Μία πρώτη ανάγνωση {LF}της έκθεσης Πισσαρίδη

Η (ενδιάμεση) έκθεση Πισσαρίδη αποτελεί σημαντική συμβολή στη συζήτηση για τον απαραίτητο μετασχηματισμό της ελληνικής οικονομίας. Στο κείμενο που ακολουθεί γίνονται μερικές σύντομες παρατηρήσεις ως προς τη στόχευση της έκθεσης, τη διάγνωση που κάνει, τις συγκεκριμένες προτάσεις της και το καίριο ζήτημα της εφαρμογής τους.

1. Στόχευση. Η επιτροπή Πισσαρίδη συστάθηκε τέλη 2019 – προ κορωνοϊού – με στόχο ένα μεσοπρόθεσμο αναπτυξιακό σχέδιο και τη μετάβαση στην πράσινη και ψηφιακή οικονομία. Ομως από τότε άλλαξαν όλα – στα μακροοικονομικά μεγέθη όσο και στον τρόπο λειτουργίας της οικονομίας. Τα διαχρονικά προβλήματα που εντοπίζει και στοχεύει η έκθεση τώρα πλέον πρέπει να αναλυθούν υπό το πρίσμα των δραστικών ανακατατάξεων που επέφερε η πανδημία, πολλές από τις οποίες δεν είναι ακόμα πλήρως ορατές. Η ενδιάμεση έκθεση αυτό δεν το κάνει· η τελική θα πρέπει να ενσωματώσει πλήρως τη σημερινή δυσμενή συγκυρία – στην ανάλυση όσο και στις προτάσεις.

2. Διάγνωση. Η έκθεση αναλύει ορθά τις γνωστές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας: χαμηλή παραγωγικότητα, εσωστρέφεια, αναποτελεσματική δημόσια διοίκηση. Αξιολογείται θετικά η εξισορρόπηση των δίδυμων ελλειμμάτων από τα Μνημόνια, αλλά επισημαίνεται η ατελής διαρθρωτική προσαρμογή και η ανάγκη στήριξης των πιο αδύναμων νοικοκυριών. Σε αυτά προστίθεται η μακροπρόθεσμη επιδείνωση των προοπτικών από το δημογραφικό και η χαμηλή συμμετοχή γυναικών και νέων στην αγορά εργασίας. Οι συγγραφείς παραμένουν σε ένα αυστηρά οικονομικό πλαίσιο· διστάζουν έτσι να αγγίξουν τα βαθύτερα αίτια πολλών αδυναμιών: τη δυσλειτουργία ενός πολιτικού συστήματος που δημιούργησε πολλές από τις αγκυλώσεις, αρνήθηκε τη συναίνεση στα δύσκολα, και μπορεί πάντα να υπονομεύσει τις καλύτερες προτάσεις ριζικών αλλαγών.

3. Προτάσεις. Σταχυολογώ μερικές από τις πιο σημαντικές: μείωση ασφαλιστικών εισφορών, ανάπτυξη κεφαλαιοποιητικού πυλώνα στις συντάξεις, εξειδικευμένα τμήματα στα δικαστήρια, καθολική εφαρμογή αξιολόγησης στη δημόσια διοίκηση, φορολόγηση ακίνητης περιουσίας σε τοπικό επίπεδο, επιταχυνόμενες φορολογικές αποσβέσεις για επενδύσεις, πληρέστερη ένταξη γυναικών στην αγορά εργασίας, εκσυγχρονισμός στα πανεπιστήμια. Το γεγονός ότι οι περισσότερες έχουν διατυπωθεί και στο παρελθόν δεν τις καθιστά λιγότερο επίκαιρες. Λείπουν δύο στοιχεία. Το πρώτο είναι ιεράρχηση: δεν είναι όλες οι προτάσεις της ίδιας σημασίας και αποτελέσματος. Είναι απαραίτητη μία αξιολόγηση για το ποιες πρέπει να προταχθούν. Το δεύτερο είναι το benchmarking με τις άλλες χώρες να συμπληρωθεί με αναφορές σε κάθε τομέα στο τι έχει επιτευχθεί (ή όχι) τα χρόνια των Μνημονίων.

4. Εφαρμογή. Εδώ θα χρειαστεί να περιμένουμε την τελική έκθεση. Λέξεις-κλειδιά: πόροι, οργάνωση και συντονισμός, αλλά και διαφάνεια, λογοδοσία και δικαιοσύνη. Οι πόροι που θα εισρεύσουν στη χώρα τα επόμενα χρόνια θα είναι σημαντικοί για να χρηματοδοτήσουν αναπτυξιακά σχέδια, αλλά και για να διευκολύνουν δύσκολες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Ο συντονισμός θα χρειαστεί λύσεις έξω από τα καθιερωμένα, αλλά κυρίως δείκτες, στοχοθεσία και παρακολούθηση δράσεων και αποτελέσματος. Η διαφάνεια και η λογοδοσία στη χρήση των πόρων θα δώσουν πολιτική νομιμοποίηση. Και απέναντι σε μία κοινωνία τραυματισμένη, θα είναι κρίσιμο το αίσθημα δικαιοσύνης και η έμφαση στην ενσωμάτωση, την κοινωνική στήριξη και τη δημιουργία ευκαιριών. Τέλος, το παρελθόν διδάσκει. Ενα καλό παράδειγμα: οι δομές που στήθηκαν για την υλοποίηση των Μνημονίων (η πρώτη φορά που είχε business plan η χώρα). Ενα κακό: ένα βήμα εμπρός, ένα πίσω, όπως η πρόταση στη σημερινή έκθεση για μία ενιαία φορολογική μεταχείριση εισοδημάτων από διαφορετικής πηγές, η οποία θεσπίστηκε ήδη το 2010 αλλά ακυρώθηκε από την επόμενη κυβέρνηση.

Η έκθεση Πισσαρίδη  έρχεται 10 χρόνια μετά την έκθεση της McKinsey με τον σημαδιακό τίτλο «Δέκα Χρόνια Μπροστά» που είχε ζητηθεί από την τότε κυβέρνηση, την ΤτΕ και τον ΣΕΒ και παρουσιάστηκε το 2011. Τις αξιόλογες προτάσεις εκείνης της έκθεσης – αρκετές από τις οποίες επανέρχονται στη σημερινή έκθεση – παρέσυρε η κρίση και το τοξικό πολιτικό κλίμα της εποχής. Ειλικρινά ελπίζω η σημερινή να έχει καλύτερη τύχη ως προς την εφαρμογή της.

Ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου είναι οικονομολόγος, πρώην υπουργός, καθηγητής στο European University Institute.