Το παρόν και το μέλλον της θεραπείας

Ο σακχαρώδης διαβήτης είναι αναμφισβήτητα η μεταβολική πανδημία της εποχής μας. Υπολογίζεται ότι παγκοσμίως προσβάλλει περισσότερα από 450 εκατομμύρια άτομα (σχεδόν 1,5 εκατομμύριο στην Ελλάδα) και ότι την προσεχή 20ετία ο αριθμός τους θα αυξηθεί κατά 60%.

Ο διαβήτης προκαλεί σημαντικές επιπλοκές: χρόνια νεφρική ανεπάρκεια που οδηγεί στην αιμοκάθαρση, μη τραυματικό ακρωτηριασμό κάτω άκρων, περιφερική αγγειοπάθεια, έμφραγμα μυοκαρδίου, αμφιβληστροειδοπάθεια που φτάνει έως την απώλεια της οράσεως κ.λπ.

Για τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2

Η παγκόσμια ιατρική κοινότητα καταβάλλει έντονες προσπάθειες για την αναχαίτιση αυτής της πανδημίας. «Το θεραπευτικό οπλοστάσιο εναντίον του τύπου 2 διαβήτη, που είναι η συντριπτικά συχνότερη μορφή της νόσου, έχει ενισχυθεί σημαντικά με νέες αγωγές, που παρουσιάζουν εξαιρετική αποτελεσματικότητα στη μείωση του σακχάρου» σημειώνει στο ένθετο Υγεία ο Ανδρέας Μελιδώνης,  συντονιστής διευθυντής του Διαβητολογικού Κέντρου Metropolitan Hospital, πρόεδρος Ελληνικού Κολεγίου Μεταβολικών Νοσημάτων (ΕΚΟΜΕΝ).

Και συνεχίζει: «Οι νεότερες αντιδιαβητικές θεραπείες είναι οι ινκρετινικές αγωγές (αναστολείς DPP-4 και αγωνιστές GLP-1) και οι αναστολείς SGLT-2».

Ινκρετινικές αγωγές

Οπως εξηγεί ο ειδικός, οι ινκρετινικές αγωγές βελτιώνουν τα επίπεδα των ομώνυμων ορμονών, οι οποίες παράγονται από το έντερο των ασθενών μετά τη λήψη φαγητού. Οι ινκρετινικές ορμόνες (όπως το GLP-1) βρίσκονται σε χαμηλά επίπεδα στα άτομα με διαβήτη. Ωστόσο είναι απαραίτητες για την καλύτερη λειτουργία πολλών οργάνων, συμπεριλαμβανομένου του παγκρέατος που εκκρίνει ινσουλίνη.

Επομένως, οι ινκρετινικές ορμόνες είναι απαραίτητες για τον καλύτερο μεταβολισμό της γλυκόζης (σακχάρου) που περιέχουν τα τρόφιμα. Οι ινκρετινικές αγωγές ενισχύουν και αξιοποιούν αυτές ακριβώς τις ιδιότητες των συγκεκριμένων ορμονών.

Από τις αγωγές αυτές η πλέον προβεβλημένη και αποτελεσματική είναι οι αγωνιστές GLP-1. Τα φάρμακα αυτά ενισχύουν σημαντικά τη δράση της ινκρετινικής ορμόνης GLP-1. Η αντιδιαβητική τους δράση συνοδεύεται από σημαντική μείωση του σωματικού βάρους. Γι’ αυτό αποτελούν ελκτική θεραπευτική λύση για την αντιμετώπιση των παχύσαρκων διαβητικών.

Από έτους έχει προστεθεί στο θεραπευτικό οπλοστάσιο ένας ενέσιμος αγωνιστής GLP-1, που χορηγείται μια φορά την εβδομάδα με εξίσου θετικά αποτελέσματα.

