«Η πρώτη ύλη της τέχνης μου είναι… το περπάτημα»

Επιστρέφει στον τόπο που, όπως παραδέχεται ο ίδιος, αποτελεί σταθερή πηγή έμπνευσης, την Αθήνα. Στήνει το δικό του μονοπάτι από βρετανικό σχιστόλιθο κάτω από τη σκιά του καμωμένου από πεντελικό μάρμαρο Παρθενώνα και καλείται να αναμετρηθεί όχι με τα αριστουργήματα της κλασικής αρχαιότητας αλλά με τον ίδιο του τον εαυτό, καθώς «ξαναβλέπει» το έργο που είχε φιλοτεχνήσει – ένα μονοπάτι από 280 μεμονωμένα κομμάτια σχιστόλιθου υπό τον τίτλο «Athens Slate Line» – 36 χρόνια μετά τη δημιουργία του και την παρουσίασή του στην Αθήνα. Αφορμή για να καλέσει ο εκ των πρωτοπόρων της Land Art, Ρίτσαρντ Λογνκ, το κοινό να ακολουθήσει το μονοπάτι του κοντά το Ιερό του Ελευθερέως Διονύσου, στη νότια κλιτύ της Ακρόπολης, δεν ήταν παρά η πρόσκληση του Πολιτιστικού Οργανισμού ΝΕΟΝ και της διευθύντριάς του Ελίνας Κουντούρη, η οποία επιμελείται και τη συγκεκριμένη εικαστική παρέμβαση. Δράση η οποία εντάσσεται τόσο στο πλαίσιο ενεργοποίησης των αρχαιολογικών χώρων μέσω της σύγχρονης τέχνης που έχει καθιερώσει το ΝΕΟΝ όσο και στον νέο θεσμό του υπουργείου Πολιτισμού «Ολη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός».

Η περιπέτεια στον κόσμο της τέχνης που οδήγησε τον 75χρονο σήμερα ζωγράφο και γλύπτη να αυτοπροσδιορίζεται ως «ταξιδευτής καλλιτέχνης» ξεκίνησε πριν από 53 χρόνια. Φοιτητής ακόμη στη Σχολή Καλών Τεχνών Σεν Μάρτιν στο Λονδίνο (και συμφοιτητής με τους Gilbert and George) ο Ρίτσαρντ Λογνκ θέλησε να επιστρέψει στο πατρικό του, στο Μπρίστολ, κάνοντας οτοστόπ. Σταμάτησε σε ένα χωράφι στο Γουίλτσιρ κι άρχισε να περπατά στο υγρό γρασίδι. Πάνω-κάτω και ξανά. Κάποια στιγμή γύρισε και κοίταξε τα ίχνη του πάνω στη γη. Τα φωτογράφισε. Εδωσε όνομα στη φωτογραφία: «Μια γραμμή που έγινε βαδίζοντας». Ηταν η στιγμή που διέρρηξε τους όποιους δεσμούς του με την παραδοσιακή γλυπτική. Συνειδητοποίησε ότι η τέχνη του δεν θα χωρούσε στους τέσσερις τοίχους μιας γκαλερί. Και άρχισε να βαδίζει – κυριολεκτικά – έναν διαφορετικό δρόμο στη διεθνή εικαστική σκηνή, με βασική πρώτη ύλη της δουλειάς του τις διαδρομές από τα πεζοπορικά του ταξίδια σε ερήμους, βουνοκορυφές έως και τις παγωμένες εκτάσεις της Ανταρκτικής, το αποτύπωμα των οποίων μετέφερε αργότερα χρησιμοποιώντες πέτρες, νερό, λάσπη αλλά και λέξεις. Διαδρομές που του προσέφεραν παγκόσμια αναγνώριση, το βραβείο Τέρνερ (ύστερα από τέσσερις υποψηφιότητες) και τον τίτλο του Ιππότη. Την ώρα που οι τελευταίες λεπτομέρειες τακτοποιούνταν υπό τις εξ αποστάσεως οδηγίες του, ώστε το «Athens Slate Line» – το οποίο αποτελείται από σταθερές και συμπαγείς λίθους με τους οποίους ορίζεται το περίγραμμα και ο εσωτερικός χώρος γεμίζει με πέτρες τοποθετημένες σποραδικά και τυχαία, με αποτέλεσμα το έργο να έχει διαφορετική μορφή κάθε φορά, ενσωματώνοντας έτσι τη ρευστή φύση του φυσικού τοπίου μέσω της μορφής και του υλικού αλλά και μέσω της εγκατάστασής του – να είναι έτοιμο, ο Ρίτσαρντ Λονγκ μίλησε στα «Πρόσωπα» για τη σχέση του με την Αθήνα, τις αγαπημένες του διαδρομές στον πλανήτη, την αντίληψή του για την υστεροφημία, αλλά και τον τρόπο που θέλει να τον θυμούνται οι επόμενες γενιές.

