Η Δύση στην εποχή της μαλθακότητας

Δεν πρέπει να έχουμε ζήσει πιο ισχυρή απόδειξη του πόσο άστοχα μπορούν να διαβαστούν οι αριθμοί από αυτή που ζούμε σήμερα με την πανδημία. Οι πάντες στη Δύση μιλούν σήμερα για συγκρίσεις της ύφεσης που αυτή έφερε, με εκείνη της περιόδου μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ασφαλώς το οικονομικό πλήγμα είναι πρωτόγνωρων διαστάσεων για τον μεταπολεμικό κόσμο. Ομως, αυτό δεν επιτρέπει την παραμικρή αναγωγή στα όσα άφησε πίσω του ο φονικότερος πόλεμος της ιστορίας όταν πλήθος χώρες καταστράφηκαν περίπου ολοσχερώς. Και μόνον ότι μπαίνουν τόσο συχνά πια οι δύο αυτές περίοδοι μαζί στην ίδια πρόταση από τόσους πολλούς σε τόσες χώρες της Δύσης, αρκεί για να δείξει όχι ότι υπάρχει σύγκριση, αλλά ότι η Δύση βιώνει βαθιά παρακμή που ο μόνος τίτλος που της ταιριάζει είναι ένας: η εποχή μιας ασεβούς μαλθακότητας. Σε αυτή ζούμε.

Η Κίνα, που δεν ξέρουμε καν πόσους πραγματικά νεκρούς έχει, δεν γκρινιάζει με τον τρόπο που βλέπουμε να κυριαρχεί σε Αμερική και Ευρώπη. Ούτε η Ρωσία. Οι δύο μεγάλες αυτές χώρες, οντότητες παγκόσμιας κλίμακας, που όμως δεν είναι δημοκρατίες, αντιμετωπίζουν την καταστροφή με εντελώς διαφορετική αντίληψη από ό,τι οι δυτικές δημοκρατίες. Τα ερωτήματα που εγείρονται στον δυτικό κόσμο μοιάζουν να μην τις αφορούν. Οχι επειδή δεν χάνουν και αυτές αντίστοιχα ποσοστά του ΑΕΠ τους – ίσως και μεγαλύτερα από πολλές δυτικές χώρες. Αλλά επειδή η κυρίαρχη κουλτούρα τους δεν έχει πληγεί από αυτήν ακριβώς τη φθορά της μαλθακότητας.

Ολα αυτά δεν σημαίνουν ότι η Κίνα ή η Ρωσία είναι «καλύτερες» από τη Δύση. Ούτε ότι τα μοντέλα τους είναι υποδειγματικά και προς αντιγραφή. Το αντίθετο. Δείχνουν όμως το γιατί συμβαίνει κάτι άλλο που τα τελευταία χρόνια δικαίως απασχολεί πολλούς: το γιατί η Δύση, αργά αλλά σταθερά, παρακμάζει. Το γιατί οι δημοκρατίες της δεν μπορούν να ανταγωνιστούν με επιτυχία τέτοιες χώρες στο περιβάλλον της ώριμης παγκοσμιοποίησης. Το γιατί χάνουν διαρκώς έδαφος που φυσικά δεν μένει κενό αλλά καλύπτεται από δυνάμεις ανερχόμενες όλο και πιο αποφασιστικά στο παγκόσμιο στερέωμα. Και δεν είναι μόνον η Κίνα και η Ρωσία: ποιος άκουσε την Ινδία να κλαίγεται; Δεν έχει νεκρούς; Ασφαλώς ναι. Και δεν ξέρουμε πόσους.

Εχουμε κακομάθει σε έναν τρόπο που μόλις κλονιστεί, λίγο ή πολύ, χάνουμε τη γη κάτω από τα πόδια μας. Εχουμε θεμελιώδη αδυναμία να αντιληφθούμε ότι με αυτόν τον τρόπο δεν μπορούμε να τα βγάλουμε πέρα, σε ένα όλο και πιο επιθετικό παγκόσμιο περιβάλλον όπου ο ανταγωνισμός δεν ασκείται πρωτογενώς μεταξύ οικονομικών, αλλά πρωτίστως μεταξύ συστημάτων των κοινωνιών. Πώς μπορεί οποιαδήποτε δυτική χώρα να ανταγωνιστεί την Κίνα όταν διαθέτει άπειρα έμπειρα εργατικά χέρια, που λειτουργούν περίπου σε καθεστώς δουλοκτησίας; Και ένα πολιτικό και επιχειρηματικό σύστημα που δεν λογοδοτεί ποτέ και σε κανέναν; Είναι απλώς αδύνατον. Στη Δύση όμως ουδείς θέλει να ξεβολευτεί από τη φτηνή παραγωγή.

Η μαλθακότητα δεν αφορά μόνον στα οικονομικά. Το ίδιο συμβαίνει και με τα ζητήματα διεθνούς πολιτικής. Το κενό που αφήνει η Δύση στον κόσμο μεγαλώνει καθημερινά και ασταμάτητα, σε αντίθεση με άλλες μεγάλες οντότητες που διεκδικούν δυναμικά μία νέα θέση στον παγκόσμιο χάρτη ισχύος. Δυστυχώς, ακόμα και η Τουρκία σε αυτή την κατηγορία εντάσσεται. Γι’ αυτό εδώ και τόσα χρόνια, τουλάχιστον από τη μεταναστευτική κρίση του 2015, περιπαίζει διαρκώς τον κουρασμένο ευρωπαϊκό κόσμο, ο οποίος πάσχει πια δραματικά από βαθύ έλλειμμα συλλογικής φιλοδοξίας, όπως ολόκληρη η Δύση. Και μεσοπρόθεσμα αυτό την απειλεί πολύ πιο δομικά από κάθε εχθρό ή κίνδυνο. Από κάθε πανδημία.