Η γοητεία του ανορθολογισμού

Οταν ο γνωστός αμερικανός ιστορικός Richard Wolin εξέδιδε το 2004 το γνωστό του βιβλίο για τη γοητεία που ασκούσε ο φασισμός σε γνωστές πνευματικές προσωπικότητες δεν μπορούσε να φανταστεί τη γοητεία που θα ασκούσε ο ανορθολογισμός λίγα χρόνια αργότερα εξαιτίας της χρήσης μιας μάσκας για τη μεγαλύτερη υγειονομική κρίση που αντιμετώπισε η ανθρωπότητα τον 21ο αιώνα.

Η χρήση της μη ιατρικής μάσκας που έχει καταστεί υποχρεωτική στους περισσότερους κλειστούς χώρους, μια θεωρητικά απλή και σχετικά ανώδυνη διαδικασία και χρήση έχει μετατραπεί στο νέο «ιερό δισκοπότηρο» των απανταχού συνωμοσιολόγων: Κατάργηση ελευθερίας, μαζική εξαπάτηση, κίνδυνος για τη ζωή ακόμα και «δεν μπορώ να αναπνεύσω» είναι κάποια από τα επιχειρήματα της επιθετικής, μελοδραματικής συνήθως πίσω από πληκτρολόγια ή εις βάρος απλών υπαλλήλων καμπάνιας των πολέμιων της μάσκας. Σε μια «ιδιότυπη» ανάγνωση και ερμηνεία της ιστορίας όπου τέτοια φαινόμενα υπήρχαν πάντα άρα δεν χρειάζονται μέτρα, αλλά και σε μια κυνική θεώρηση απαξίωσης της ανθρώπινης ζωής, προτιμούν να ρισκάρουν και να τεθούν οι ίδιοι και οι άλλοι σε κίνδυνο παρά να λάβουν κάποιο προστατευτικό μέτρο δίνοντας νέο περιεχόμενο στον κοινωνικό δαρβινισμό. Η μάχη για την ελευθερία με κόστος ακόμα και την ίδια τη ζωή πηγάζει από διάφορα ηρωικά παραδείγματα του παρελθόντος και δίνεται βέβαια σ’ ένα τελείως λάθος πεδίο, σ’ εκείνο που η ανθρωπότητα έχει πετύχει ίσως τη μεγαλύτερη εξέλιξή της, της προάσπισης της ανθρώπινης ζωής.

Η τομή λαϊκισμός – ορθολογισμός αλλάζει περιεχόμενο, μεταλλάσσεται, αλλά τελικά παραμένει ισχυρή. Πλέον βέβαια δεν πρόκειται για έναν λαϊκισμό χωρίς επιστημονικό έρεισμα, αναπτύσσεται και ένας αντιεπιστημονικός λόγος από επιστήμονες. Η εφήμερη δόξα, η αναζήτηση ακροατηρίου και η προσπάθεια διαφοροποίησης πάντα είναι θελκτικές.

Η ανορθολογική σκέψη εξάλλου πάντα ασκούσε μια ιδιαίτερη έλξη ακόμα και σε κορυφαία πνεύματα, το να οδηγείς αντίθετα στον δρόμο έχει μια ανεξήγητη γοητεία και ας είναι το τέλος προδιαγεγραμμένο, η αναζήτηση της αλήθειας δεν έπαψε ποτέ τελικά να είναι ένας μοναχικός δρόμος.

O Στέφανος Καβαλλιεράκης είναι διευθυντής στο Μουσείον της Πόλεως των Αθηνών