Η διπλή τραγωδία της Λιβύης

Τα δεινά της πλούσιας σε πετρέλαια αλλά διχασμένης Λιβύης μοιάζουν με εκείνα αρκετών άλλων διαλυμένων από πολέμους χωρών της ευρύτερης Μέσης Ανατολής, όπως το Αφγανιστάν, η Συρία και η Υεμένη. Σε κάθε περίπτωση, ο συνδυασμός εσωτερικών διενέξεων και λανθασμένων εξωτερικών επεμβάσεων έχει δημιουργήσει μια μακροχρόνια σύγκρουση.

Ανακαλώντας την αμερικανική επέμβαση στο Αφγανιστάν (2001) και στο Ιράκ (2003) στα απομνημονεύματά του, ο πρώην υπουργός Αμυνας Ρόμπερτ Γκέιτς ισχυρίζεται πως οι ΗΠΑ έπραξαν σωστά ανατρέποντας το καθεστώς, αλλά δεν είχαν ιδέα τι θα το αντικαθιστούσε. Ο λόγος, γράφει ο Γκέιτς, ήταν πως οι ΗΠΑ απέτυχαν να κατανοήσουν τις εθνικές και περιφερειακές περίπλοκες καταστάσεις. Το ίδιο ίσχυε και τη ΝΑΤΟϊκή επέμβαση στη Λιβύη το 2011.

Η συνεχιζόμενη λιβυκή κρίση έχει και εσωτερικά και εξωτερικά αίτια. Η δικτατορία του Καντάφι ανατράπηκε τον Οκτώβριο του 2011 από μια λαϊκή εξέγερση στη διάρκεια της λεγόμενης Αραβικής Ανοιξης. Και ο Καντάφι εκδιώχθηκε ως αποτέλεσμα της ένοπλης επέμβασης των ΗΠΑ, της Γαλλίας και της Βρετανίας την οποία είχε εγκρίνει το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ για «να προστατευθεί ο λιβυκός λαός».

Ομως κανείς, ούτε οι δυνάμεις που επενέβησαν ούτε οι εξεγερμένοι δεν είχαν κάποιο σχέδιο για τη μετα-Καντάφι πολιτική τάξη σε μια βαθιά διχασμένη χώρα. Οπως και οι ΗΠΑ στο Αφγανιστάν και το Ιράκ, οι ξένες δυνάμεις υποτίμησαν τη σημασία των φυλών στην κοινωνία της Λιβύης, καθώς και τη γεωστρατηγική σημασία της χώρας στη Μεσόγειο. Τους ένοιαζε περισσότερο η προστασία των πετρελαϊκών αποθεμάτων της Λιβύης και όχι η ανάκτηση της εθνικής ενότητας.

Από το 2015, μια νέα σύγκρουση εξελίσσεται, ανάμεσα στην κυβέρνηση της Τρίπολης και στις δυνάμεις του Λιβυκού Εθνικού Στρατού του στρατάρχη Χαφτάρ. Το κόστος για τον λιβυκό λαό είναι τεράστιο με ξένες δυνάμεις να στηρίζουν τη μία ή την άλλη πλευρά.

Σε μια ανησυχητική πρόσφατη εξέλιξη, ο πρόεδρος της Αιγύπτου Αμπντέλ Φατάχ ελ Σίσι προειδοποίησε την Τουρκία και τους λίβυους συμμάχους της να μην αποπειραθούν να καταλάβουν τη στρατηγική πόλη της Σύρτης, την οποία ελέγχουν οι δυνάμεις του στρατάρχη Χαφτάρ. Αν και ούτε η Τουρκία ούτε η Αίγυπτος επιθυμούν μια άμεση στρατιωτική αντιπαράθεση, καθώς και οι δύο χώρες αντιμετωπίζουν έντονα εσωτερικά προβλήματα, η στάση τους μπορεί να οδηγήσει σε μια σύγκρουση που θα αποσταθεροποιήσει σοβαρά την περιοχή της Βόρειας Αφρικής και της Μεσογείου.

Η απουσία μιας εθνικής, περιφερειακής και διεθνούς συναίνεσης έχει οδηγήσει μέχρι τώρα στην αποτυχία των ειρηνευτικών συνομιλιών που γίνονται στη Γενεύη υπό την αιγίδα του ΟΗΕ. Το αδιέξοδο έχει αφήσει τη Λιβύη μέσα στην ανασφάλεια και την αστάθεια. Τίποτα δεν δείχνει ότι στο άμεσο μέλλον μπορεί να αποκτήσει κάποιου είδους κανονικότητα ώστε να αναθαρρήσουν οι κάτοικοι της χώρας που ζουν σε δεινές συνθήκες.

Ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης Αμιλ Σαϊκάλ ήταν επικεφαλής του Κέντρου Αραβικών και Ισλαμικών Σπουδών