Οι αναστολείς SGLT-2

Οι αναστολείς SGLT-2 (ή φλοζίνες) έχουν εντελώς διαφορετικό τρόπο δράσης, σύμφωνα με τον δρα Μελιδώνη. Ουσιαστικά αναστέλλουν μια πρωτεΐνη στους νεφρούς (την SGLT-2), η οποία φυσιολογικά επιστρέφει το σάκχαρο (γλυκόζη) από τους νεφρούς πίσω στο αίμα. Με την αναστολή αυτής της πρωτεΐνης, η γλυκόζη αποβάλλεται στα ούρα και μειώνονται τα επίπεδά της στο αίμα.

Οι αναστολείς SGLT-2 ευνοούν επίσης την απώλεια σωματικού βάρους, μειώνουν την αρτηριακή πίεση και ελαττώνουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών συμβαμάτων και επιπλοκών.

Οι νεότερες εξελίξεις

Οι προαναφερθείσες θεραπευτικές κατηγορίες είναι πολλά υποσχόμενες και στο εγγύς μέλλον θα έχουμε πολλές εξελίξεις.

Περιμένουμε εξελιγμένους ενέσιμους εβδομαδιαίους GLP-1 αγωνιστές, καθώς και δισκία GLP-1 αγωνιστών που θα έχουν παρόμοια δράση με τους ενέσιμους αγωνιστές. Περιμένουμε ακόμη εξελιγμένους SGLT-2 αναστολείς (με SGLT-2 και SGLT-1 δράση) που θα ενισχύσουν τις θεραπευτικές δυνατότητες.

Το μεγάλο όφελος

Αυτό που ξεχωρίζει τις νεότερες αγωγές για τον διαβήτη τύπου 2 σε σχέση με τις προηγούμενες κλασικές αντιδιαβητικές αγωγές (σουλφονυλουρίες, μετφορμίνη, ινσουλίνη κ.λπ.) είναι ότι παρουσιάζουν ευρύτερες θετικές μεταβολικές, καρδιοπροστατευτικές και νεφροπροστατευτικές επιδράσεις και δεν περιορίζονται μόνο στη μείωση του σακχάρου στο αίμα.

Ετσι, συμβάλλουν στη μείωση του σωματικού βάρους, στη βελτίωση της αρτηριακής πίεσης, στην καρδιαγγειακή προστασία και στη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου.

Για τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1

Εξελίξεις αναμένουμε, όπως τονίζει ο δρ Μελιδώνης, και στη θεραπευτική αντιμετώπιση του διαβήτη τύπου 1, ιδίως στον τομέα των αντλιών έγχυσης ινσουλίνης.

Υπάρχουν ήδη νέες αντλίες που συνδέονται με αισθητήρα συνεχούς μέτρησης γλυκόζης και διαθέτουν το ανάλογο λογισμικό ώστε να χορηγούν την κατάλληλη ποσότητα ινσουλίνης μεταξύ των γευμάτων (στη διάρκεια των γευμάτων, την ποσότητα της ινσουλίνης καθορίζει το άτομο που φέρει την αντλία).

Κάποιες από τις νέες αντλίες έχουν επίσης τη δυνατότητα διακοπής της χορήγησης ινσουλίνης όταν η πληροφορία από τον αισθητήρα γλυκόζης δείχνει χαμηλά επίπεδα σακχάρου. Με αυτόν τον τρόπο αποφεύγονται οι υπογλυκαιμίες.

Στο μέλλον, με τις αντλίες έγχυσης θα συνδέονται νέα, εξαιρετικά εξελιγμένα συστήματα συνεχούς καταγραφής της γλυκόζης. Ηδη έχει εγκριθεί από τον αρμόδιο αμερικανικό οργανισμό (FDA) η κυκλοφορία μιας ιδιαίτερα μικρής συσκευής καταγραφής, η οποία τοποθετείται κάτω από το δέρμα για 3 ή 6 μήνες. Η συσκευή αυτή τροφοδοτεί συνεχώς με τις τιμές του σακχάρου την αντλία ινσουλίνης, ώστε να προσαρμόζεται αυτόματα η δόση της.

