Η Αποκάλυψη σε μια χώρα ήδη γονατισμένη

Το 2020 έπρεπε κανονικά να είναι η χρονιά που θα γιορταζόταν η 100ή επέτειος από την ίδρυση της χώρας του Κέδρου, που τέθηκε υπό γαλλική εντολή το 1920 και ανεξαρτητοποιήθηκε το 1943. Θα είναι, όμως, στην ιστορία του Λιβάνου, η χρονιά της Αποκάλυψης. Το τεράστιο μανιτάρι καπνού που σχηματίστηκε, το απόγευμα της Τρίτης, πάνω από το λιμάνι της Βηρυτού, η έκρηξη που ισοπέδωσε ένα μεγάλο κομμάτι της πόλης σκοτώνοντας εκατοντάδες ανθρώπους και αφήνοντας άστεγους εκατοντάδες χιλιάδες άλλους, είναι το θλιβερό σύμβολο της κατάρρευσης ενός ολόκληρου συστήματος, της χρεοκοπίας του μοντέλου που έπρεπε κανονικά να επιτρέψει την ανοικοδόμηση του Λιβάνου έπειτα από τον 15ετή εμφύλιο πόλεμο. Η οικονομική κρίση ήταν ήδη πρωτοφανής, το δεύτερο κύμα του κορωνοϊού ήδη μαινόταν. Ο Λίβανος – όπως σημείωνε χθες χαρακτηριστικά η «Le Monde» – δεν βρίσκεται πια στο χείλος του γκρεμού, έπεσε στο κενό.

Ο περίπλοκος και αιματηρός εμφύλιος πόλεμος (1975-1990) στοίχισε τη ζωή σε 120.000 ανθρώπους και έδιωξε από τον Λίβανο ένα εκατομμύριο άλλους. Ο τερματισμός του όμως δεν ανέκοψε την κάθοδο στην κόλαση μιας χώρας που ήταν άλλοτε γνωστή ως «Ελβετία της Εγγύς Ανατολής», λόγω των τουριστικών θαυμάτων της και της ασφάλειας των τραπεζών της. Ισραηλινά στρατεύματα παρέμειναν στη χώρα έως το 2000, τα συριακά στρατεύματα αποχώρησαν μόλις το 2005. Η Χεζμπολάχ, σύμμαχος της Δαμασκού και της Τεχεράνης, που πρωταγωνίστησε το 2006 σε έναν πόλεμο 34 ημερών με το Ισραήλ, αναδύθηκε ως κίνημα αντίστασης κατά της ισραηλινής κατοχής του Νοτίου Λιβάνου. Το πολιτικό σύστημα της χώρας, που υποτίθεται ότι διασφαλίζει μία δίκαιη εκπροσώπηση των θρησκευτικών κοινοτήτων – σιιτών, σουνιτών, χριστιανών, δρούζων – παρέμεινε στην πραγματικότητα βασισμένο σε μια μοιρασιά της χώρας ανάμεσα σε ακλόνητους φυλάρχους, συχνά παλιούς επικεφαλής ενόπλων πολιτοφυλακών, ανίκανους να συνεννοηθούν και σταθερά προσανατολισμένους στην προστασία των προνομίων τους.

Πολύωρες διακοπές ρεύματος
Μόλις λίγες ώρες πριν από την έκρηξη, το πρωί της Τρίτης, δεκάδες διαδηλωτές είχαν επιχειρήσει να εισβάλουν στο υπουργείο Ενέργειας προκειμένου να διαμαρτυρηθούν για τις τρίωρες, πεντάωρες, ακόμα και δεκάωρες καθημερινές διακοπές ρεύματος: όλες οι κυβερνήσεις των τελευταίων 30 χρόνων είχαν υποσχεθεί να μεταρρυθμίσουν τον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, υπεύθυνο σήμερα για το 40% του εθνικού χρέους, αλλά καμία δεν το έκανε. Η διαμαρτυρία αυτή, βέβαια, ωχριούσε μπροστά στις διαδηλώσεις κατά της κυβερνητικής διαφθοράς, των μέτρων λιτότητας και της έλλειψης βασικών υποδομών που είχαν παραλύσει τον Λίβανο το φθινόπωρο του 2019, οδηγώντας στην παραίτηση του πρωθυπουργού Σαάντ Χαρίρι. Αλλά τίποτε δεν άλλαξε μετά την έξοδο αυτή, ίσα ίσα η κατάσταση χειροτέρεψε. Το τραπεζικό σύστημα της χώρας, βορά για χρόνια στις αρπακτικές διαθέσεις των πολιτικών ελίτ της, κατέρρευσε, συμπαρασέρνοντας το εθνικό νόμισμα, που έχει χάσει το 80% της αξίας του, εκτοξεύοντας τον πληθωρισμό στο 90%, αυξάνοντας το ποσοστό των Λιβανέζων που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας από 35% το περασμένο φθινόπωρο, στο 50%.

Αδυναμία αποπληρωμής χρεών
Τον Μάρτιο, για πρώτη φορά στην ιστορία του, ο Λίβανος δήλωσε αδυναμία αποπληρωμής των χρεών του – και το εθνικό του χρέος πλησιάζει το 170% του ΑΕΠ του. Τον Μάιο, ξεκίνησε διαπραγματεύσεις με το ΔΝΤ, αλλά οι συνομιλίες έχουν περιέλθει σε τέλμα. Στο μεταξύ, είχε ήδη ενσκήψει η πανδημία του κορωνοϊού, που σε πρώτο στάδιο έπληξε ελάχιστα τη χώρα, επανήλθε όμως πρόσφατα πολύ πιο βίαια. Μόλις λίγα λεπτά πριν από το χάος, την Τρίτη, γύρω στις 17.30, ο υπουργός Υγείας είχε υπενθυμίσει τις ημέρες και τις ώρες του επόμενου σταδίου lockdown, μεταξύ 6 και 10 Αυγούστου. Περίπου 200 νέα κρούσματα εντοπίζονταν καθημερινά στον Λίβανο και το εύθραυστο σύστημα υγείας είχε ήδη ξεπεράσει, με βάση τις προειδοποιήσεις των γιατρών, τις δυνατότητές του.

Ενα μωσαϊκό πολιτισμών και θρησκειών. Ενας τόπος πλουραλισμού σε μία σπαραζόμενη περιοχή. Μία γέφυρα ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση. Και ταυτόχρονα, ένα αιώνιο πεδίο αντιπαλότητας ανάμεσα σε ξένες δυνάμεις, μία χώρα που εξακολουθεί να βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση με το Ισραήλ (με την ένταση να ανεβαίνει το τελευταίο διάστημα, και τον Μπενιαμίν Νετανιάχου να προειδοποιεί τη Δευτέρα τη Χεζμπολάχ να «μην παίζει με τη φωτιά»), με τον πόλεμο της Συρίας να υπερχειλίζει συχνά-πυκνά στα εδάφη της (η στήριξη της Χεζμπολάχ στη Δαμασκό έφερε κυρώσεις που δυσχέραναν περαιτέρω την κατάσταση, και επιπλέον, 1,5 εκατομμύριο πρόσφυγες από τη Συρία έχουν συρρεύσει στον Λίβανο). Με δυο λόγια: μια χώρα ήδη γονατισμένη. Η εγκληματική αμέλεια κάποιων, όπως όλα δείχνουν, έφερε το τελειωτικό χτύπημα.