Ισως φταίνε τα φεγγάρια

Στην παρέα των διακοπών, ο νεαρότερος φίλος μας είναι 28 ετών. Ενα παιδί με γνώσεις, καλλιέργεια, ενδιαφέρον για την πολιτική αλλά και για τις Τέχνες, ενημερωμένο, σπουδασμένο, με τα μεταπτυχιακά του. Αλλά και με όλα αυτά που βασανίζουν τη γενιά του. Με τις αγωνίες του, τις ανασφάλειές του, τον αγώνα για την επαγγελματική του εξέλιξη, τις αβεβαιότητές του. Ο συμπαθής φίλος μας για ένα μόνο πράγμα είναι βέβαιος. Οτι, τον Ιούλιο του 1969, εκείνη η πρώτη προσσελήνωση του «Απόλλων 11» δεν έγινε ποτέ, όλα ήταν ένα καλοστημένο σόου των Αμερικανών. Προς επίρρωση της άποψής του, ανέφερε ένα – δύο «αδιάσειστα» τεκμήρια, κάτι για μια σημαία που κουνιόταν ενώ δεν θα έπρεπε – ή το αντίθετο, δεν θυμάμαι. Οταν του επεσήμανα ότι, για να στηθεί όλο αυτό το σόου, θα έπρεπε να συνεργήσουν πάρα πολλά άτομα, κάτι που θα έκανε πολύ εύθραυστο ένα τέτοιο μυστικό, μου είπε ότι υπήρχε και γι’ αυτό εξήγηση αλλά δεν τη θυμόταν. Και όταν του ρώτησα πώς τα είχε μάθει όλα αυτά, μου απάντησε: «Από ένα ντοκιμαντέρ».

Φυσικά, δεν μπήκα, ούτε κατά διάνοια, σε διαδικασία αντιπαράθεσης μαζί του. Ξέρω πολύ καλά ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο, αν όχι αδύνατον, να πείσεις, ειδικά έναν νέον άνθρωπο, ότι έχει εξαπατηθεί. Το εύκολο είναι να τον εξαπατήσεις. Και, επί του προκειμένου, εξαιρετικά βολικό για τον εξαπατηθέντα. Γι’ αυτήν τη γενιά – από είκοσι και κάτι έως σαράντα παρά κάτι – των ματαιωμένων σχεδίων, για τη γενιά που πάνω στο ξεκίνημά της τρακάρισε μετωπικά με την κρίση και τα συνεπακόλουθά της, είναι, κατά κάποιον τρόπο, παρηγορητικό να θεωρεί ότι υπάρχει μια παγκόσμια συνωμοσία που σκηνοθετεί προσσεληνώσεις. Ενας «κώδικας Ντα Βίντσι» που την αφήνει έξω από το κέντρο των γεγονότων. Μέσα από μια δαιδαλώδη διαδρομή στο μυαλό και την ψυχή του νεαρού φίλου μου, για το ότι δεν μπορεί να βρει μια δουλειά ανάλογη των επιθυμιών και των προσόντων του, ίσως φταίει εκείνη η προσσελήνωση που δεν έγινε. Ισως φταίνε τα φεγγάρια γενικώς.

Ο Κοκτό και
ο καταναλωτισμός

Βέβαια, το φαινόμενο δεν έχει να κάνει μόνο με την ηλικία. Ισως είναι και θέμα ευαισθησίας να μην μπορείς να διαχειριστείς μια πραγματικότητα που αγκυλώνει. Διαβάζω, για παράδειγμα, συνέντευξη της Μαρίας Πανουργιά που θα παρουσιάσει αυτό το Σαββατοκύριακο στη Μικρή Επίδαυρο τη, βασισμένη στον μονόλογο του Κοκτό, όπερα «Ανθρώπινη φωνή» του Πουλένκ. Σκηνοθέτης, ηθοποιός, ενδυματολόγος, ζωγράφος η κυρία Πανουργιά, με αξιόλογη καλλιτεχνική πορεία, πιστεύει ότι φταίνε οι ηγέτες που δεν έχουμε όραμα, ότι υπάρχουν λίγοι άνθρωποι – ανάμεσα στους οποίους βεβαίως και η ίδια – που «ασχολούμαστε με άλλα πράγματα» αλλά δεν ακούγονται διότι έχει επικρατήσει ο καταναλωτισμός. Στον οποίο, παρεμπιπτόντως, πίστευε απόλυτα ο Κοκτό και έλεγε με τη φίλη του, την Κοκό Σανέλ, ότι η μόδα πεθαίνει πολύ νέα διότι πρέπει να επιβιώσει το εμπόριο.

Κριτική σκέψη

Ωστόσο ούτε η άποψη του φίλου μου ούτε η γνώμη της Πανουργιά μπορεί να κάνει κακό σε κανέναν (παρά μόνον, ίσως, στους ίδιους). Αντίθετα με τις fake θεωρίες περί κορωνοϊού. Για άλλη μια φορά στην Ιστορία της ανθρωπότητας, η κριτική σκέψη, αυτή από την οποία, πριν από κάμποσους αιώνες, γεννήθηκαν η φιλοσοφία και η επιστήμη, καλείται να προστατεύσει την έγκυρη γνώση από την υποκειμενική δοξασία. Που, τελικά, στρέφεται εναντίον του υποκειμένου.