«Βαδίζουμε έτσι προς το βιοτεχνητό πάγκρεας, το οποίο με εξελιγμένο αισθητήρα-καταγραφέα γλυκόζης και προηγμένη αντλία ινσουλίνης θα προσφέρει πλήρη, αυτόματη, 24ωρη κάλυψη των αναγκών σε ινσουλίνη. Μία προοπτική ιδιαίτερα ελπιδοφόρα για όλα τα νέα παιδιά με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1» καταλήγει ο ειδικός.

Το «αλφαβητάρι» του σακχαρώδους διαβήτη

Οι κύριοι τύποι διαβήτη είναι δύο:

n Ο τύπου 1 διαβήτης είναι αυτοάνοσο νόσημα (οφείλεται σε υπερλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος που επιτίθεται στο πάγκρεας και το καταστρέφει). Οι πάσχοντες κατά κανόνα έχουν κανονικό βάρος.

n Ο τύπου 2 διαβήτης σχετίζεται πρωτίστως με τον τρόπο ζωής. Το 80% των ασθενών είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι.

Κληρονομικότητα

n Στον τύπου 1 διαβήτη μπορεί να υπάρχει κληρονομική προδιάθεση, αλλά μικρού βαθμού.

n Στον τύπου 2 διαβήτη η κληρονομικότητα παίζει σημαντικό ρόλο. Ενας άνθρωπος παχύσαρκος και με προδιαβήτη μπορεί να μην εκδηλώσει ποτέ πλήρη διαβήτη αν δεν έχει οικογενειακό ιστορικό. Αν ο ένας γονιός έχει διαβήτη τύπου 2, τα παιδιά του έχουν 35% πιθανότητες να παρουσιάσουν τη νόσο στην ενήλικη ζωή τους. Αν και οι δύο γονείς έχουν διαβήτη τύπου 2, οι πιθανότητες γίνονται 75%.

Σε κάθε περίπτωση η σωστή διατροφή και η γυμναστική, που συμβάλλουν στη διατήρηση του φυσιολογικού βάρους, παίζουν καθοριστικό ρόλο.

Ηλικία εμφάνισης

n Ο τύπου 1 παρουσιάζεται κυρίως σε νέους, δεν αποκλείεται όμως να εκδηλωθεί σε οποιαδήποτε ηλικία.

n Ο τύπου 2 συνήθως εμφανίζεται μετά τα 40 έτη. Την τελευταία δεκαετία εντούτοις αυξάνονται τα κρούσματά του στους εφήβους και στους νεαρούς ενηλίκους (20άρηδες και 30άρηδες) εξαιτίας του πάχους και της καθιστικής ζωής.

Τρόπος εκδήλωσης

n Ο τύπου 1 παρουσιάζεται απότομα, με πολύ μεγάλες αυξήσεις των επιπέδων γλυκόζης (σακχάρου) στο αίμα. Προκαλεί πολυουρία, πολυδιψία (οι ασθενείς πίνουν συνέχεια νερό, μερικές φορές ανά 10λεπτο, διότι αφυδατώνονται από την πολυουρία και «κολλάει» το στόμα τους) και ραγδαία απώλεια βάρους (ακόμα και 10-15 κιλά μέσα σε 1-2 μήνες).

Στα μικρά παιδιά (σχολική και προσχολική ηλικία) χαρακτηριστική ένδειξη είναι η αιφνίδια εμφάνιση νυχτερινής ενούρησης.

n Ο τύπου 2 εμφανίζεται βαθμιαία και αναπτύσσεται επί μήνες ή χρόνια πριν από τη διάγνωση. Οταν όμως εκδηλωθούν συμπτώματα, είναι ίδια με αυτά του τύπου 1, αλλά και πρόσθετα, όπως φαγούρα στο σώμα, μυκητιάσεις γεννητικών οργάνων, μυϊκές κράμπες, εύκολη κούραση, αδυναμία συγκέντρωσης, υπνηλία και θόλωμα της όρασης που υποχωρεί όταν ρυθμιστεί το σάκχαρο.