Το «μπλε του κοβαλτίου»

Το φετίχ μου είναι το έντονο μπλε. Το πολύ έντονο. Αυτό που στην Καλών Τεχνών το λένε «μπλε του κοβαλτίου» και στον υπόλοιπο κόσμο «μπλε ελεκτρίκ». Μου προκαλεί έναν παράξενο ερεθισμό, έναν συνδυασμό παράλυσης και φόβου, που αντίστοιχό του μου προκαλούν ελάχιστα πράγματα κι οπωσδήποτε κανένα άλλο χρώμα. Είναι το χρώμα της απάτης· στον ουρανό κρύβει, όπως λέει ο ποιητής, τον Θεό. Στη θάλασσα, κάθε είδους απειλή, παγίδα και κίνδυνο. Στη φαντασία μου, το μπλε είναι ακόμα πιο τρομακτικό: είναι το περιτύλιγμα του μέλλοντος. Δεν ξέρω γιατί, αλλά από παιδί έτσι τα είχα στο μυαλό μου: ένα φιλόξενο ροδοκόκκινο για το παρελθόν, μια βολική πολυχρωμία στο παρόν και το μέλλον πάντα βουτηγμένο στο μπλε του κοβαλτίου, σαν ύφαλος μες στη μέση του πελάγους.

Το μέλλον είναι απειλητικό· ακόμα και η ονειροπόληση έχει έντονη τη σκιά της αμφιβολίας και της ματαίωσης. Το μέλλον είναι άπειρο και παραμένει διαρκώς άγνωστο· οι παράμετροι που το ρυθμίζουν μας ξεπερνούν. Ετσι, αποκτά μια σκληρή ειρωνική διάσταση: ό,τι κι αν κάνουμε, όσο κι αν προσπαθήσουμε, αυτό πάντοτε διαφέρει από τις προβλέψεις μας, μια διαφορά που μεγάλη ή μικρή, μπορεί να αποβεί μοιραία. Κι όλα αυτά τυλιγμένα σ’ απαστράπτον μπλε, μαγνητικά ψυχρό κι απόκοσμο.

Συμπτώσεις που προκαλώ. Είναι, θα μου πείτε, όλ’ αυτό, φετιχισμός; Ομολογώ πως η ιδιαίτερη σημασία που έχει το μπλε για εμένα δεν επηρέασε ποτέ τη ζωή μου με κάποια περίεργη τελετουργία: φέρ’ ειπείν, δεν φοράω μπλε στις στιγμές που κρίνεται το μέλλον μου, ούτε φροντίζω να υπογράφω τα σημαντικά έγγραφα με μπλε στιλό ή άλλα παρόμοια και παράδοξα. Εντούτοις, αν ποτέ τύχει κάποια σημαντική σκηνή του βίου μου ν’ αποκτήσει μια μπλε σκηνογραφία, με καταλαμβάνει ένα ωραίο αίσθημα πληρότητας. Οφείλω βέβαια να ομολογήσω ότι πολλές φορές τέτοιες συμπτώσεις τις προκαλώ. Και μάλιστα, όπως κάθε φετιχιστής που σέβεται τον εαυτό του, φροντίζω η εμπλοκή μου να περνά σχεδόν απαρατήρητη ή – αν αυτό δεν είναι δυνατόν – να έχω μια καλή δικαιολογία. Μπορεί να σας φαίνεται αλλόκοτο, αλλά πριν αρχίσω να γράφω γι’ αυτόν στις εφημερίδες, ήμουν εξαιρετικά κλειστός σχετικά με τον φετιχισμό μου. Εσείς είστε, ειλικρινά, οι πρώτοι που μαθαίνετε γι’ αυτόν. Ολ’ αυτά δεν τα έχω παραδεχτεί ούτε στο κορίτσι μου, ούτε στους πιο δικούς μου ανθρώπους. Ετσι λοιπόν φροντίζω να υπάρχει πάντοτε μια καλή συγκάλυψη για την μπλε εμμονή μου.

