Οικονομία και πολιτισμικοί πόλεμοι

Κάποιοι οικονομολόγοι προτιμούν να εστιάζουν στην τρέχουσα οικονομική συγκυρία και να μην τους απασχολούν ζητήματα πολιτισμικής συμπεριφοράς. Ή συνηθίζουν να λένε ότι τι το δόγμα «ακυρώστε τον πολιτισμό», που επικρατεί σήμερα, θα καταργηθεί αφ’ εαυτού όταν βελτιωθεί η οικονομία. Ωστόσο η «ουδετερότητα» που επιλέγουν, ο εύκολος δρόμος συγκάλυψης της πραγματικότητας, ισοδυναμεί με αποποίηση ευθύνης.

Η οικονομική επιστήμη ενίοτε απέχει παρασάγγας από τον ρεαλισμό. Παράγει «μοντέλα» ανθρώπινης συμπεριφοράς που αποτελούν παρωδίες της πραγματικότητας. Επιβάλλοντας νόμους καθολικής ισχύος και παγκόσμιας εφαρμογής, οι οικονομολόγοι αγνοούν και υποτιμούν ιδιαιτερότητες ιστορικές και πολιτισμικές.

Η αξία των Οικονομικών βασίζεται στην ακρίβεια της αιτιολόγησης και στην έμφαση της μέτρησης. Καθετί που μετριέται είναι γνώση, ενώ όσα δεν μετριούνται είναι γνώμη. Η «ουδετερότητα» των οικονομολόγων και η αποφυγή σύνδεσης της επιστήμης τους με τις πολιτισμικές ιδιαιτερότητες τους παρέχει τη δυνατότητα να ξεπερνούν τις πολιτιστικές διαφορές ή και τους πολέμους που είναι ιστορικά διαρκώς παρόντες στον πλανήτη. Ταυτόχρονα η ουδετερότητα βολεύει και τους δημοσιογράφους.

Η τάση ερμηνείας του καθετί με βάση τη δυτική κουλτούρα επιταχύνθηκε από τη δεκαετία του 1960. Αυτή καθιέρωσε και «κανονικοποίησε» συμπεριφορές όπως ο ιμπεριαλισμός, ο ρατσισμός, η πατριαρχία, ο σεξισμός. Και βάσει αυτής κρίνεται ως «προοδευμένος» ή «υστερών» ένας πολιτισμός.

Κατακυριευμένοι από τις αξίες και τα πρότυπα της Δύσης, οι οικονομολόγοι εκλαμβάνουν τους ανθρώπους αποκλειστικά ως καταναλωτές. Η μονομέρεια αυτή όμως τους τυφλώνει και τους εμποδίζει να δώσουν πιο ανοιχτόμυαλες απαντήσεις σε ερωτήματα όπως πού οφείλεται το τεράστιο χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών, όχι μόνο στις αναπτυσσόμενες οικονομίες αλλά εσχάτως και στις αναπτυγμένες. Είναι οι πλούσιοι πιο ταλαντούχοι από τους φτωχούς ή μήπως διαθέτουν συσσωρευμένα κοινωνικοοικονομικά πλεονεκτήματα;

Ανάλογη τύφλωση επικρατεί και στις επιχειρήσεις που προσφέρουν στην αγορά ομογενοποιημένα προϊόντα αδιαφορώντας για το χρώμα, το φύλο, τις πολιτικές, θρησκευτικές και πολιτισμικές πεποιθήσεις και ιδιαιτερότητες των ανθρώπων. Ομως «ουκ επ’ άρτω μόνον ζήσεται άνθρωπος». Και η διαρκής αύξηση της κατανάλωσης δεν φέρνει σε όλους αισθήματα ευτυχίας και ολοκλήρωσης.

Ο Ρόμπερτ Σκιτέλσκι είναι μέλος της βρετανικής Βουλής των Λόρδων, επίτιμος καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Warwick