Εχετε περπατήσει από τη Σαχάρα ως τα Ιμαλάια. Ποιο ήταν εκείνο το στοιχείο της Αθήνας που σας ενέπνευσε για να δημιουργήσετε το «Αthens Slate Line»;

Η Αθήνα «εμφανίστηκε» στη ζωή μου το 1962, ενώ ήμουν ακόμη φοιτητής. Τότε πρωτοείδα τον Παρθενώνα. Εκείνη την εποχή έκανα το πρώτο μου road trip στην Ευρώπη με αφετηρία την Αγγλία, με ένα σκούτερ Lambretta και παρέα με έναν φίλο μου, Αμερικανό. Η Ελλάδα αποτελούσε πηγή έμπνευσης για μένα εκείνη την εποχή, κάτι που ισχύει ακόμα και σήμερα.

Ποιες διαφορές υπάρχουν ανάμεσα στο έργο που δημιουργήσατε το 1984 και παρουσιάσατε στην Αθήνα και σε αυτό που βλέπουμε εν έτει 2020;

Δεν υπάρχει διαφορά. Πρόκειται για το ίδιο έργο.

Εχετε διανύσει αναρίθμητες διαδρομές σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Πώς αισθάνεστε που επιστρέφετε ύστερα από 36 χρόνια με αυτό το έργο τοποθετημένο στο συγκεκριμένο πλαίσιο;

Η αλήθεια είναι ότι 36 χρόνια περνούν πολύ γρήγορα. Δεν ήταν δική μου επιλογή το έργο ή το πλαίσιο. Η πρόταση όμως της Ελίνας Κουντούρη ήταν μια πολύ μεγάλη και ευχάριστη έκπληξη.

Το έργο σας έχει τοποθετηθεί στη σκιά του Παρθενώνα ο οποίος κοσμείται με τα κορυφαία έργα της κλασικής γλυπτικής. Αισθάνεστε ότι πρέπει να αναμετρηθείτε μαζί τους;

Οχι, αλλά είναι μεγάλη τιμή να έχω τέτοια παρέα. Η δουλειά μου βρίσκεται πολύ κοντά επίσης στη σπηλαιογραφία, επομένως όλα τα είδη τέχνης συνδέονται με έναν τρόπο. Και οι γραμμές και οι κύκλοι είναι κλασικά, πλατωνικά.

Ποιο είναι το στοιχείο εκείνο που σας οδήγησε ώστε να θεωρήσετε τον σχιστόλιθο το καταλληλότερο υλικό για το έργο σας που αναφέρεται στην Αθήνα;

Δεν ξέρω αν ο σχιστόλιθος είναι η κατάλληλη πέτρα για την Ακρόπολη, σίγουρα όμως είναι διαφορετικό, προέρχεται από την Αγγλία.

Χρησιμοποιείτε στη δουλειά σας πέτρες, λάσπη, λέξεις… Ποια είναι η αγαπημένη σας πρώτη ύλη;

Το βασικό μέσον μου είναι το περπάτημα και τα αγαπημένα μου υλικά είναι τα φυσικά υλικά, που προέρχονται από τη γη και από διάφορες γωνιές της. Οι πέτρες είναι το υλικό από το οποίο είναι φτιαγμένος ο κόσμος κι έτσι έχω την ελευθερία να κάνω τέχνη οπουδήποτε με φέρνουν οι περίπατοί μου. Εχω κάνει έργα που σχετίζονται επίσης με το νερό, το οποίο θεωρώ εξίσου πολύ σημαντικό υλικό. Και οι λέξεις μού δίνουν τη δυνατότητα να δημιουργώ αφηγήματα για περιπάτους ή για γλυπτά.