Το Χρώμα. Θα σας δώσω ένα παράδειγμα. Αυτόν τον καιρό σκηνοθετώ τον «Θαυμαστό Καινούργιο Κόσμο» του Αλντους Χάξλεϊ στο Θέατρο Σημείο. Πρόκειται για ένα φουτουριστικό έργο, που μιλά για τη θολή γραμμή μεταξύ ουτοπίας και δυστοπίας. Είναι ένα σημαντικό βήμα στην καριέρα μου ως σκηνοθέτη. Είναι ένα εγχείρημα στο οποίο πιστεύω απόλυτα και έχω επενδύσει πολλά, τόσο για επαγγελματικούς όσο και για καθαρά προσωπικούς λόγους. Οπως αντιλαμβάνεστε, κρίθηκε απαραίτητο να προικιστεί με Το Χρώμα. Πώς όμως;

Στο στάδιο της προπαραγωγής αναζητούσα έναν τρόπο να προκύπτει η ιστορία του Χάξλεϊ σαν η απάντηση στην αναζήτηση μιας ουτοπίας. Χρειαζόμουν έναν πρόλογο, που θα έθετε την ανάγκη ενός καλύτερου κόσμου. Στην αρχή σκέφτηκα να είναι μια παρέα φίλων που παίζουν ένα παιχνίδι. Αργότερα ήρθε η ιδέα να είναι ηθοποιοί που παρουσιάζουν το μανιφέστο ενός ιδανικού μέλλοντος, ενός θαυμαστού καινούργιου κόσμου, που αναζητά υποστηρικτές και χρηματοδότες. Θέλοντας να δημιουργήσω μια σύγχρονη παράσταση, που να αφορά πρώτα απ’ όλους τη γενιά μου, αποφάσισα να συνεργαστώ μ’ έναν απολύτως γυναικείο θίασο: οι έμφυλες ταυτότητες κι ο φεμινισμός είναι ένα κύριο ζήτημα για εμάς· έπειτα, μου άρεσε η φιλοσοφία να είναι οι γυναίκες αυτές που γεννούν έναν θαυμαστό καινούργιο κόσμο. Ηθοποιοί, και μάλιστα γυναίκες, που αναλαμβάνουν να μας πείσουν να γίνουμε κοινωνοί ενός οράματος για το μέλλον, το μέλλον ως όνειρο και το μέλλον ως εφιάλτης, γινόταν φανερό πως χρειαζόμασταν ένα θεαματικό σκηνικό. Χρειαζόμασταν ένα σκηνικό σαν αυτά που είχαν παλιά οι επιθεωρήσεις και οι όπερες. Ενα μαξιμαλιστικό σκηνικό, που να παραπέμπει στο μέλλον. Και από τι είναι φτιαγμένο το μέλλον αν όχι από τις ελπίδες και τις ματαιώσεις του παρόντος; Δημιουργήσαμε λοιπόν έναν θεαματικό σκουπιδότοπο. Στο τέλος, και με διάφορες προφάσεις, κατάφερα να πείσω τους συνεργάτες μου να τον βάψουμε μπλε. Με εικονοκλαστική διάθεση, αλλά θέλοντας και να εντείνω τον φετιχισμό, έδωσα στους ρόλους ονόματα αυτοκινήτων: Μακλάρεν, Μαζεράτι, Μπέντλεϊ, Μπουγκάτι και Τζάγκουαρ. Ετσι, έστω και απλώς για λίγες παραστάσεις, το φετίχ μου ικανοποιήθηκε απόλυτα: το μέλλον βάφτηκε μπλε και κυριάρχησε στα πάντα.

Ο Αλέξανδρος Διαμαντής είναι σκηνοθέτης και θα παρουσιάσει τη νέα σεζόν τον «Θαυμαστό Καινούργιο Κόσμο» του Χάξλεϊ στο Θέατρο Σημείο