Ο τελευταίος ρεμπέτης{CR}

Ο Αγάθωνας Ιακωβίδης, που πέθανε χθες από ανακοπή, ήταν ο τελευταίος ρεμπέτης. Μαζί του παίρνει μια μεγάλη πολιτιστική ενότητα της νεότερης Ελλάδας. Διακριτή και μοναδική, που τη γέννησαν και τη γιγάντωσαν οι ελληνικές συνθήκες. Λαϊκή, γεννημένη στο κοινωνικό περιθώριο και εκτός της κεντρικής σκηνής, ακόμα κι όταν την αγκάλιασε το σταρ σύστεμ. Οι ρεμπέτες ήταν ανεξάρτητοι, μοναδικοί, αντισυμβατικοί. Ο Μάνος Χατζιδάκις, στην περίφημη πρώιμη διάλεξή του για το ρεμπέτικο, τον Ιανουάριο του 1949, στο θέατρον της Αλίκης στην πλατεία Καρύτση, μιλούσε για «στοιβαγμένη ζωτικότητα και ωραιότητα συνάμα ενός λαού σαν του δικού μας, να ζητά διέξοδο, έκφραση, επαφή με τον έξω κόσμο […]. Η ζωτικότητα καίγεται, η ψυχικότητα αρρωσταίνει, η ωραιότητα παραμένει. Αυτό είναι το ρεμπέτικο. Κι από ‘δω πηγάζει η θεματολογία του».

Τα τραγούδια του ρεμπέτικου, του έρωτα και της φυγής, τεκμηρίωναν μια εποχή το βάρος της οποίας αντιμετωπιζόταν με την ελαφρότητα του καλλιτεχνικού ονείρου. Στο ρεμπέτικο, ο καλλιτέχνης δεν είναι το κέντρο της γης αλλά το κέντρο της παρέας. Γι’ αυτό ο πόνος, η απώλεια, η κατάκτηση δεν περιγράφονται με λυγμική σοβαροφάνεια ή με κομπαστική βεβαιότητα αλλά ως επεισόδια ενός περίπλοκου κόσμου.

Το πιο σοβαρό καλλιτεχνικό κίνημα της χώρας, άφησε αδιάφορους τους επίσημους φορείς. Το απαθανάτισαν η δισκογραφία και μερικοί ανεξάρτητοι μελετητές (μεταξύ των οποίων, ο Ηλίας Πετρόπουλος). Οι καλλιτέχνες του ρεμπέτικου δεν επιδοτήθηκαν, δεν μπήκαν σε μουσείο. Ησαν πάντα μόνοι, στην αγορά. Δύσκολα. Ισως όμως καλύτερα έτσι.