Και η αγαπημένη σας διαδρομή;

Εχω πολλές αγαπημένες διαδρομές. Αν έπρεπε να ξεχωρίσω, θα στεκόμουν μάλλον στην ορειβασία στο Κιλιμάντζαρο το 1969 ή στον γύρο της Αγγλίας το 1975, για τον οποίο απαιτήθηκε περπάτημα χιλίων μιλίων σε χίλιες ώρες. Αγαπώ επίσης τη συμμετρία της σπείρας.

Ποιο είναι το πιο ακραίο σημείο που φτάσατε για να δημιουργήσετε ένα έργο;

Οι άνθρωποι κάνουν «ακραία» πράγματα συνεχώς, αλλά εγώ δεν είμαι από αυτούς. Το να κάνεις τέχνη είναι κάτι διαφορετικό.

Τι θα µπορούσε να λειτουργήσει ως πηγή έµπνευσης για ένα καινούργιο έργο σας;

Ο Ολυμπος.

Μέσα από τα έργα σας επισημαίνετε στον θεατή να στραφεί προς τη φύση. Εκτός των οικολογικών, ενυπάρχουν και πολιτικά μηνύματα στα γλυπτά σας;

Οχι, δεν υπάρχουν πολιτικά μηνύματα. Η δουλειά μου έχει να κάνει με δυνατές εικόνες και ιδέες. Συσχετίζεται και τιμά τα τοπία του κόσμου.

Πολλοί καλλιτέχνες και κυρίως γλύπτες δημιουργούν έργα μνημειακών διαστάσεων, αντιθέτως με εσάς που πολλές φορές δεν μένει ούτε ίχνος από τα γλυπτά σας στον χώρο. Για ποιον λόγο έχετε κάνει τη συγκεκριμένη επιλογή; Δεν θέλετε να αφήσετε το καλλιτεχνικό σας αποτύπωμα; Δεν σας ενδιαφέρει η υστεροφημία;

Η Ιστορία της Τέχνης είναι γεμάτη από μνημεία. Εγώ ήθελα να κάνω τέχνη με έναν νέο τρόπο, σε σχέση με την κίνηση, με την απόσταση και με τον χρόνο. Πολλά πράγματα έχουν μια φυσική διάρκεια ζωής ή εξαφανίζονται στον χρόνο, και τα έργα μου αφορούν αυτό ακριβώς. Από ένα αποτύπωμα που σβήνει, μέχρι μια πέτρα που μπορεί να βρίσκεται στον κόσμο για ένα εκατομμύριο χρόνια ακόμα. Οι ιδέες μπορεί να διαρκέσουν για πάντα. Δεν με ενδιαφέρουν τα μνημεία, αλλά με ενδιαφέρει το μέγεθος, όπως μια σειρά από πέτρες που διασχίζει την Ιρλανδία ή να φτιάχνω μονοπάτια σε μέρη απομακρυσμένα ή ανώνυμα, παρά σε μουσεία ή διάσημες πόλεις. Ο τρόπος που δουλεύω μου δίνει μια ελευθερία και μου ανοίγει νέα πεδία να τοποθετήσω την τέχνη μου στον κόσμο με διαφορετικούς τρόπους.

Εχετε ταξιδέψει από τις Ανδεις ως την Αυστραλία. Θα αυτοπροσδιοριζόσασταν περισσότερο ως ταξιδευτής παρά ως καλλιτέχνης;

Μπορώ να είμαι ένας ταξιδευτής καλλιτέχνης.

Ο άνθρωπος περπατά στη Γη εδώ και εκατομμύρια χρόνια. Οι δικοί σας περίπατοι σε τι διαφέρουν;

Είναι το βάδισμα που δημιουργεί τέχνη. Μπορεί να είναι ένα γλυπτό από αποτυπώματα ή ένας περίπατος για μια συγκεκριμένη ιδέα, όπως η βαρύτητα ή η σεληνιακή ώρα ή οι εκλείψεις ή τα ποτάμια ή οτιδήποτε.

Τι θα θέλατε να γράφουν τα βιβλία Ιστορίας της Τέχνης του μέλλοντος δίπλα στο όνομά σας;

«Ηταν ένας αυθεντικός καλλιτέχνης που δημιούργησε ορισμένα καλά έργα και είχε ορισμένες καλές ιδέες. Είδε τον κόσμο σαν ένα μέρος».