Η τουρκική αντίδραση και η Σύμβαση του Μοντέγκο Μπέι

Η υπογραφή της ελληνοαιγυπτιακής συμφωνίας για τον μερικό ορισμό Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) προκάλεσε αμηχανία στην τουρκική διπλωματία. Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου ήταν γνωστές εδώ και πολλά χρόνια, οι αποκλίσεις μεταξύ των ελληνικών και αιγυπτιακών θέσεων και η απροθυμία της Αιγύπτου να πάρει θέση στην ελληνοτουρκική διένεξη περί τις θαλάσσιες ζώνες λειτουργούσαν, ωστόσο, ως εγγύηση για τη μη υπογραφή συμφωνίας. Η ραγδαία επιδείνωση των σχέσεων μεταξύ Αιγύπτου και Τουρκίας και λόγω της αντιπαραθέσεώς τους στη Λιβύη, αλλά και η ευελιξία της ελληνικής πλευράς λειτούργησαν καταλυτικώς. Η υπογραφή του τουρκολιβυκού συμφώνου τον Νοέμβριο είχε μετατρέψει την υπογραφή συμφωνίας σε απόλυτη προτεραιότητα για την ελληνική πλευρά. Μπορεί βεβαίως να μην ακολουθήθηκε αυστηρά η αρχή της μέσης γραμμής, ωστόσο δεν πρέπει να λησμονεί κανείς ότι αν η Αίγυπτος είχε συμπράξει στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, η Τουρκία αλλά και η Λιβύη θα αναγνώριζαν ως αιγυπτιακή ικανό τμήμα Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης την οποία η Αίγυπτος με την πρόσφατη συμφωνία αναγνώρισε ως ελληνική. Η απόφαση της Αιγύπτου να προχωρήσει στην σύναψη της συμφωνίας με την Ελλάδα αποτελεί κατά τούτο επιτυχία της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, αλλά και ένδειξη της απομονώσεως στην οποία έχει περιέλθει η Τουρκία στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η αμηχανία της τουρκικής πλευράς γίνεται σαφής και με τα αντικρουόμενα μηνύματα που αυτή εκπέμπει. Οι διαδοχικές εκδόσεις NAVTEX, η αποστολή του «Ορούτς Ρέις», οι προειδοποιήσεις και απειλές εναντίον όσων «προσπαθούν να απομονώσουν την Τουρκία στην Ανατολική Μεσόγειο» συνοδεύονται από δημόσιες εκκλήσεις περιφερειακής συνεργασίας. Σε πρόσφατες δηλώσεις του ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επανέφερε το δημοφιλές στην τουρκική κοινή γνώμη αφήγημα του εγκλωβισμού της Τουρκίας στις ακτές της, σημειώνοντας ότι «δεν θα επιτρέψει την απόπειρα φυλακίσεως στις ακτές της μιας πελώριας χώρας 780 χιλιάδων τετραγωνικών χιλιομέτρων λόγω μερικών νησιών εκτάσεως μερικών τετραγωνικών χιλιομέτρων». Από την άλλη πρότεινε «να προσέλθουν όλες οι χώρες της Μεσογείου, ώστε να βρουν μια αποδεκτή από όλους φόρμουλα που να είναι αποδεκτή από όλους και να προστατεύει τα δικαιώματα όλων». Πρόσθεσε, επίσης, ότι η τουρκική πλευρά «θα είναι πάντοτε παρούσα στις προσπάθειες επιλύσεως των διαφορών βάσει της ευθυδικίας».

Η δήλωση αυτή δίνει την ευκαιρία στην ελληνική πλευρά να επαναδιατυπώσει πρόσκληση προς την Τουρκία να προσχωρήσει στη Σύμβαση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας που υπεγράφη το 1982 στο Μοντέγκο Μπέι (Montego Bay) της Τζαμάικας. Ούσα μια από τις ελάχιστες χώρες στον κόσμο που δεν έχει υπογράψει τη Σύμβαση, η Τουρκία μπορεί να αποδείξει με την προσχώρησή της ότι όντως επιδιώκει την ειρηνική και δίκαιη διευθέτηση των διαφορών που έχουν ανακύψει στο Αιγαίο, στο Λιβυκό και στο Λύκιο Πέλαγος. Εν πάση περιπτώσει η εφαρμογή της Συμβάσεως για την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών και η αναγνώριση κυριαρχικών δικαιωμάτων σε νήσους και στις νησίδες δεν συνεπάγεται και τον εγκλωβισμό καμιάς χώρας στις ακτές της. Η Σύμβαση του Μοντέγκο Μπέι προσφέρει όλα τα αναγκαία ερμηνευτικά εργαλεία – ένα μόνο από τα οποία είναι και η ευθυδικία – και αποτελεί και το λογικό θεμέλιο οποιουδήποτε συνυποσχετικού για την παραπομπή των υπαρχουσών διαφορών στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.

Ο Ιωάννης Ν. Γρηγοριάδης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Μπίλκεντ και επικεφαλής του Προγράμματος Τουρκίας του ΕΛΙΑΜΕΠ