηχανισμό είναι τόσο παλιά και τόσο περίπλοκη όσο το αιώνιο ερώτημα για το αβγό και την κότα. Τι διαμορφώνει πραγματικά ένα κόμμα, οι άνθρωποι που το ψηφίζουν ή εκείνοι που βρίσκονται στο τιμόνι του; Αυτή την περίοδο, η ελληνική πολιτική ζωή βρίσκεται σε μεταβατική φάση: τα τρία μεγαλύτερα κοινοβουλευτικά κόμματα έχουν ηγεσίες που θέλουν να κερδίσουν νέα ακροατήρια, ανοίγονται άρα σε επιλογές μη συνηθισμένες για τους παραδοσιακούς τους ψηφοφόρους.

Η ΝΔ. Το άνοιγμα του Κυριάκου Μητσοτάκη στο πολιτικό Κέντρο και στην Κεντροαριστερά δεν ξεκίνησε τώρα, με την τοποθέτηση του Πάνου Τσακλόγλου σε καίρια θέση του κυβερνητικού σχήματος. Δεν ξεκίνησε καν μετά τις εκλογές του 2019, όταν επέλεξε πρώην πασόκους για υπουργούς, όταν τους έδωσε σημαντικές αρμοδιότητες στον κρατικό μηχανισμό. Ο Μητσοτάκης εκμεταλλεύτηκε το κενό που παρατηρήθηκε στον πολιτικό χάρτη με την άνοδο του ΣΥΡΙΖΑ και την πτώση του ΠΑΣΟΚ. Ενα μεγάλο κομμάτι κεντρώων και κεντροαριστερών ψηφοφόρων, που δεν ήθελε σε καμία περίπτωση επανεκλογή του Αλέξη Τσίπρα, αποφάσισε να στηρίξει τον πολιτικό που δεν θύμιζε και πολύ κλασικό νεοδημοκράτη: στην πραγματικότητα, πολλοί εξ αυτών θα προτιμούσαν ο Μητσοτάκης να είχε ήδη ιδρύσει δικό του κόμμα – η ψήφος τους τότε θα ήταν απαλλαγμένη και από τα τελευταία αντι-ΝΔ αντανακλαστικά. Αυτά τα τελευταία, όμως, δεν φεύγουν εύκολα. Παρότι οι γνωρίζοντες τα της γαλάζιας παράταξης λένε πως η ΝΔ ήταν ανέκαθεν ένα «προεδρικό» κόμμα (πράγμα που σημαίνει πως δύσκολα ο μηχανισμός πηγαίνει ενάντια στις βουλές της ηγεσίας), ακόμα και ο πιο ισχυρός πρόεδρος οφείλει να κρατά τα προσχήματα: η Κοινοβουλευτική Ομάδα της ΝΔ, η ίδια που της εξασφαλίζει μια άνετη πλειοψηφία, σίγουρα δεν ευχαριστιέται πολύ όταν επιλέγονται «πράσινες» λύσεις. Η μετριοπάθεια του ίδιου του Μητσοτάκη δεν έχει πάντα επιτυχία με την ονομαζόμενη «λαϊκή Δεξιά» που στηρίζει τη ΝΔ. Τι λειτουργεί υπέρ της ΝΔ; Πως, παρά την ενόχληση με τη στροφή (στα λόγια ή στις πράξεις, ανάλογα ποιον ρωτάει κανείς), δεν υπάρχει κομματική απειλή από τα δεξιά. Οπότε η παραδοσιακή δεξαμενή μένει αναπόφευκτα στο σπίτι της.

