Η 3η συρρίκνωση

Η περίοδος που ξεκίνησε από το 2009 και ακόμα εξελίσσεται θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως εποχή της συρρίκνωσης για την Ελλάδα – για την ακρίβεια, ως εποχή των συρρικνώσεων.

Στην αρχή ήταν η πτώχευση, που ακόμα και σήμερα δεν θέλουμε να την αποκαλούμε με το όνομά της. Η πτώχευση άφησε πίσω της μία χώρα με πάνω από το 30% του ΑΕΠ της να έχει εξανεμιστεί. Αυτή είναι πτώση που συναντά κανείς συνήθως σε συνθήκες πολέμου. Οι επιπτώσεις γνωστές και αμέτρητες. Η Ελλάδα ακόμα την υφίσταται, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι και πάλι δεν θέλουμε να λέμε την αλήθεια. Μιλάμε συνεχώς για μία επιστροφή στην κανονικότητα, η οποία πολύ απέχει από το να ισχύει, ιδίως με δεδομένο ένα δημόσιο χρέος που παραμένει τερατώδες και επικρέμαται στο μέλλον της χώρας σε βάθος δεκαετιών.

Η δεύτερη συρρίκνωση ήταν ευθύ αποτέλεσμα της πτώχευσης: περίπου μισό εκατομμύριο άνθρωποι, κατά τεκμήριο οι πιο ανταγωνιστικοί σε ό,τι κάνουν και στην πιο παραγωγική τους ηλικία, έφυγαν για πάντα από την Ελλάδα. Και καλά έκαναν. Επρεπε να ζήσουν. Αυτή δεν ήταν μετανάστευση «χαμηλού» δυναμικού. Δεν πήγαν, όπως το ’60, να σκάβουν σε ορυχεία. Πήγαν σε τομείς εξειδικευμένους, με ζήτηση στις πιο ισχυρές οικονομίες της Ευρώπης και αλλού. Πήγαν και στέριωσαν σε συνθήκες παγκοσμιοποιημένου ανταγωνισμού. Και ευτυχώς. Αυτό άλλωστε δείχνει και την αξία τους, οτιδήποτε κι αν κάνουν. Δεν χρειάζεται να είναι κανείς προφήτης για να αντιληφθεί τι σημαίνει όλο αυτό για την Ελλάδα. Από το ασφαλιστικό της σύστημα, για να πει κανείς το ελαφρύτερο που είναι ήδη τεράστιο, μέχρι την οικονομία και, κυρίως, το δημογραφικό ζήτημα, η Ελλάδα μεταλλάσσεται ταχύτατα σε μία πληθυσμιακά συρρικνωμένη χώρα γερόντων. Αυτή είναι η πραγματικότητα. Και ασκεί δραστική αρνητική επίδραση στα πάντα, μεταξύ των οποίων και στην τρίτη κύρια όψη της εποχής της συρρίκνωσης που φαίνεται ότι μόλις ξεκινά, σε πικρή αρμονία με τις δύο προηγούμενες.

Η τρίτη μεγάλη συρρίκνωση είναι αυτή που έχουμε τώρα μπροστά μας: της κυριαρχίας. Πολλοί δεν θέλουν να το ακούνε, όμως κατά βάθος άπαντες ξέρουν ότι προς τα εκεί κινούμαστε. Μόνον αυτό μπορεί να βγάλει ο διάλογος με την Τουρκία που είναι έτοιμος να ξεκινήσει. Διάλογος που, ό,τι και να λέμε εμείς εδώ, θα έχει ως πραγματικό αντικείμενο την ανατροπή της Συνθήκης της Λωζάννης. Δηλαδή την επαναχάραξη των συνόρων με την Τουρκία. Δεν έχει νόημα να κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας και να μιλάμε περί διαγραμμάτων: άπαξ και αρχίσει αυτός ο διάλογος, οδηγεί εκεί. Και αυτό ουδείς το αμφισβητεί εντός ή εκτός Ελλάδος, πλην φυσικά της κυβέρνησης.

Δυστυχώς η Ελλάδα αποδείχθηκε ανήμπορη να αποτρέψει έναν τέτοιο διάλογο, όταν έμεινε άπραγη σε προσβολή της κυριαρχίας της που κάθε άλλη χώρα θα την είχε οδηγήσει σε σύγκρουση. Αντιθέτως, εδώ κυριαρχούν τα μεγάλα λόγια χωρίς αντίκρισμα. Τόσο για τη δήθεν ελληνική απόφαση να μην «επιτρέψει» προσβολή, που όχι απλώς επετράπη αλλά οδήγησε και εκεί όπου ήθελε η Τουρκία, όσο και για τον ρόλο της «Ευρώπης», που, στην πράξη, κάνει ό,τι μπορεί για να επιβάλει αυτή την εξέλιξη. Η κυβέρνηση λέει διαρκώς μεγάλα λόγια που δεν στηρίζονται πουθενά. Δικαιολογίες, προσχήματα, εύσχημες διατυπώσεις, όπως εξίσου και διαστρεβλώσεις μπορεί να βρει κανείς για τα πάντα. Δεν είναι δύσκολο. Το να κάνεις άσπρο στα λόγια το μαύρο της πραγματικότητας είναι απλό. Το δύσκολο είναι να κρατήσεις. Και τα γεγονότα που ξεκίνησαν στις 10 Αυγούστου εξελίχθηκαν με τρόπο που δεν επιτρέπει λογικό περιθώριο αισιοδοξίας: η Ελλάδα φαίνεται ότι εισέρχεται στην τρίτη διαδικασία συρρίκνωσης.