Ο ΣΥΡΙΖΑ. Η αξιωματική αντιπολίτευση έχει ίσως τη μεγαλύτερη απόσταση ανάμεσα στη σημερινή του βάση και στον κομματικό μηχανισμό. Στην πλειονότητά τους τα πιο προβεβλημένα στελέχη προέρχονται από τον «ορίτζιναλ ΣΥΡΙΖΑ», ακόμα και από τις εποχές που το κόμμα θα ήταν ευχαριστημένο με την είσοδο στη Βουλή. Οι ενέσεις της Προοδευτικής Συμμαχίας, παρότι ταιριάζουν περισσότερο στο «βαθύ» ΠΑΣΟΚ, που τα τελευταία χρόνια επιλέγει σταθερά ΣΥΡΙΖΑ, δημιουργούν αντισώματα στους «παλιούς». Πολλοί εξ αυτών θεωρούν πως η διεύρυνση γίνεται άτσαλα, χωρίς καν έναν υποτυπώδη ιδεολογικό μανδύα, με μοναδικό στόχο την επιστροφή στην εξουσία. Από την άλλη, η ευκολία με την οποία ο ίδιος ο Τσίπρας «βουτάει» στον ρόλο του Ανδρέα Παπανδρέου, αντιγράφοντάς τον, κρατάει ακόμα στις τάξεις του ΣΥΡΙΖΑ ένα σημαντικό ποσοστό ψηφοφόρων με πασοκικό παρελθόν και αναφορές στη δεκαετία του ’80 – ακόμα κι αν η πολιτική στροφή γίνεται μόνο σε επίπεδο συμβολισμών. Η προσπάθεια συριζαίων και συριζοπασόκων να συνυπάρξουν (και να επιβληθούν ο ένας στον άλλον) γίνεται υπό το άγρυπνο βλέμμα των «γεφυροποιών». Οι οποίοι στην πλειοψηφία τους προσεγγίζουν ευκολότερα το ΠΑΣΟΚ του Σημίτη, γεγονός που τους φέρνει πιο κοντά με τους παραδοσιακούς αριστερούς, στηρίζουν όμως αναφανδόν τη διεύρυνση – βρίσκονται, επομένως, στο προεδρικό στρατόπεδο. Η επιλογή Τσίπρα θα είναι αυτή που στο τέλος θα καθορίσει και τη μορφή του κόμματος. Με βάση, όμως, τις πρόσφατες παρεμβάσεις του, που τοποθετούν τον ΣΥΡΙΖΑ «από το Κέντρο έως την Αριστερά», στόχος είναι το χτίσιμο ενός ευρύτερου προοδευτικού μετώπου. Βασική προϋπόθεση; Ολες οι πλευρές του κόμματος να επιβιώσουν, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, από τις εσωκομματικές διαδικασίες.

ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΑΛΛΑΓΗΣ. Στο κεντροαριστερό στρατόπεδο βρίσκονται μπροστά σε μια μεγάλη πρόκληση. Εκτιμούν πως η συγκατοίκηση των κεντρώων με την καραμανλική και τη σαμαρική πτέρυγα της ΝΔ δεν είναι πάντα εύκολη – ούτε, βέβαια, ανέφελη. Θεωρούν επίσης πως ο ΣΥΡΙΖΑ, και λόγω της προηγούμενης κυβερνητικής του θητείας, δεν μπορεί να ανταποκριθεί στον ηγεμονικό ρόλο που διεκδικεί στον προοδευτικό χώρο. Στόχος τους, λοιπόν, είναι να κερδίσουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερο ακροατήριο, τόσο από τη μία όσο και από την άλλη πλευρά. Το πρόβλημα που αντιμετωπίζουν, ωστόσο, έχει να κάνει με τα χαρακτηριστικά της βάσης τους. Κάθε φορά που κάποιος επιχειρηματολογεί υπέρ της προσέγγισης με ψηφοφόρους που έφυγαν για τον ΣΥΡΙΖΑ, τότε βρίσκει αντίσταση στο μεγαλύτερο ποσοστό της βάσης, που λόγω της προσπάθειας διεμβολισμού της παράταξης τρέφουν βαθιά αντι-ΣΥΡΙΖΑ αντανακλαστικά. Από την άλλη, η προσέγγιση των κεντρώων που στις προηγούμενες εκλογές στήριξαν τον Μητσοτάκη ενδεχομένως εγείρει αντι-δεξιά αντανακλαστικά που υπάρχουν ακόμα στον ευρύτερο προοδευτικό χώρο. Τα δημοσκοπικά ευρήματα, πάντως, δείχνουν πως το Κίνημα Αλλαγής μπορεί να κερδίσει ψηφοφόρους από τον ΣΥΡΙΖΑ. Για να αλλάξουν τα δεδομένα όμως ανάμεσα στα δύο κόμματα, χρειάζεται η επιστροφή και των κεντροαριστερών που προτίμησαν ΝΔ. Για να συμβεί αυτό, στη Χαριλάου Τρικούπη ψάχνουν να βρουν τη σωστή ισορροπία: την άσκηση αντιπολίτευσης που δεν θα θυμίζει ΣΥΡΙΖΑ και παράλληλα θα φέρνει σε δύσκολη θέση την κυβέρνηση.